Uzasadnienie
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę A. O. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie w przedmiocie odmowy uzupełnienia decyzji ustalających zobowiązanie podatkowe w podatku od nieruchomości za lata 2008-2011.
Stan sprawy Sąd przedstawił w sposób następujący:
Wójt Gminy P. decyzjami z dnia 7 października 2011 r. ustalił zobowiązanie podatkowe A. i B. O. w podatku od nieruchomości za lata 2008-2011, jako przedmiot opodatkowania uznając budynek mieszkalny, budynki związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, budynki przeznaczone na cele rekreacyjne i grunty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej.
Skarżący dnia 31 października 2011 r. wniósł na podstawie art. 213 § 1 i art. 215 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (obecnie: Dz. U. z 2015 r., poz. 613 ze zm., dalej: O.p.) o uzupełnienie decyzji co do rozstrzygnięcia i co do uzasadnienia faktycznego i prawnego, podnosząc, że nie zawierają one rozliczenia dotychczas wyegzekwowanych kwot, z rozbiciem na zobowiązania, odsetki za zwłokę i koszty egzekucyjne oraz na każdego z podatników z osobna.
Wójt Gminy P. postanowieniami z dnia 10 listopada 2011 r. odmówił uzupełnienia decyzji, wskazując, że ustalone w nich zobowiązania podatkowe mają charakter solidarny i nie ma podstaw do ich dzielenia na poszczególnych podatników.
W zażaleniach na te postanowienia skarżący zarzucił, że ustalone w decyzjach zobowiązania za lata 2008-2010 zostały w całości wyegzekwowane tylko od niego, podczas gdy zobowiązaną do ich zapłaty była także jego żona. Zobowiązania te nie miały charakteru solidarnego, gdyż po rozwodzie wspólny majątek został podzielony.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie postanowieniem z dnia 15 czerwca 2012 r. uchyliło postanowienie Wójta i przekazało mu sprawę do ponownego rozpatrzenia, uznając, że nie wypowiedział się on co do wniosku o uzupełnienie decyzji w zakresie rozstrzygnięcia oraz uzasadnienia faktycznego i prawnego.
Wójt Gminy P. postanowieniami z dnia 20 czerwca 2012 r. ponownie odmówił uzupełnienia decyzji, powołując się na postanowienie Sądu Rejonowego w M. z dnia 29 grudnia 2009 r. ([...]), którym ustalono sposób korzystania z nieruchomości wspólnej przez byłych małżonków, co skarżący niezasadnie utożsamia z fizycznym podziałem przedmiotu opodatkowania.
W zażaleniu skarżący podniósł, że organ podatkowy niezasadnie odmówił przyjęcia zapłaty podatku od B. O., a także nie doręczył jej decyzji wymiarowej.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie postanowieniami z dnia 6 września 2012 r. utrzymało w mocy zaskarżone postanowienia Wójta, stwierdzając, że brak było podstaw do uzupełnienia decyzji wymiarowych stosownie do żądań skarżącego, bowiem współwłaściciele nieruchomości odpowiadają solidarnie za związane z nimi zobowiązania podatkowe, a są one ustalane w jednej ogólnej kwocie, jedną decyzją, adresowaną do wszystkich współwłaścicieli.
W skargach do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skarżący powtórzył argumentację przedstawioną w zażaleniach i wytknął niekonsekwencję organu odwoławczego, przejawiającą się w odmiennych rozstrzygnięciach zażaleń wnoszonych od postanowień o identycznej treści.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie połączył skargi do wspólnego rozpoznania, a następnie oddalił je na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.). Stwierdził, że żądanie rozliczenia przez organ podatkowy kwot wyegzekwowanych od skarżącego lub kwestionowanie solidarnej odpowiedzialności współwłaścicieli nieruchomości nie może być rozstrzygnięte w trybie uzupełnienia decyzji ustalającej to zobowiązanie, który to tryb przewidziany jest jedynie do naprawiania wad małej wagi. Wbrew twierdzeniom skarżącego postanowienia organu pierwszej instancji nie były jednobrzmiące, gdyż rozstrzygając ponownie organ ten zastosował się do wskazań organu odwoławczego, zawartych w postanowieniu uchylającym pierwotne postanowienie pierwszoinstancyjne.
