Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 10 czerwca 2014 r., sygn. akt IV SA/Gl 616/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił T. M. przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi T. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego.
Przedstawiając motywy rozstrzygnięcia Sąd I instancji wskazał, że T. M. (dalej jako skarżący) w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego wniósł o ustanowienie pełnomocnika z urzędu.
Postanowieniem z dnia 23 lipca 2013 r. referendarz sądowy ustanowił dla skarżącego adwokata.
Na mocy tego postanowienia Okręgowa Rada Adwokacka pismem z dnia [..] sierpnia 2013 r. wyznaczyła pełnomocnika z urzędu dla skarżącego T. M. w osobie adwokata P. M..
W piśmie procesowym z dnia [...] września 2013 r. T. M. oświadczył, że rezygnuje z przydzielonych mu z urzędu adwokatów, którzy zostali dla niego wyznaczeni w postępowaniach toczących się przed tutejszym Sądem (także w niniejszej sprawie) oraz dał wyraz swojemu niezadowoleniu z ich pracy. Pismo to potraktowane zostało jako wypowiedzenie pełnomocnictwa i doręczono jego odpis adwokatowi P. M..
Wyrokiem z dnia 4 marca 2014 r. Sąd oddalił skargę T. M..
Dnia [...] maja 2014 r. T. M. złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF, gdzie oznaczył, iż ponownie żąda ustanowienia adwokata.
Sąd I instancji mając na uwadze stan faktyczny i prawny sprawy stwierdził, jeżeli w danej sprawie stronie przyznane zostało prawo pomocy zgodnie z jej żądaniem, to ponowny wniosek w tym przedmiocie nie może odnieść skutku. Wniosek taki płynie z treści art. 245 § 2 i 3, gdzie określono że prawo pomocy może obejmować między innymi "ustanowienie adwokata". Użyta w tym zwrocie liczba pojedyncza wskazuje jasno, że w zakresie prawa pomocy dotyczącego danej sprawy ustanowiony może zostać dla strony tylko jeden adwokat.
Sąd I instancji potwierdził słuszność dokonanej oceny odnosząc się do utrwalonego stanowiska judykatury, w myśl którego strona nie może w takiej sytuacji skutecznie domagać się od sądu przyznania kolejnego prawa pomocy, ponieważ jej prawo w tym zakresie zostało skonsumowane prawomocnym orzeczeniem. Podkreślono, że wyznaczenie przez Okręgową Radę Adwokacką pełnomocnika z urzędu stanowiło wykonanie wydanego w sprawie postanowienia o przyznaniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Ponadto Sąd stwierdził, że nie posiada kompetencji, która umożliwiałaby mu wpływ na decyzję o wyznaczeniu konkretnego pełnomocnika, bądź o jego zmianie. Zaznaczono, że sąd administracyjny występuje jedynie do właściwej rady adwokackiej o wyznaczenie pełnomocnika z urzędu (art. 253 p.p.s.a.). Zatem w przypadku, gdy strona zwróci się z ponownym wnioskiem pokrywającym się z zakresem przyznanego jej uprzednio prawa pomocy, to żądanie takie nie może zostać uwzględnione.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący domagając się jego uchylenia bowiem w jego ocenie nie wyjaśniono wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Samo postanowienie uznał za niezrozumiałe. Skarżący wskazał, że ustanowiony w sprawie adwokat odmówił sporządzenia skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie. To spowodowało, że wystąpił ponownie o przydzielenie innego adwokata z urzędu. Sprawę zmiany adwokata przedstawiał zarówno w Okręgowej Radzie Adwokackiej w Katowicach jak i w WSA w Gliwicach.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Przystępując do rozpoznania sprawy, należy zacząć od wskazania na kasacyjny charakter postępowania zażaleniowego. Przedmiotem kontroli instancyjnej dokonywanej w postępowaniu zażaleniowym przez Naczelny Sąd Administracyjny jest zgodność z prawem orzeczeń wydawanych przez wojewódzkie sądy administracyjne. Co do zasady, Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznaje ponownie sprawy merytorycznie, a jedynie bada, czy przy wydaniu zaskarżonego orzeczenia nie doszło do naruszenia przepisów obowiązującego prawa.
Stosownie do treści art. 244 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.), ustanowienie adwokata w ramach prawa pomocy jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, że z uwagi na fakt przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata, ponowny wniosek strony w tym zakresie jest bezprzedmiotowy. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie zawiera bowiem przepisu, który uprawniałby stronę do żądania wyznaczenia kolejnego pełnomocnika w sytuacji, gdy dotychczas wyznaczony pełnomocnik nie spełnił oczekiwań skarżącego. Niezadowolenie strony z działań pełnomocnika z urzędu nie może stanowić podstawy do zmiany postanowienia w kwestii jego ustanowienia przez referendarza sądowego bądź Sąd.
