Uzasadnienie
B. R. wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu w dniu 18 lipca 2012 r. wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. W oświadczeniu tym skarżąca wskazała, że prowadzi sama gospodarstwo domowe utrzymując się z emerytury w wysokości 1796,77 zł. Mieszka w mieszkaniu komunalnym, a opłaty za czynsz są wysokie. Ujawniła, iż posiada oszczędności w wysokości 30.000 zł z przeznaczeniem na nagrobek.
Powyższy wniosek rozpoznany został, wydanym przez referendarza sądowego postanowieniem z dnia 23 lipca 2012 r., odmawiającym przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. W dniu 1 sierpnia 2012 r. skarżąca złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie sprzeciw od ww. postanowienia. Wskazała w nim, że opłaciła wpis w niniejszej sprawie w wysokości 200 zł oraz koszty kancelaryjne i nie jest w stanie opłacić 10.000 zł jako honorarium adwokata za złożenie kasacji. Dodała, iż ponosi wydatki na czynsz, gaz, wodę w wysokości 950 zł miesięcznie. Nie posiada żadnych bliskich osób. Stwierdziła ponadto, że jako starsza i samotna osoba, nieposiadająca rodziny musi się liczyć również z innymi kosztami, które pojawią się w przyszłości np. opiekunki, zakupu miejsca na cmentarzu, czy pogrzebu.
Postanowieniem z dnia 24 sierpnia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy. Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie wnioskodawczyni nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia adwokata bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie. Jej dochód wynosi tylko 1796,77 zł, a wskazane przez nią wydatki na czynsz, gaz i prąd to kwota 950 zł, jednak posiada ona oszczędności pieniężne 30 000 zł. W tej sytuacji Sąd uznał, że B. R. może ponieść koszty ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Uzyskuje ona bowiem stały dochód w postaci emerytury oraz posiada znaczne oszczędności.
Jednocześnie zgromadzone środki nie pozwalają uznać skarżącej za osobę, której grozi ryzyko poniesienia uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie - w razie poniesienia powyższego wydatku. Także wskazana przez skarżącą okoliczność, że zgromadzone przez wnioskodawczynię oszczędności stanowią dla niej swoistego rodzaju zabezpieczenie przyszłych wydatków związanych ze starością, czy też ewentualnym pochówkiem i nagrobkiem, nie przemawia za przyznaniem jej wnioskowanej pomocy. Po pierwsze. wskazać należy, że obecnie skarżąca takich wydatków nie ponosi, zatem nie wpływają one na jej obecną sytuację materialną.
Po drugie, pomoc państwa ma charakter subsydiarny i może nastąpić jedynie w sytuacji kiedy strona nie jest w stanie ponieść danego wydatku – co z pewnością w sytuacji skarżącej nie ma miejsca, a przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika oznaczałoby przerzucenie ciężaru ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa.
Na powyższe postanowienie skarżąca wniosła zażalenie podnosząc, że poniesienie kosztów sądowych prowadziłoby do drastycznego pogorszenia jej sytuacji materialnej i zmusiłoby ją do zaniechania dochodzenia swoich spraw przed sądem. Postanowienie WSA pozbawia ją konstytucyjnego prawa do sądu. Zgromadzone oszczędności przeznaczone są zaś na pokrycie kosztów jej pogrzebu i sporządzenie nagrobka.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270) - przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Przy czym, sąd rozważając możliwość przyznania prawa pomocy kieruje się nie tylko aktualną sytuacją dochodową wnioskodawcy, lecz również jego stanem majątkowym.
Mając powyższe na uwadze stwierdzić trzeba, że skarżąca nie wykazała w przekonujący sposób, iż znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby ją do przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata. Nie można bowiem pominąć okoliczności, że skarżąca uzyskując stały dochód w postaci emerytury w wysokości 1796,77 zł, posiada jednocześnie znaczne oszczędności w wysokości 30 000 zł, które mogłyby zostać przeznaczone na koszt wynajęcia pełnomocnika. W takiej sytuacji nie wydają się być uzasadnione argumenty skarżącej, że poniesienie kosztów obsługi prawnej doprowadziłoby ją do drastycznego pogorszenia sytuacji materialnej lub groziło uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu.
Odnosząc się zaś do podniesionego w zażaleniu argumentu, że zgromadzone oszczędności są przeznaczone na pokrycie kosztów jej pogrzebu i sporządzenie nagrobka należy podzielić pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w postanowieniu z dnia 4 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1086/11, oddalającego zażalenie skarżącej na odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie kosztów sądowych, zgodnie z którym, fakt iż skarżąca zamierza przeznaczyć posiadane oszczędności na inne cele nie może mieć wpływu na podjęte rozstrzygnięcie bowiem oznaczałoby to zaakceptowanie nieuzasadnionego przerzucenia obowiązku strony w partycypowaniu w kosztach postępowania na Skarb Państwa. Niejako na marginesie należy dodać, że w obecnych warunkach koszt sporządzenia skargi kasacyjnej przez przeciętnego profesjonalnego pełnomocnika nie jest zbyt wysoki. Poniesienie przez skarżącą kosztów zastępstwa procesowego nie uszczupli więc w sposób znaczny zgromadzonych przez nią oszczędności.
W takiej sytuacji należało uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zasadnie zaskarżonym postanowieniem z dnia 24 sierpnia 2012 r. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270) postanowił zażalenie oddalić.