W wywiedzionej od powyższego wyroku skardze kasacyjnej skarżący wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
Na podstawie art. 174 pkt 1 w związku z art. 145 § 1 ust. 1a i b P.p.s.a. zarzucił naruszenie art. 213 w związku z art. 133 § 2 oraz art. 92 § 3 O.p. przez przyjęcie, że organy podatkowe nie popełniły błędu uznając, że okoliczności, na które powołuje się skarżący, nie wypełniają przesłanek dających podstawę do uzupełnienia decyzji.
Ponadto na podstawie art. 174 pkt 2 w związku z art. 145 § 1 ust. 1c i art. 134 P.p.s.a. zarzucił naruszenie art. 123 § 1, art. 144, art. 145 i art. 148 w związku z art. 200 § 1 O.p. przez nie poddanie ocenie i nie rozstrzygnięcie w kwestiach tych naruszeń prawa, mimo zarzutu postawionego w skardze, chociaż na mocy art. 134 P.p.s.a. nie będąc związany postawionymi zarzutami i wnioskami zawartymi w skardze te naruszenia prawa Sąd powinien uwzględnić z urzędu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, ale z innych przyczyn, niż w niej wskazane.
Z akt sprawy wynika, że postanowienia w przedmiocie odmowy uzupełnienia decyzji, zarówno pierwotne z dnia 10 listopada 2011 r., jak i wydane powtórnie dnia 20 czerwca 2012 r. po uchyleniu tych pierwszych przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie, Wójt Gminy P. doręczał zarówno skarżącemu A. O. oraz jego pełnomocnikowi – doradcy podatkowemu J. C., jak i byłej żonie skarżącego – B. O. Postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie doręczane były już tylko pełnomocnikowi skarżącego. Także postępowanie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Olsztynie toczyło się bez udziału B. O., gdyż ani nie otrzymała ona odpisu skargi, ani nie zawiadomiono jej o rozprawie. B. O. powzięła zatem dwukrotnie wiadomość o odmowie uzupełnienia decyzji przez organ podatkowy pierwszej instancji, nie zna jednak ani rozstrzygnięć Samorządowego Kolegium Odwoławczego, ani rozstrzygnięcia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, a nawet nie wie, że przed Sądem tym sprawa się toczyła.
Zgodnie z art. 133 § 1 O.p. stroną w postępowaniu podatkowym jest podatnik, płatnik, inkasent lub ich następca prawny, a także osoby trzecie, o których mowa w art. 110-117a, które z uwagi na swój interes prawny żądają czynności organu podatkowego, do której czynność organu podatkowego się odnosi lub której interesu prawnego działanie organu podatkowego dotyczy. Zgodnie z § 3 tego artykułu jedną stroną postępowania są małżonkowie i każdy z nich jest uprawniony do działania w imieniu obojga, ale tylko w określonym w art. 92 § 3 O.p. przypadku wspólnego opodatkowania na podstawie odrębnych przepisów; reguła ta nie dotyczy byłych małżonków.
Interes prawny definiowany jest jako interes wynikający z prawa materialnego, zgodny z tym prawem i przez to prawo chroniony (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lutego 1996 r., IV SA 846/95). Zgodnie z art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (obecnie: Dz. U. z 2014 r., poz. 849 ze zm.) jeżeli nieruchomość lub obiekt budowlany stanowi współwłasność lub znajduje się w posiadaniu dwóch lub więcej podmiotów, stanowi odrębny przedmiot opodatkowania, a obowiązek podatkowy ciąży solidarnie na wszystkich współwłaścicielach lub posiadaczach – z zastrzeżeniem przypadku wyodrębnienia własności lokali.
