Uzasadnienie
Wyrokiem z 25 września 2018 r., sygn. akt I SA/Bd 238/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę D. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 22 stycznia 2018 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2014 r.
Jak wynika z akt sprawy, skarżący od początku postępowania przed sądem pierwszej instancji, a więc począwszy od wniesienia skargi, był reprezentowany przez adwokata P. B. Po wydaniu wyroku przez sąd pierwszej instancji pełnomocnik wystąpił z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie mu uzasadnienia tego orzeczenia. Pełnomocnik twierdził, że wysłał do sądu w jednej kopercie wnioski o uzasadnienie wyroków w dwóch sprawach, w tym sprawie o sygn. akt I SA/Bd 238/18. Sąd pierwszej instancji postanowieniem z 17 grudnia 2018 r., sygn. akt I SA/Bd 238/18, oddalił wniosek o przywrócenie terminu.
Sąd uznał, że pełnomocnik przez nieuwagę nie złożył wniosku o uzasadnienie wyroku. Pełnomocnik wywiódł od tego postanowienia zażalenie, jednak wpis od zażalenia uiścił z uchybieniem siedmiodniowego terminu. W konsekwencji Sąd pierwszej instancji postanowieniem z 18 marca 2019 r., sygn. akt I SA/Bd 238/18, zażalenie odrzucił.
W piśmie z 22 września 2020 r., skarżący reprezentowany przez radcę prawnego M. S. wniósł skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku WSA w Bydgoszczy z 25 września 2018 r., sygn. akt I SA/Bd 238/18.
Zaskarżonemu orzeczeniu na podstawie art. 285e § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, ze zm.; dalej: p.p.s.a.) zarzucił naruszenie w szczególności:
- 1) art. 22 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych poprzez jego niezastosowanie;
- 2) art. 2 TUE w zw. z art. 2a o.p. poprzez naruszenie zasady praworządności i niezastosowanie drugiego z powołanych przepisów;
- 3) art. 41 KPP w zw. z art. 2a o.p. poprzez naruszenie prawa do dobrej administracji;
- 4) art. 120 o.p. zw. z art. 2a o.p poprzez naruszenie zasady praworządności i niezastosowanie drugiego z powołanych przepisów;
- 5) art. 3 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach poprzez niezastosowanie w rzeczonej sprawie zawartej w tym przepisie definicji odpadów;
- 6) § 14 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 26 sierpnia 2003 r. w sprawie prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów poprzez bezprawną odmowę uznania za prawidłowe udokumentowania niektórych kosztów uzyskania przychodów przy pomocy dowodów wewnętrznych, a w dalszej kolejności bezprawną odmowę ich uznania jako podstawy do obniżenia podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych;
- 7) art. 20 ust. 2 pkt 3 i ust. 4 ustawy o rachunkowości poprzez bezprawną odmowę uznania za prawidłowe dowodów wewnętrznych jako podstawy zapisów w podatkowej księdze przychodów i dalszej kolejności bezprawną odmowę ich uznania jako podstawy do obniżenia podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych;
- 8) pośrednie naruszenie art. 84a k.p.a. poprzez nieuwzględnienie, że sprawa niniejsza wymagała wiadomości specjalnych z zakresu rachunkowości co do prawidłowości udokumentowania kosztów podatkowych za rok 2014 przy pomocy dowodów wewnętrznych oraz koniecznych elementów takich dowodów;
- 9) art. 3 § 1 p.p.s.a. poprzez brak efektywnej kontroli działalności administracji publicznej i usankcjonowanie wadliwego rozstrzygnięcia organu podatkowego.
Skutkiem powyższych naruszeń przepisów prawa jest także rażąca obraza następujących przepisów rangi konstytucyjnej:
- 1) art. 2 Konstytucji RP poprzez naruszenie zasad demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej;
- 2) art. 7 Konstytucji RP poprzez wydanie rozstrzygnięcia nie mającego dostatecznego oparcia w przepisach prawa i brak wyeliminowania wadliwego rozstrzygnięcia organu podatkowego z obrotu prawnego;
- 3) art. 45 ust. 1 Konstytucji RP poprzez brak wydania sprawiedliwego rozstrzygnięcia mającego oparcie w przepisach prawa i tymczasem naruszenie prawa skarżącego do sądu;
- 4) art. 20 w zw. z art. 21 ust. 1, w zw. z art. 22, w zw. 64 Konstytucji RP poprzez faktyczne pozbawienie podatnika oraz jego małżonki dorobku całego życia i tym samym naruszenie jego prawa do własności, co także faktycznie uniemożliwiło podatnikowi prowadzenie dotychczasowej działalności gospodarczej, a także naruszenie art. 6 EKPC poprzez naruszenie prawa strony do sądu poprzez brak wydania sprawiedliwego rozstrzygnięcia mającego oparcie w przepisach prawa.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie, ewentualnie o oddalenie, i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku WSA w Bydgoszczy z 25 września 2018 r., sygn. akt I SA/Bd 238/18, podlega odrzuceniu jako niedopuszczalna.
