Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 4 kwietnia 2005 r. /I SA/Wr 1574/03/ Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę Mariana W. na postanowienie Izby Skarbowej w W. Ośrodek Zamiejscowy w W. z dnia 28 kwietnia 2003 r., odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.
Z ustaleń Sądu wynikało, że w stosunku do podatnika prowadzone było postępowanie kontrolne, zakończone decyzją z dnia 24 października 2002 r., ustalającą podatek od przychodów z nieujawnionych źródeł za 1998 r. Wspomniana decyzja została doręczona w trybie art. 150 par. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./ zwanej w skrócie "ord. pod.", w dniu 5 listopada 2002 r.
W lutym 2003 r. podatnik odwołał się od tej decyzji, składając jednocześnie wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu podniósł, że czynnie uczestniczył w postępowaniu przed organem kontroli skarbowej, a w dniu 30 września 2002 r. złożył pismo, zawierające zarzuty do prowadzonego postępowania. Na przełomie października i listopada wyjechał do znajomych i krewnych w Polsce, nie podając adresu do doręczeń, ani nie ustanawiając pełnomocnika do doręczeń, gdyż, w jego ocenie, nie miał takiego obowiązku. Po powrocie dowiedział się, że Urząd Pocztowy próbował doręczyć mu przesyłkę, w związku z czym próbował skontaktować się z kontrolującym w celu uzyskania informacji, czego dotyczyła nieodebrana przez niego przesyłka. Informacji jednakże nie uzyskał. Wiadomość o wydaniu decyzji powziął w dniu 20 lutego 2003 r., a zapoznał się z jej treścią w dniu następnym.
Izba Skarbowa, rozpoznając wniosek o przywrócenie terminu, uznała że, podatnik nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu tego terminu. Nie podjął bowiem pisma stanowiącego odpowiedź na jego pismo z dnia 30 września 2002 r. Nie powiodły się również próby doręczenia stronie dokumentów związanych z postępowaniem, podejmowane zarówno przez inspektora, jak również przez pocztę. Podobnie nieskuteczne były telefoniczne próby nawiązania kontaktu. Skoro natomiast podatnik wyjeżdżał, to powinien powiadomić o tym fakcie kontrolującego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny podzielił stanowisko organu, wyjaśniając, że wyjazd skarżącego był planowany, a nie nagły i niespodziewany. Skarżący, dbając należycie o swoje interesy, powinien podjąć czynności zapewniające ochronę tych interesów w czasie jego nieobecności, w tym zawiadomić organ prowadzący postępowanie o zmianie adresu. Zdaniem Sądu, nic nie stało też na przeszkodzie, aby skarżący ustanowił pełnomocnika do doręczeń, nawet jeżeli nie miał takiego obowiązku. Ponadto strona, zamiast udać się od razu do organu po uzyskaniu wiadomości o przesyłce, wykonywała telefony do inspektora.
W skardze kasacyjnej Marian W. zarzucił naruszenie art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./, zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a." w związku z art. 1 par. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. nr 153 poz. 1269/, poprzez oddalenie skargi pomimo naruszenia przez Izbę Skarbową art. 162 par. 1 ord. pod., polegającego na uznaniu, że podatnik nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Naruszenie to - zdaniem autora skargi kasacyjnej - miało wpływ na wynik sprawy, gdyż pozbawiło stronę możliwości rozpoznania jej sprawy przez organ II instancji. Autor dodał, że skoro zaskarżone postanowienie nie mogło być zakwalifikowane jako zgodne z prawem, to wyrok oddalający skargę nie jest odzwierciedleniem wymiaru sprawiedliwości demokratycznego państwa prawa, urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej.
