Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 8 czerwca 2016 r., sygn. akt IV SAB/Wa 265/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił J. J. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego na podstawie art. 245 § 1 i 2, art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.-
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.). W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że we wniosku sporządzonym na urzędowym formularzu PPF skarżący oświadczył, iż prowadząc samodzielne gospodarstwo domowe nie osiąga żadnego dochodu, jak również nie posiada żadnego majątku. Skarżący wyjaśnił przy tym, że decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r. Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w G. odmówił mu przyznania prawa do zasiłku celowego.
Zarządzeniem z 7 marca 2016 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku przez złożenie dodatkowych dokumentów oraz oświadczeń obrazujących jego sytuację finansową.
W odpowiedzi skarżący oświadczył, że: a) nie otrzymuje żadnych środków od osób życzliwych, b) nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna, c) nie otrzymuje świadczenia rentowego, d) nie otrzymuje świadczeń z pomocy społecznej, e) nie korzysta z pomocy finansowej i rzeczowej rodziny. Oceniając swoją sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową stwierdził, że [...] stycznia 2011 r. Wójt
Gminy G. wydał decyzję o odmowie przyznania mu prawa do zasiłku celowego.
Odnosząc się natomiast do wezwania w zakresie oświadczenia w sprawie zdolności do pracy i dokumentu potwierdzającego ewentualną niezdolność do pracy, skarżący oświadczył, że nie jest osobą zdolną do pracy z uwagi na opisywane przez niego objawy choroby, oraz stwierdził, że lekarz orzecznik ZUS, stwierdzając zdolność do pracy, wykazał strategię zmierzającą do pozbawienia skarżącego prawa do świadczenia rentowego. Ponadto podkreślił, że wystawienie zaświadczenia o niezdolności do pracy wymaga przeprowadzenia badań medycznych, a to narażałoby go na dodatkowe koszty. W kwestii zaspokajania potrzeb mieszkaniowych skarżący oświadczył, że mieszka, a właściwie egzystuje w domu i nie ponosi z tego tytułu żadnych koszów.
2 sygn. akt I OZ 888/16
Do pisma dołączono kserokopie: a) zaświadczenia Starosty G. z dnia 13 września 2011 r. wskazującego, że skarżący był zarejestrowany jako bezrobotny w okresie od 7 stycznia 2005 r. do 24 czerwca 2007 r. i od 6 maja 2010 r. do 17 maja 2010 r. oraz wskazującego, że pobierał zasiłek dla bezrobotnych w 2005 r., b) decyzji
Wójta Gminy G. z dnia [...] stycznia 2011 r. odmawiającej skarżącemu przyznania prawa do zasiłku celowego.
Postanowieniem z 21 kwietnia 2016 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym z uwagi na brak możliwości weryfikacji jego sytuacji majątkowej.
W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz stwierdzenie jego nieważności na podstawie art. 287 pkt 2 p.p.s.a. z uwagi na naruszenie art. 106 § 3-5, art. 107, art. 108 w zw. z art. 1, art. 2 i art. 3 § 1 p.p.s.a. oraz art. 227, art. 228 § 1-2, art. 231, art. 233 § 1-2, art. 234 kodeksu postępowania cywilnego. Zdaniem skarżącego w zaskarżonym postanowieniu pominięto fakt, iż wydanie decyzji z [...] stycznia 2011 r. spowodowało istotne zagrożenie życia dla wnioskodawcy i brak zabezpieczenia jego sytuacji bytowej. Skarżący wyjaśnił, że wobec odmowy przyznania zasiłku celowego zmuszony jest do żebrania u osób życzliwych o żywność, leki, opał oraz przybory i papier do pisania w celu zaskarżania aktów. Wskazał, że ilość prowadzonych postępowań sądowych i administracyjnych, w których jest stroną, generuje dodatkowe koszty utrzymania. Natomiast ww. decyzja GOPS pozbawiła go bezpłatnej opieki medycznej, w sytuacji gdy wymaga on leczenia, a także pozbawiła środków koniecznych do złożenia wniosku o ustalenie stopnia niepełnosprawności.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że skarżący nie wykazał, iż nie dysponuje środkami na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. We wniosku o przyznanie prawa pomocy powołał się jedynie na trudną sytuację finansową wskazując, że wynika ona z decyzji Wójta odmawiającej przyznania mu zasiłku celowego. Jednakże skarżący nie starał się w żaden sposób potwierdzić swojej sytuacji stwierdzając, że nie posiada środków na prowadzenie postępowań sądowych, o którym mowa w art. 252 P.p.s.a. Wobec powyższego skarżący nie wykonał wezwania do złożenia dodatkowych dokumentów oraz oświadczeń obrazujących jego sytuację finansową pozwalających na prawidłową 3 sygn. akt I OZ 888/16 ocenę jego sytuacji finansowej i nie nadesłał stosownych dokumentów oraz nie wyjaśnił w jaki sposób pokrywa koszty codziennego utrzymania.
W rozpoznawanej sprawie skarżący nie ujawnił zatem wszystkich danych dotyczących jego sytuacji materialnej, czym pozbawił Sąd możliwości pełnej oceny kondycji finansowej. Tymczasem, do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie wystarczy ogólne twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej.
Sąd, z uwagi na powyższe stwierdził, że skarżący nie wykazał, jak wymaga tego art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący i wskazał, ze w sprzeciwie wykazał w jaki sposób utrzymuje funkcje życia organizmu (żebraniem).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.;
dalej zwana: "p.p.s.a.") przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z powyższego wynika więc, że instytucja zwolnienia od kosztów ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.
Obowiązującą w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest ponoszenie kosztów postępowania związanych z udziałem w postępowaniu przez stronę, która wynika z art. 199 p.p.s.a. Uwarunkowanie dostępu do sądu od ponoszenia opłat sądowych nie stanowi pozbawienia tego prawa, o ile opłaty te nie są nadmierne, a strona ma możliwość uzyskania zwolnienia z nich z uwagi na swoją sytuację finansową i sytuacja ta zostanie dogłębnie oceniona w postępowaniu dotyczącym zwolnienia od opłat. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. osobie fizycznej może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy może być zatem przyznane temu, kto z przyczyn niezależnych od siebie nie może podołać obowiązkowi ponoszenia 4 sygn. akt I OZ 888/16 kosztów postępowania. Przepis ten nakłada ponadto na stronę wnioskującą o przyznanie jej prawa pomocy obowiązek przedstawienia argumentacji i dowodów potwierdzających istnienie przesłanek wskazanych w powołanym przepisie. W tym celu winna ona złożyć na urzędowym formularzu oświadczenie o jej stanie majątkowym, dochodach i stanie rodzinnym (art. 252 § 1 i § 2 p.p.s.a.).
Z akt niniejszej sprawy wynika, że skarżący był wzywany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych dokumentów oraz oświadczeń obrazujących jego sytuację finansową. Nie zastosował się on jednak do wezwania Sądu i nie przedłożył żądanych dokumentów oraz nie złożył wyjaśnień, które umożliwiłyby Sądowi I instancji weryfikację jego sytuacji majątkowej.
Wobec tego, za Sądem I instancji Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a tym samym, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie mógł zostać uwzględniony.
W takiej sytuacji, zatem zaskarżone postanowienie, odmawiające przyznania skarżącemu prawa pomocy uznać należało za odpowiadające prawu.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.