Należy podkreślić, że wyznaczenie adwokata z urzędu przez korporację prawniczą i podjęcie przez niego czynności procesowych np. udział i reprezentowanie skarżącego na rozprawie, stanowi wykonanie wydanego w przedmiotowej sprawie postanowienia o przyznaniu prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Sposób reprezentacji i współpracy pełnomocnika ze skarżącym nie podlega kontroli ze strony sądu administracyjnego. W przypadku wątpliwości strona niezadowolona z działań pełnomocnika może wystąpić do organu samorządu zawodowego z wnioskiem o dokonanie kontroli zasadności podejmowanych działań. Tenże organ będzie również właściwy do wyznaczenia innego pełnomocnika dla strony.
Zatem w ocenie NSA, rola sądu administracyjnego sprowadza się w istocie do stwierdzenia, że strona występująca z wnioskiem spełnia warunki do otrzymania prawa pomocy w postaci pełnomocnika z urzędu. Wskazanie natomiast konkretnego pełnomocnika oraz ewentualna ocena jego działań jest rolą samorządu zawodowego. W związku z tym strona nie może skutecznie wnioskować o wyznaczenie kolejnego adwokata lub radcy prawnego z urzędu, gdyż przyznane jej prawo pomocy w tym zakresie zostało już skonsumowane. Taki pogląd jest zgodny z utrwalonym w tym zakresie orzecznictwem (por. Postanowienie NSA z dnia 18 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OZ 257/13; Postanowienie NSA z dnia 9 stycznia 2013 r., sygn. akt I OZ 981/12; Postanowienie NSA z dnia 14 grudnia 2012 r., sygn. akt I OZ 921/12; Postanowienie NSA z dnia 22 kwietnia 2005 r., sygn. akt II OZ 262/05; Postanowienie NSA z dnia 24 kwietnia 2008 r., sygn. akt 289/08, cbosa).
Zdaniem NSA, mając powyższe na uwadze Sąd I instancji postąpił prawidłowo odmawiając udzielenia prawa pomocy zgodnie z żądaniem skarżącego zawartym w ponownym wniosku o ustanowienie adwokata z urzędu. Przyznanie postanowieniem prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata, którego wyznacza okręgowa rada adwokacka, ma ten skutek, że zainteresowanemu zostało przyznane prawo pomocy w zakresie przez niego wnioskowanym. Ponowny wniosek strony o przyznanie prawa pomocy w takim samym zakresie, jak już wcześniej wskazano, jest bezzasadny. Przenosząc to na grunt niniejszej sprawy skarżący nie mógł skutecznie domagać się od sądu ustanowienia kolejnego pełnomocnika, ponieważ jego prawo w tym zakresie zostało uznane w rozpatrywanej sprawie prawomocnym postanowieniem z dnia 23 lipca 2013 r.
Należy zaznaczyć, że powszechnie przyjmuje się, że strona nie musi zaakceptować pełnomocnika wyznaczonego jej przez organ samorządu zawodowego i może w związku z tym ubiegać się o wskazanie dla niej innego adwokata (R. Hauser, M. Wierzbicki Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz Wyd. C.H. Beck Warszawa 2011 s. 782). Jeżeli jednak wyznaczony pełnomocnik podjął już czynności na rzecz strony, nie może ona się ubiegać o wyznaczenie dla niej kolejnego (innego) adwokata, w szczególności z tej przyczyny, że dotychczasowy pełnomocnik nie spełnia oczekiwań strony.
Jak wynika z akt sprawy skarżący zarówno w piśmie z dnia [...] września 2013 r. (wypowiedzenie pełnomocnictwa), wniosku o udzielenie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata z dnia [...] maja 2013 r. oraz w zażaleniu wskazuje jednoznacznie, że powodem żądania ustanowienia pełnomocnika jest niezadowolenie ze współpracy z wyznaczonym przez Okręgową Radę Adwokacką w Katowicach adwokatem, w szczególności z uwagi na fakt, że ów nie chciał sporządzić skargi kasacyjnej od zapadłego w niniejszej sprawie wyroku oddalającego skargę.
Wobec powyższego, w ocenie NSA, słusznie zaakcentował Sąd pierwszej instancji, iż kwestia prawidłowości podejmowania czynności procesowych przez wyznaczonego adwokata nie podlega kontroli ze strony sądu administracyjnego. W razie wątpliwości strona może wystąpić do organu samorządu zawodowego z wnioskiem o dokonanie kontroli zasadności działań pełnomocnika. O tym jednak, jaka konkretnie osoba będzie tym pełnomocnikiem, stosownie do art. 253 p.p.s.a. decyduje jednak wyłącznie właściwa korporacja zawodowa.
Reasumując, NSA uważa, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zasadnie zaskarżonym postanowieniem z dnia 10 czerwca 2014 r. odmówił przyznania T. M. prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie ustanowienie adwokata z urzędu, uznając że ponowny wniosek w tym zakresie jest niedopuszczalny.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) postanowił zażalenie oddalić.