W skardze kasacyjnej podniesiono nadto, że strona skarżąca sądziła, iż protokół kontroli oraz wniesione przez nią zastrzeżenia kończą postępowanie kontrolne, w czym utwierdzała ją informacja o zakończeniu czynności kontrolnych, uzyskana od inspektora prowadzącego postępowanie. Uważała zatem, że mogła wyjechać. Wyjazd był związany z faktem, że jest pochodzenia cygańskiego i bardzo często podróżuje. Autor skargi kasacyjnej zauważył, że w okresie wcześniejszym, w czasie trwania postępowania kontrolnego, strona odbierała wszelkie dokumenty i pisma doręczane przez kontrolującego.
Zdaniem wspomnianego autora, spełnione zostały wszystkie warunki do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Nadto, skoro zgodnie z art. 84 Konstytucji RP, każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, to organy państwa muszą mu stworzyć realną a nie fikcyjną możliwość doręczenia i otrzymania decyzji określającej wysokość nałożonych podatków, tak by można było ją wykonać lub zaskarżyć.
W efekcie, strona wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i o przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie a także o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Chybiony jest postawiony przez skarżącego zarzut naruszenia art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. w zw. z art. 162 par. 1 ord. pod. W jego ramach kluczową kwestią była ocena przesłanki braku winy podatnika w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Argumentacja, jakoby strona sądziła, iż protokół kontroli i wniesione przez nią zastrzeżenia kończą postępowanie kontrolne, sprzeczna jest z dokumentami zgromadzonymi w aktach sprawy.
Z treści pouczeń zamieszczonych w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania kontrolnego /k. 5 akt administracyjnych/, a w szczególności z pkt 9 - 11 tych pouczeń, wyraźnie wynika, że strona została pouczona o poszczególnych etapach tego postępowania, w tym m. in. o zastrzeżeniach do protokołu, o wyniku kontroli, o obowiązku ustosunkowania się inspektora do złożonych przez podatnika zastrzeżeń do treści dokumentacji i ustaleń kontroli, a przede wszystkim o możliwości wydania w stosunku do podatnika decyzji wymiarowej. Strona w dniu 19 grudnia 2001 r. pokwitowała odbiór zawiadomienia i pouczeń oraz zapoznała się z prawami i obowiązkami kontrolowanego, co czyni niewiarygodnymi jej twierdzenia, jakoby była przekonana o zakończeniu postępowania z chwilą złożenia zastrzeżeń.
Zauważyć należy, że brak winy w uchybieniu terminu ocenia się na podstawie obiektywnego miernika staranności, jakiej należy wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy /wyrok NSA z dnia 8 stycznia 2002 r., II SA/Wr 1329/01 - nie publ./. W tym stanie rzeczy konfrontacja treści dokumentu z wywodami zawartymi w skardze kasacyjnej prowadzi do wniosku, że strona nie dochowała należytej staranności w prowadzeniu własnych spraw. Nie można zatem przyjąć, że podatnik nie ponosi winy w uchybieniu terminu.
Naczelny Sąd Administracyjny zwraca nadto uwagę na treść dwóch - niekwestionowanych przez stronę skarżącą - notatek służbowych inspektora kontroli skarbowej z prób kontaktu z podatnikiem w dniach 8 i 10 października 2002 r. oraz na dokument potwierdzający próbę doręczenia adnotacji o sposobie załatwienia zastrzeżeń do protokołu za pośrednictwem poczty. Z powyższych dokumentów wynika, że pracownicy urzędu kontroli skarbowej próbowali skontaktować się z podatnikiem osobiście, telefonicznie i drogą pocztową. Wszystkie próby zawiodły, a zachowanie podatnika lub osób mieszkających w należącym do niego budynku mieszkalnym nosiło cechy celowego unikania kontaktu z urzędnikami.
W związku z tym, twierdzenia o nieświadomości strony co do podejmowanych w stosunku do niej czynności nie zasługują także z tej przyczyny na uwzględnienie, a jej wywody o czynnym udziale i odbieraniu dokumentów doręczanych osobiście nie mają pełnego potwierdzenia w faktach.
Skoro zresztą mowa o osobistym odbieraniu wszelkich pism i dokumentów dostarczanych przez kontrolujących osobiście, to wskazać należy, że podatnik odbierał również pisma kierowane do niego drogą pocztową. Przestał je odbierać na początku października 2002 r., mimo że przebywał wtedy w miejscu zamieszkania, bo wyjazd do rodziny i znajomych miał miejsce na przełomie października i listopada.