W rozpoznawanej sprawie B. O. jest współwłaścicielką przedmiotów opodatkowania w częściach ułamkowych, a wniosek skarżącego o uzupełnienie decyzji wymiarowych zmierza do rozliczenia zapłaconego podatku pomiędzy zobowiązanymi solidarnie, a więc pomiędzy skarżącym a jego byłą żoną. Postępowanie to – abstrahując od adekwatności trybu, w jakim zostało zainicjowane – w sposób oczywisty dotyczy więc także interesu prawnego B. O., jako interesu wynikającego z prawa materialnego, zgodnego z tym prawem i przez to prawo chronionego. Pominięcie jej w części postępowania niewątpliwie spowodowało, że nie z własnej winy w postępowaniu tym nie brała udziału. Stanowiło to o spełnieniu przesłanki wznowienia postępowania, o jakiej mowa w art. 240 § 1 pkt 4 O.p., co z kolei stwarzało podstawę do uchylenia przez sąd administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a. postanowień wydanych z takim naruszeniem prawa.
W postępowaniu sądowoadministracyjnym stronami są: skarżący oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi (art. 32 P.p.s.a.), przy czym osoba, która brała udział w postępowaniu administracyjnym, a nie wniosła skargi, jeżeli wynik postępowania sądowego dotyczy jej interesu prawnego, jest uczestnikiem tego postępowania na prawach strony (art. 33 § 1 P.p.s.a.). Jeżeli w postępowaniu sądowoadministracyjnym strona została pozbawiona możności obrony swych praw, zachodzi nieważność tego postępowania (art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a.), którą to nieważność Naczelny Sąd Administracyjny bierze pod rozwagę z urzędu, nie będąc w tym zakresie związany granicami skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 P.p.s.a.). B. O. brała udział w części postępowania administracyjnego, a wynik postępowania sądowego niewątpliwie dotyczy jej interesu prawnego, toteż jest uczestnikiem tego postępowania na prawach strony, mimo tego, że skargi nie wniosła.
Nieuczestniczenie B. O. w części postępowania administracyjnego oraz nieuczestniczenie jej w całym postępowaniu sądowoadministracyjnym, powoduje konieczność wyeliminowania tych wydanych w sprawie rozstrzygnięć i orzeczeń, które zapadły bez jej udziału. Dotyczy to postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie oraz wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie. Postępowanie winno zatem wrócić do tego etapu, w którym B. O. przestała w nim uczestniczyć.
Dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny w pierwszej kolejności uchylił w całości zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, uznając, że zachodzi nieważność postępowania sądowoadministracyjnego. Zarazem, ponieważ istota sprawy jest w tym zakresie dostatecznie wyjaśniona, także rozpoznał skargę, uchylając zaskarżone postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie, jako wydane z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Podstawię prawną wyroku stanowi art. 188 P.p.s.a. w brzmieniu nadanym mu ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658) w związku z art. 183 § 1 i § 2 pkt 5 P.p.s.a., a w zakresie rozpoznania skargi – art. 145 § 1 pkt 1 lit. b w związku z art. 193 i art. 134 § 1 P.p.s.a. Uwzględnienie skargi kasacyjnej nastąpiło więc z innych przyczyn, niż naruszenia prawa wskazane w podstawach kasacyjnych, podobnie jak uwzględnienie skargi nie jest związane z podzieleniem zawartych w niej zarzutów; rozstrzygnięcie podjęte przez Naczelny Sąd Administracyjny ma więc charakter ściśle proceduralny i nie rzutuje na kierunek ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy.
Rozstrzygając sprawę ponownie Samorządowe Kolegium Odwoławcze zgodnie z art. 153 w związku z art. 190 P.p.s.a. uwzględni ocenę prawną wyrażoną w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego i rozpoznając zażalenie skarżącego na postanowienie Wójta Gminy P. uzna także B. O. za stronę prowadzonego postępowania, z konsekwencjami w zakresie doręczenia jej podjętego rozstrzygnięcia.
O kosztach postępowania sądowoadministracyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 oraz art. 200 P.p.s.a.