Jak wynika z treści art. 285a § 1 p.p.s.a., skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego przysługuje, gdy zmiana lub uchylenie orzeczenia w drodze innych przysługujących stronie środków prawnych nie było i nie jest możliwe. Oznacza to, że skarga taka nie przysługuje, jeżeli stronie przysługiwał środek odwoławczy, jednakże strona nie skorzystała z tego środka – co miało miejsce w stanie faktycznym analizowanej sprawy.
W art. 285a § 2 p.p.s.a. ustawodawca zawarł jednak wyjątek od tej ogólnej zasady, ustalając, że skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem orzeczenia przysługuje od prawomocnego orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego, jeżeli strony nie skorzystały z przysługujących im środków prawnych wówczas, gdy niewykorzystanie przysługującego stronie środka zaskarżenia stanowiło wyjątkowy przypadek i gdy niezgodność z prawem wynika z naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela oraz gdy nie jest już możliwa zmiana lub uchylenie orzeczenia w drodze innych przysługujących stronie środków prawnych.
Strona wnosząca skargę na podstawie art. 285a § 2 p.p.s.a. obowiązana jest więc wykazać nie tylko wystąpienie przesłanek, o których mowa w 285e § 1 p.p.s.a., ale także że występuje wyjątkowy przypadek uzasadniający wniesienie skargi (art. 285e § 1 pkt 5 p.p.s.a.).
Za wypadek wyjątkowy, o którym mowa w art. 4241 § 2 k.p.c. (któremu odpowiada art. 285a § 2 p.p.s.a.), można uznać – przykładowo – nieskorzystanie przez stronę z przysługującego jej środka zaskarżenia z powodu ciężkiej choroby, katastrofy, klęski żywiołowej lub błędnej informacji udzielonej przez pracownika sądu (por. postanowienie SN z dnia 2 lutego 2006 r., I CNP 4/06, OSNC 2006, nr 6, poz. 113). W postanowieniu z dnia 21 września 2012 r., II GNP 2/12, LEX nr 1331431, NSA stwierdził, że o tym, czy w sprawie zachodzi "wyjątkowy wypadek" w rozumieniu art. 285a § 2 decyduje nie tylko waga naruszonych norm prawnych, lecz także powody nieskorzystania przez stronę z możliwości wniesienia środków prawnych (tak też postanowienia NSA z dnia 28 sierpnia 2012 r., I FNP 7/12, LEX nr 1329310; z dnia 8 sierpnia 2012 r., I FNP 5/12, LEX nr 1282121; z dnia 1 czerwca 2012 r., II ONP 2/12, LEX nr 1232542; z dnia 11 marca 2011 r., II ONP 1/11, LEX nr 992460).
Wykluczone jest stwierdzenie niezgodności z prawem zaskarżonego orzeczenia w wyjątkowym trybie art. 4241 § 2 k.p.c. (któremu odpowiada art. 285a § 2 p.p.s.a.), jeżeli strona z przyczyn przez siebie zawinionych nie skorzystała z przysługującej jej kasacji ani nie wykazała, że występuje wyjątkowy wypadek uzasadniający wniesienie skargi w trybie art. 4241 § 2 k.p.c. w postaci naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw człowieka lub obywatela (postanowienie SN z dnia 2 marca 2006 r., I BU 2/05, LEX nr 299165). Obowiązkiem skarżącego jest wykazanie w skardze o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, stosownie do treści art. 4245 § 1 pkt 5 k.p.c. (któremu odpowiada art. 285e § 1 pkt 5 p.p.s.a.), że zachodziły takie uzasadnione obiektywnie okoliczności, które uniemożliwiły stronie zaskarżenie orzeczenia w drodze dostępnych środków prawnych (T. Woś, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wyd. VI, lex).
W analizowanej sprawie skarżący nie skorzystał z przysługującego mu prawa do wniesienia skargi kasacyjnej. Pełnomocnik skarżącego, radca prawny, który sporządził skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, twierdzi w niej, że przyczyną niewniesienia skargi kasacyjnej było "zniknięcie" po wydaniu wyroku, a w trakcie biegu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, pełnomocnika reprezentującego skarżącego na tamtym etapie postępowania – adwokat K. K.. Autor rozpoznawanej skargi wyraził nawet przekonanie o wątpliwościach natury etycznej związanych z taką postawą pełnomocnika; co więcej, załączył na poparcie swoich twierdzeń "korespondencję" skarżącego z panią adwokat, tj. wydruk maila z 25 sierpnia 2020 r. (czyli sporządzony niemal 2 lata po wydaniu wyroku przez WSA) z pytaniem, czy była składana skarga kasacyjna w jego sprawie. Rzecz jednak w tym, że – jak wynika z akt sprawy – skarżący nigdy w tym postępowaniu nie był przez taką panią adwokat reprezentowany.
Cała argumentacja dotycząca uzasadnienia wyjątkowego przypadku opiera się na twierdzeniach, które nie mają związku z tą sprawą. Jak natomiast wynika z akt postępowania przed sądem pierwszej instancji, pełnomocnik skarżącego – adwokat P. B. nie tylko nie złożył przez swoje niedopatrzenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku sądu pierwszej instancji, ale uiścił wpis od zażalenia na postanowienie o oddaleniu wniosku o przywrócenie terminu do złożenia tego wniosku po upływie terminu do dokonania tej czynności, co skutkowało odrzuceniem zażalenia. Bez wątpienia więc przyczyną niezłożenia skargi kasacyjnej w tej sprawie były zaniedbania pełnomocnika, ale innego i na czym innym polegające. Naczelny Sąd Administracyjny nie może natomiast zastępować pełnomocnika strony w rzetelnym sporządzeniu skargi na podstawie art. 285a p.p.s.a. Na marginesie należy tylko dodać, że zaniedbania pełnomocnika reprezentującego stronę w postępowaniu sądowoadministracyjnym obciążają samą stronę.
Jeśli strona jest reprezentowana przez adwokata, to jego działania i zaniechania podlegają ocenie pod kątem zaistnienia wyjątkowego przypadku, o którym mowa w art. 285a § 2 p.p.s.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zawinione błędy profesjonalnego pełnomocnika z wyboru, skutkujące brakiem możliwości wniesienia skargi kasacyjnej, nie dają podstaw do przyjęcia, że występuje wyjątkowy wypadek uzasadniający wniesienie skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem wyroku, o którym mowa w art. 285a § 2 p.p.s.a.
Drugim argumentem mającym świadczyć o zaistnieniu wyjątkowego przypadku jest ciążki stan psychiczny skarżącego, wywołany silnym stresem. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w sytuacji, w której skarżący był reprezentowany w sprawie przez profesjonalnego pełnomocnika, stan zdrowia psychicznego skarżącego pozostawał w zasadzie bez związku z prowadzeniem sprawy sądowej. Przede wszystkim jednak, z przedłożonych dokumentów nie wynika, by skarżący był dotknięty schorzeniami uniemożliwiającymi prowadzenie swoich spraw. Tego rodzaju dolegliwości jak stres i lęk o byt rodziny nie mogą być potraktowane jako wyjątkowy przypadek, o którym mowa w art. 285a § 2 o.p.
Za taką nadzwyczajną okoliczność nie może być również uznany fakt zajęcia majątku skarżącego w drodze egzekucji i w konsekwencji brak możliwości opłacenia wpisu od skargi kasacyjnej. Przede wszystkim argument ten stoi w sprzeczności z wyżej wskazanym, bo albo skarżący nie był w stanie prowadzić swej sprawy ze względu na swój stan zdrowia, albo jednak był w stanie, tylko nie miał środków na uiszczeni wpisu. Oczywiście tego rodzaju argument również nie może być uznany za wyjątkowy przypadek; wszak skarżący był w pierwszej instancji zwolniony od wpisu od skargi i nic nie stało na przeszkodzie złożenia wniosku o zwolnienie od wpisu także od skargi kasacyjnej.
W konsekwencji należało przyjąć, że w sprawie nie zaistniał wyjątkowy przypadek, o którym mowa w art. 285a § 2 p.p.s.a., uzasadniający uwzględnienie skargi mimo niewykorzystania przysługujących środków prawnych.
Zgodnie z art. 285h § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny odrzuca na posiedzeniu niejawnym skargę, która nie spełnia wymagań określonych w art. 285e § 1 p.p.s.a. Z kolei art. 285h § 2 p.p.s.a. stanowi, że skarga podlega odrzuceniu, jeżeli zmiana zaskarżonego orzeczenia w drodze innych środków prawnych była lub jest możliwa albo jeżeli nie zachodzi wyjątek, o którym mowa w art. 285a § 2.
Mając powyższe względy na uwadze, należy przyjąć, że skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z 25 września 2018 r. jest niedopuszczalna i podlega odrzuceniu.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 285h § 2 i art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.