Skutkiem zaprezentowanych wyżej rozważań jest stwierdzenie, że podatnik wiedział lub - uwzględniając obiektywny miernik staranności - powinien wiedzieć o toczącym się w dalszym ciągu postępowaniu kontrolnym. Jest to wniosek istotny dla oceny pozostałej argumentacji przedstawionej w skardze kasacyjnej, w której strona podnosi okoliczności związane z jej wyjazdem do rodziny i znajomych.
Wyjazd podatnika do rodziny nie był nagły i niespodziewany, jak słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji. Tym samym skarżący, przy uwzględnieniu jego świadomości co do toczącego się postępowania, powinien zabezpieczyć swoje interesy, umożliwiając organowi kontakt ze sobą podczas pobytu u rodziny i znajomych lub gwarantując sobie odbiór przychodzącej korespondencji. Trafnie Wojewódzki Sąd Administracyjny zauważył, że mogło to nastąpić poprzez podanie adresu pobytu lub ustanowienie pełnomocnika do doręczeń, co przewidują odpowiednie przepisy ord. pod. Jeżeli strona nie podjęła żadnych czynności w tej mierze, to uchybiła obowiązkowi należytej staranności w prowadzeniu własnych spraw i nie można przyjąć, że nie mogła zaistniałej przeszkody usunąć przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, co uzasadniałoby stwierdzenie braku winy /wyrok NSA z dnia 12 grudnia 2001 r., II SA/Wr 1329/01 - nie publ., wyrok NSA z dnia 3 sierpnia 2001 r., I SA/Wr 676/99 - nie publ./.
Także jej zachowanie po powrocie od rodziny i znajomych nie dawało organowi i Sądowi pierwszej instancji powodów do uznania, że spełniona została ta najważniejsza przesłanka przywrócenia terminu. Jak słusznie bowiem zwrócił uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny, skarżący zaniechał udania się do organu w celu odbioru przesyłki, wykonując jedynie telefony do inspektora prowadzącego postępowanie. Skutkiem tego uzasadniony jest wniosek, że podatnik zawinił uchybienie terminu do wniesienia środka zaskarżenia.
Skoro zaś mowa w skardze kasacyjnej o realnej a nie fikcyjnej możliwości otrzymania decyzji podatkowej, jako konsekwencji zapisu zawartego w art. 84 Konstytucji RP, to podatnik taką możliwość otrzymał, zgodnie z właściwie wyłożonymi i zastosowanymi przepisami procedury podatkowej. Autor skargi kasacyjnej przeoczył, że Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, wyrokiem z dnia 4 kwietnia 2005 r., I SA/Wr 1575/03, oddalił skargę Mariana W. na postanowienie Izby Skarbowej w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania. W tamtym postępowaniu Sąd ocenił prawidłowość postępowania organów w związku z doręczeniem decyzji wymiarowej i uznał je za zgodne z prawem. Podatnik nie zakwestionował tamtego orzeczenia, a więc nieporozumieniem jest podnoszenie teraz zarzutu pozbawienia możliwości otrzymania decyzji.
Bezzasadność zarzutu naruszenia art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. w zw. z art. 162 ord. pod. sprawia, iż niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 1 par. 1 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych. Kontrola administracji publicznej została bowiem dokonana przez Sąd pierwszej instancji w sposób prawidłowy, a wydany wyrok - wbrew temu, co sugeruje autor skargi kasacyjnej - jest odzwierciedleniem wymiaru sprawiedliwości demokratycznego państwa prawnego, gdyż zasadnie oddalono nim skargę na zgodne z prawem postanowienie Izby Skarbowej.
Z tych względów, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzeczono jak w pkt 1 sentencji. O kosztach rozstrzygnięto na mocy art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 par. 2 i 3 p.p.s.a.