Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 10 września 2013 r., sygn. akt II SA/Bk 646/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku odmówił przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi w sprawie ze skargi Gminy Zabłudów na decyzję Wojewody Podlaskiego z dnia 3 czerwca 2013 r. nr [...]w przedmiocie ustalenia wysokości i wypłaty odszkodowania za nieruchomości wydzielone pod drogę publiczną.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, iż postanowieniem z 22 sierpnia 2013 r. (doręczonym 26 sierpnia 2013 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku odrzucił skargę Gminy Zabłudów na decyzję Wojewody Podlaskiego z 3 czerwca 2013 r. nr [...]. Powodem takiego rozstrzygnięcia było nieuzupełnienie braków formalnych skargi przez nadesłanie brakujących jej odpisów w terminie 7 dni od daty doręczenia stronie odpisu wezwania w tym przedmiocie.
W piśmie z 30 sierpnia 2013 r. Gmina wniosła o przywrócenie terminu do uzupełnienia ww. braków formalnych. Wskazała, że zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego z jednoczesnym wezwaniem do usunięcia przedmiotowych braków formalnych zostało jej doręczone 7 sierpnia 2013 r. Dokumenty te były spięte w formie kompletu i zarejestrowane w rejestrze przesyłek wpływających do urzędu jako jeden dokument. Pracownik zajmujący się merytorycznie w zastępstwie pracownika prowadzącego sprawę przebywającego na urlopie wypoczynkowym, przekazał do księgowości zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu, nie zauważył jednak podpiętego wezwania do usunięcia braków przez nadesłanie brakujących odpisów skargi. Uchybienie to nie wynikało ze złej woli, a jedynie z braku doświadczenia pracownika zastępującego i specyficznie skompletowanej korespondencji. Gmina dodała, że merytoryczne rozpatrzenie sprawy jest bardzo istotne z uwagi na ciążące na niej zobowiązania i poważne konsekwencje finansowe w zakresie wydatków publicznych.
Wydając zaskarżone postanowienie Sąd pierwszej instancji wskazał, iż przywrócenie uchybionego terminu ma charakter wyjątkowy i może nastąpić jedynie wtedy, gdy strona uprawdopodobni brak swojej winy. Brak winy w uchybieniu terminowi podlega natomiast ocenie z uwzględnieniem obiektywnego miernika staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Przy czym ocena ta z uwagi na to, że stroną postępowania jest podmiot wykonujący zadania publiczne, musi odbywać się przy zaostrzonych regułach. Od takich podmiotów wymaga się staranności wyższej niż przeciętna. Urząd gminy jako jednostka organizacyjna gminy zapewniająca obsługę administracyjną, organizacyjną i techniczną wójta (prezydenta, burmistrza) gminy, powinien funkcjonować w sposób na tyle zorganizowany, aby zapewnić terminowe wywiązywanie się z obowiązków wynikających z uruchomionych z własnej inicjatywy postępowań sądowych.
Tymczasem powołane we wniosku okoliczności wskazują na niedbalstwo pracownika urzędu gminy, który nie dostrzegł wezwania do usunięcia braków formalnych skargi w postaci brakujących jej odpisów, nadesłanego łącznie z wezwaniem do uiszczenia wpisu sądowego. Za działania takiego pracownika odpowiedzialność ponosi gmina i to niezależnie od tego, czy jest to pracownik wykonujący obowiązki w zastępstwie urzędnika korzystającego z urlopu wypoczynkowego. Okolicznością wskazującą na brak winy w uchybieniu przedmiotowego terminu nie może być brak doświadczenia pracownika zastępującego. Rzeczą osób kierujących urzędem jest taka organizacja pracy podczas nieobecności pracownika przebywającego na urlopie, która umożliwia normalne funkcjonowanie urzędu w tym okresie. Bez związku z uprawdopodobnieniem braku winy w uchybieniu terminu pozostają powołane we wniosku okoliczności wykazujące na istotność merytorycznego rozpatrzenia z uwagi na ciążące na gminie zobowiązania i poważne konsekwencje finansowe w zakresie wydatków publicznych.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła Gmina Zabłudów zarzucając mu naruszenie art. 86 §1 p.p.s.a. ustawy poprzez nie uznanie, że skarżący bez swojej winy nie dochował 7 dniowego terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi na decyzję Wojewody Podlaskiego nr [...] z dnia 3 czerwca 2013 r. poprzez nadesłanie 7 egzemplarzy odpisów skargi poświadczonych za zgodność z oryginałem lub własnoręcznie podpisanych.
