Uzasadnienie
Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 29 kwietnia 2014 r., II SAB/Lu 67/14 wezwano K. Z. do uiszczenia opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 24 kwietnia 2014 r. z uzasadnieniem w sprawie ze skargi K. Z. na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego Lublin-Zachód w Lublinie w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej.
W wezwaniu pouczono o terminie uiszczenia opłaty oraz o konsekwencji braku wykonania zarządzenia w terminie, a także o prawie wniesienia zażalenia.
Skarżący wniósł zażalenie na powyższe zarządzenie, zarzucając naruszenie art. 6 w zw. z art. 234 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a. poprzez brak pouczenia o konieczności uiszczenia opłaty kancelaryjnej od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, a także § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) poprzez jego błędne zastosowanie i uznanie, że może on stanowić podstawę prawną do wydania zaskarżonego zarządzenia, w sytuacji kiedy został wydany na podstawie niekonstytucyjnego upoważnienia ustawowego zawartego w art. 236 p.p.s.a.
W związku z powyższym, skarżący wniósł o zawieszenie postępowania i wystąpienie do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności
- art. 236 p.p.s.a. w zw. z art. 92 ust. 1 zd. 2 Konstytucji RP w zakresie, w jakim przepis ten nie zawiera wytycznych, którymi Rada Ministrów ma się kierować przy określeniu wysokości wymienionych w nim opłat,
- art. 234 § 2 p.p.s.a. z wypływającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą ochrony zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa w zakresie, w jakim obliguje przewodniczącego do ściągnięcia opłaty od złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia, w sytuacji kiedy skarżący występujący bez profesjonalnego pełnomocnika nie został pouczony o obowiązku jej uiszczenia,
- art. 141 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 234 § 2 i § 3 p.p.s.a. z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zawierało usprawiedliwionych podstaw.
Stosownie do art. 199 p.p.s.a., strony zobowiązane są do ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Zgodnie z art. 234 § 2 p.p.s.a., opłatę kancelaryjną za odpis orzeczenia z uzasadnieniem, doręczonego na skutek żądania zgłoszonego w terminie siedmiodniowym od ogłoszenia orzeczenia, pobiera się przy zgłoszeniu wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia i jego doręczenie. Przewodniczący Wydziału miał zatem obowiązek wezwać skarżącego, aby uiścił opłatę kancelaryjną w kwocie 100 zł (por. § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r.).
W wezwaniu prawidłowo określono wysokość opłaty, podstawę prawną jej nałożenia, termin wykonania obowiązku i konsekwencję nieuiszczenia opłaty.
Wszczynając postępowanie sądowe skarżący musi liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych, a przede wszystkim uiszczenia wpisu od skargi i ewentualnie skargi kasacyjnej. Podobnie, ustawa regulująca postępowanie sądowoadministracyjne przewiduje obowiązek ponoszenia innych kosztów sądowych, do których zalicza się opłaty sądowe i zwrot wydatków (art. 211 p.p.s.a.), czyli między innymi również opłatę kancelaryjną (art. 212 § 1 p.p.s.a.). Uznanie zasadności skargi lub też skargi kasacyjnej będzie się natomiast wiązało ze zwrotem poniesionych kosztów sądowych. Stronie, która wniosła skargę kasacyjną, należy się zwrot poniesionych przez nią niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego od organu - jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi kasacyjnej został uchylony wyrok sądu pierwszej instancji oddalający skargę (art. 203 pkt 1 p.p.s.a.). Zatem, skarżący powinien ocenić, czy za zasadne uznaje kontynuowanie postępowania przed sądem administracyjnym.
Skarżący został prawidłowo i wyczerpująco pouczony o czynnościach, jakie powinien podjąć w celu wniesienia skargi kasacyjnej, to znaczy o terminie i złożeniu wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Należy uznać, że udzielone informacje pozwalają skarżącemu zrealizować swoje uprawnienie do dostępu do dwuinstancyjnego postępowania sądowego.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wystarczające było również poinformowanie skarżącego o opłacie kancelaryjnej i wezwanie go do jej uiszczenia w momencie, w którym skarżący zażądał sporządzenia i doręczenia uzasadnienia wyroku. Trzeba też podkreślić, że z chwilą powzięcia informacji o obowiązku uiszczenia opłaty kancelaryjnej, a przed otrzymaniem sporządzonego uzasadnienia, strona ma możliwość cofnięcia wniosku. Oświadczenie woli w tym zakresie, aby było skuteczne, powinno wpłynąć do sądu przed otrzymaniem przez skarżącego odpisu wyroku z uzasadnieniem (por. postanowienia NSA z 26 czerwca 2009 r., II FZ 198/09 czy z 28 lutego 2012 r., II OZ 112/12).
