Uzasadnienie
Pismem z dnia 4 lutego 2022 r. P. S. (dalej jako "Skarżący") wniósł skargę na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki w postępowaniu sądowym przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie (dalej jako "Sąd pierwszej instancji") sygn. akt I SA/Kr 174/21, w sprawie ze skargi Skarżącego oraz D. i.-S. (dalej jako "Skarżąca") na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie (dalej jako "Dyrektor Izby Administracji Skarbowej") z dnia 15 grudnia 2020 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2013 r. Skarżący zarzucił Sądowi pierwszej instancji nieuzasadnioną przewlekłość postępowania.
Jednocześnie wniósł o przyznanie od Skarbu Państwa - Sądu pierwszej instancji, na jego rzecz sumy pieniężnej w kwocie 4000 zł. W uzasadnieniu powyższej skargi Skarżący wskazał, że od prawie roku Sąd pierwszej instancji nie podjął żadnej czynności w sprawie, a mianowicie nie ustalił wysokości opłaty sądowej i nie wezwał do jej uiszczenia w związku z czym nie zostały podjęte żadne czynności zmierzające do wyznaczenia rozprawy i tym samym zakończenia postępowania.
Z akt sprawy wynika, że Skarżący w dniu 7 stycznia 2021 r. wniósł skargę do Sądu pierwszej instancji na wskazaną wyżej decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 15 grudnia 2020 r. Pismem z dnia 8 lutego 2021 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wraz z odpowiedzią na skargę przekazał ją Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie.
Zarządzeniem z dnia 10 lutego 2021 r. w związku ze złożonym w dniu 4 stycznia 2021 r. przez Skarżących wnioskiem o przyznanie prawa pomocy wpisano sprawę do rep. I SPP/Kr 34/21. Zarządzeniem z dnia 17 lutego 2021 r. wezwano Skarżącego o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie odpowiednich dokumentów na okoliczność wykazania stanu majątkowego wnioskodawcy w terminie 7 dni pod rygorem oddalenia wniosku. W tym samym dniu wezwano Skarżącą do wypełnienia formularza "FPP" celem jego podpisania i wypełnienia w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Równocześnie zarządzeniem z dnia 17 lutego 2021 r. wezwano Skarżącą do usunięcia braków formalnych poprzez podpisanie skargi w terminie 7 dni pod rygorem jej odrzucenia.
Ponadto, w związku z art. 299 § 2 i § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm.) - powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", wezwano Skarżącą do ustanowienia pełnomocnika do doręczeń mającego miejsce zamieszkania lub siedzibę w Rzeczypospolitej Polskiej - w terminie dwóch miesięcy od dnia doręczenia wezwania pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie zostało przesłane na podany w treści skargi adres Skarżącej na terenie Kazachstanu. Zarządzenia powyższe zostały ekspediowane w dniu 1 marca 2021 r. i doręczone Skarżącemu w dniu 23 marca 2021 r. i Skarżącej w dniu 16 kwietnia 2021 r. (k. 29 i 30 akt I SPP/Kr 34/21). W dniu 28 kwietnia 2021 r. (data prezentaty) do Sądu pierwszej instancji została zwrócona przesyłka zawierająca powyższe wezwanie dla Skarżącej.
Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 30 kwietnia 2021 r. wyznaczono w sprawie posiedzenie niejawne na dzień 21 maja 2021 r. W dniu posiedzenia niejawnego wydane zostało zarządzenie o uznaniu za skutecznie doręczoną przesyłkę dla Skarżącej i postanowienie o oddaleniu wniosku Skarżącego o przyznanie prawa pomocy, które następnie postanowieniem z dnia 28 maja 2021 r. zostało sprostowane. W dniu 5 lipca 2021 r. doręczono powyższe postanowienie P. S. (k. 47 akt I SPP/Kr 34/21). Od powyższego postanowienia Skarżący nie zgłosił sprzeciwu. Następnie zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 17 września 2021 r., wobec nieuzupełnienia braków przez Skarżącą, pozostawiono jej wniosek o zwolnienie od kosztów bez rozpoznania, które zostało doręczone w dniu 22 października 2021 r. Zarządzeniem z dnia 13 lutego 2022 r. uznano przesyłkę za skutecznie doręczoną.
Postanowieniem z dnia 11 lutego 2022 r. Sąd pierwszej instancji odrzucił skargę w stosunku do Skarżącej. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że przesyłka międzynarodowa wróciła do nadawcy z informacją "nie podjął" z wskazaną datą 16 kwietnia 2021 r., a zatem dzień 16 kwietnia 2021 r. jest początkiem terminu do wykonania przez Skarżącą wezwania Starszego Referendarza Sądowego z dnia 17 lutego 2021 r.
Następnie zarządzeniem z dnia 15 lutego 2022 r. wezwano Skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga na przewlekłość postępowania przed Sądem pierwszej instancji nie zasługiwała na uwzględnienie.
Skarga o stwierdzenie, że w postępowaniu przed sądem administracyjnym nastąpiła przewlekłość postępowania może być uwzględniona, jeśli są podstawy do przyjęcia, że na skutek działania lub bezczynności sądu naruszone zostało prawo strony do rozpoznania jej sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. z 2018 r. poz. 75, z późn. zm.) - powoływanej dalej jako "ustawa".
Stosownie do art. 2 ust. 2 ustawy, dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd, w celu wydania w sprawie rozstrzygnięcia co do istoty uwzględniając charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania. W świetle powyższego kryterium trudno uznać, że w niniejszej sprawie doszło do przewlekłości postępowania przed Sądem pierwszej instancji. Podnieść bowiem należy, że jeśli ustawa nie zawiera żadnych wskazówek co do długości określonych czynności czy stadiów postępowania, należy się odwołać do wiedzy wynikającej z praktyki, orzecznictwa sądów lub przeciętnej długości postępowania w podobnych sprawach (P. Górecki, S. Stachowiak, P. Wiliński. Skarga na przewlekłość postępowania przygotowawczego i sądowego, Komentarz. Lex 2010).
Stosownie do § 32 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 5 sierpnia 2015 r. - Regulamin wewnętrznego urzędowania wojewódzkich sądów administracyjnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1177) - powoływanego dalej jako "rozporządzenie", sprawy wniesione do sądu rozpoznaje się według kolejności wpływu, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zasada rozpoznawania spraw według kolejności ich wpływu oznacza, że sprawa wniesiona później nie może być rozpoznana przed rozpoznaniem spraw, które zostały wniesione do sądu wcześniej. Istnieją jednak podstawy do szybszego rozpoznawania spraw wynikające bądź to wprost z przepisów ustawy, które określają terminy rozpoznawania spraw przez sąd, bądź to z przepisów regulujących tryb postępowania umożliwiający rozpoznanie sprawy poza kolejnością. Ma to szczególne znaczenie w sprawach, w których stopień faktycznej i prawnej zawiłości nie jest znaczny, a ich charakter prawny i znaczenie dla strony przemawia za szybszym rozpoznaniem sprawy.
Ustalenie zaistnienia przewlekłości postępowania nie jest zależne jedynie od upływu czasu i subiektywnych odczuć skarżącego, a jest wypadkową czynników obiektywnych oraz czasu niezbędnego do podejmowania działań zgodnych z obowiązującymi przepisami przewidującymi prowadzenie określonych procedur. Przewlekłość jest bowiem pojęciem, które oznacza, że jakieś zdarzenia czy stany są nadmiernie rozciągnięte w czasie, rozwleczone i przedłużają się. Jest to, co oczywiste, pojęcie względne, a zatem zawsze musi być odnoszone do konkretnych realiów sprawy i przyjętego trybu postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 10 lipca 2013 r. sygn. akt I FPP 12/13). Jedynie nadmierne odstępstwa od czasu koniecznego do wykonania określonych czynności sądowych, prac i procedur mogą być uznawane za tworzące stan nieuzasadnionej zwłoki, o jakim mowa w ustawie. Skoro pojęcie przewlekłości postępowania nie jest zależne wprost od długości toczącego się postępowania, to tym samym nie można dokonywać ocen wyłącznie przez pryzmat czasu, jaki upłynął od momentu wniesienia danego środka prawnego do momentu wydania prawomocnego rozstrzygnięcia.
Odnosząc powyższe uwagi do skargi Skarżącego na przewlekłość postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie o sygn. akt I SA/Kr 174/21, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w sprawie tej nie doszło do naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki - w rozumieniu powołanej ustawy.
Z analizy powyższych okoliczności zaistniałych w sprawie oraz dat dokonywanych czynności spowodowanych koniecznością rozpoznania wniosku Skarżących o udzielenie prawa pomocy poprzez zwolnienie od opłaty sądowej, koniecznością dostarczania korespondencji sądowej na adres Skarżącej znajdujący się na terenie Kazachstanu oraz z uwagi na wprowadzony stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2 i działaniem sądów w reżimie sanitarnym, nie wynika aby działanie Sądu pierwszej instancji nosiło znamiona przewlekłości uzasadniające jego stwierdzenie, którego domagał się Skarżący. Jak wynika bowiem z akt sprawy, skarga Skarżących wpłynęła do Sądu pierwszej instancji w dniu 10 lutego 2021 r. a wraz z nią wniosek Skarżących o przyznanie prawa pomocy. Procedura i czynności podejmowane przez Sąd związane z tym wnioskiem wykazały, że w stosunku do Skarżącego postanowienie o oddaleniu wniosku doręczono w dniu 5 lipca 2021 r. Jednocześnie wobec Skarżącej toczyło się postępowanie w zakresie prawa pomocy. Ostatnie pismo w sprawie, stanowiące doręczenie odpisu zarządzenia z dnia 17 września 2021 r., zostało wystosowane do Skarżącej w dniu 22 października 2021 r.
W niniejszej sprawie postępowanie od chwili wpływu skargi do Sądu do wydania wyroku (dnia 11 marca 2022 r.) trwało 13 miesięcy. Jak wynika z danych dotyczących terminowości rozpoznawania spraw w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Krakowie za 2021 rok (publ. Informacja o Działalności Sądów Administracyjnych w 2021 roku, Naczelny Sąd Administracyjny Warszawa 2022), w Sądzie tym rozpoznano łącznie spraw z oznaczeniem "SA" - 4572, w tym 1019 spraw rozpoznano w okresie do 6 miesięcy, a 580 spraw do 12 miesięcy. Biorąc więc pod uwagę dodatkowe ww. nie pozbawione znaczenia okoliczności, tj. kierowanie korespondencji na adres Skarżącej w Kazachstanie, uznać trzeba, że w sprawie nie doszło do przewlekłości postępowania.
Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy orzekł, jak w sentencji postanowienia.