W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, iż w urzędzie gminy poszczególne czynności na danym stanowisku pracy związane z otrzymaniem korespondencji z sądu w niniejszej sprawie zostały wykonane z należytą starannością, wymaganą przy tego rodzaju czynnościach tj. pracownik postąpił zgodnie z instrukcją kancelaryjną. Twierdzenie Sądu pierwszej instancji, iż skarżący jako podmiot wykonujący zadania publiczne musi postępować przy zaostrzonych regułach i od takich podmiotów wymaga się staranności wyższej niż przeciętna, to zdaniem skarżącego jest oceną subiektywną. Brak jest jakichkolwiek podstaw prawnych do jednoznacznego stwierdzenia, iż okoliczności w sprawie wskazują na wyłączne niedbalstwo urzędnika gminy, który nie dostrzegł wezwania do usunięcia braków formalnych skargi w postaci brakujących jej odpisów nadesłanych łącznie z wezwaniem do uiszczenia wpisu sądowego. Zarzucenie skarżącemu braku organizacji pracy podczas nieobecności pracownika merytorycznego przebywającego na urlopie jest nietrafne i pozbawione merytorycznego uzasadnienia.
Nie ma też wpływu na prawidłowe funkcjonowanie urzędu w tym okresie. Obowiązujący w urzędzie Regulamin Organizacyjny zatwierdzony Zarządzeniem Burmistrza Zabłudowa z dnia 26.02.2013 r. w sprawie zatwierdzenia regulaminu organizacyjnego Urzędu Miejskiego w Zabłudowie określa jasno i precyzyjnie przypisane zakresy czynności, obowiązki i uprawnienia oraz zastępstwa pracowników urzędu. Nie ma podstaw do wyciągnięcia wniosków z okoliczności przedstawionych we wniosku o przywrócenie terminu, iż brak doświadczenia powoduje niedochowanie należytej staranności przy wykonywaniu czynności przez danego pracownika, czy też o jego winie. Sytuacja finansowa skarżącego tak jak wielu innych jednostek samorządu terytorialnego, nie jednokrotnie uniemożliwia zatrudnienie stałej obsługi prawnej, która w tej konkretnej sytuacji również nie miała by wpływu na zaistniałą sytuację.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 86 § 1 P.p.s.a., jeżeli strona uchybiła terminowi, jego przywrócenie możliwe jest jedynie wówczas, gdy uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony. W orzecznictwie i w literaturze prawniczej przyjmuje się, iż brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy. Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Zatem przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku.
Z kolei art. 87 § 2 P.p.s.a. stanowi, iż ciężar wykazania braku winy spoczywa na stronie, która domaga się przywrócenia terminu i która winna we wniosku wskazać okoliczności uprawdopodabniające brak swojej winy w jego uchybieniu.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji trafnie uznał, że okoliczności niniejszej sprawy wskazują na niedbalstwo pracownika urzędu gminy, który nie dostrzegł wezwania do usunięcia braków formalnych skargi w postaci brakujących jej odpisów, nadesłanego łącznie z wezwaniem do uiszczenia wpisu sądowego.
Kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, polega na dopełnieniu przez stronę obowiązku dołożenia należytej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Zatem w przypadku, gdy strona uchybiając terminowi dopuściła się chociażby lekkiego niedbalstwa, dokonana przez nią czynność pozostanie bezskuteczna, ponieważ przywrócenie terminu nie będzie w tej sytuacji dopuszczalne (por. postanowienie SN z dnia 29 października 1999 r., sygn. I CKN 556/98, LEX nr 50702; postanowienie NSA z dnia 22 listopada 1999 r., sygn. III SA 7804/98, niepubl.).
Stwierdzić też należy, iż nie stanowi okoliczności uzasadniającej przywrócenie terminu do dokonania czynności niedostateczne zapoznanie się lub brak zapoznania się z pouczeniem (postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 stycznia 2008 r., sygn. akt II OZ 1388/07, z 20 października 2005 r., sygn. akt II OZ 866/05, z 8 czerwca 1999 r., sygn. akt SA/Rz 168/99).
Niedopatrzenie na które powołuje się skarżąca gmina w zażaleniu, czyli mylne potraktowanie wezwania do uiszczenia wpisu sądowego jako jedynego wezwania w niniejszej sprawie, nie mogło zostać potraktowane jako niezawiniony przez skarżącą błąd. W niniejszej sprawie wezwanie do usunięcia braków formalnych skargi w postaci nadesłania 7 egzemplarzy odpisów skargi poświadczonych za zgodność z oryginałem zostało skutecznie doręczone skarżącej, co potwierdza zwrotne poświadczenie odbioru przesyłki pocztowej (k. 43). Zachowanie skarżącej należy zatem traktować w kategoriach braku staranności, które skutkowało odmową przywrócenia terminu.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.