Z kolei odpis orzeczenia wraz z uzasadnieniem doręcza się stronie niezależnie od tego, czy uiściła ona opłatę kancelaryjną, ponieważ art. 220 p.p.s.a. nie ma w takim przypadku zastosowania. Rozwiązanie to chroni konstytucyjne prawo do sądu (por. art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), ponieważ niedoręczenie orzeczenia sądu pierwszej instancji wraz z uzasadnieniem pozbawiałoby stronę prawa do wniesienia skargi kasacyjnej – por. postanowienie NSA z 7 lipca 2004 r., GZ 25/04 (ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 12).
Należy zaaprobować praktykę informowania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w zawiadomieniu o rozprawie, że wniosek o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia podlega opłacie kancelaryjnej, na co zwraca uwagę skarżący w zażaleniu, ale jednocześnie podkreślić, że w niniejszej sprawie taki brak nie przesądzał o wadliwości skierowanego do skarżącego wezwania.
W sprawie nie został również naruszony § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. Zdaniem NSA orzekającego w niniejszej sprawie, upoważnienie zawarte w art. 236 p.p.s.a. zawiera wystarczające wytyczne dotyczące treści rozporządzenia. Znajdują się one w drugim zdaniu tego przepisu, po słowach "W rozporządzeniu należy uwzględnić". Jednocześnie, z treści tego przepisu wynika wola ustawodawcy aby w odrębny sposób potraktować opłatę kancelaryjną za odpis orzeczenia z uzasadnieniem sporządzonego na wniosek. W tym celu ograniczono jej wysokość do 200 złotych i w tych granicach Rada Ministrów była upoważniona do samodzielnego skonkretyzowania stawki wskazanej opłaty. Dlatego do tej opłaty nie mają zastosowania wytyczne zawarte w części pierwszej zdania drugiego art. 236 p.p.s.a. (por. też postanowienia NSA z 30 listopada 2011 r., I OZ 961/11, czy z 29 lipca 2008 r., II GZ 160/08).
Pogląd skarżącego, że zawiłość sprawy, czy długość uzasadnienia powinna mieć wpływ na wysokość opłaty kancelaryjnej nie przesądza o niekonstytucyjności omawianego przepisu. Oderwanie wysokości opłaty od wskazanych elementów, a zwłaszcza od objętości uzasadnienia wyroku, który może mieć kilkanaście stron i ujednolicenie jej wysokości jest wręcz uzasadnione powszechnością prawa do sądu.
Wprowadzenie obowiązku sporządzenia uzasadnienia w przypadku uwzględnienia skargi jest z kolei podyktowane koniecznością wyjaśnienia przez Sąd przyczyn, dla których uznał, że działalność administracji publicznej w konkretnej sprawie nie była zgodna z prawem (por. art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). W zawiadomieniu o rozprawie strony niereprezentowane przez profesjonalnego pełnomocnika są pouczane o konieczności złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku oddalającego skargę. Ponadto, należy przypomnieć zasadę, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 p.p.s.a.). Z tego względu, nie można uznać prawidłowości poglądu, że art. 141 § 2 w zw. z art. 234 § 2 i 3 p.p.s.a jest niezgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Wprowadzając zasadę odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego, ustawodawca jest równocześnie uprawniony do wprowadzania wyjątków od tej zasady.
Z uwagi na podniesione wyżej okoliczności, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie został naruszony art. 6 w zw. z art. 234 § 2 p.p.s.a. Brak pouczenia o czynnościach, które nie miały bezpośredniego wpływu na możliwość wniesienia przez niego skargi kasacyjnej od wyroku wydanego w sprawie. Ponadto, wskazane przez skarżącego w zażaleniu przepisy są zgodne z Konstytucją RP i nie uzasadniają wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego.
W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 227 § 1, art. 197 § 2 i art. 198 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia.