Uzasadnienie
I.1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 16 listopada 2011 r., sygn. akt III SA/Łd 900/11, oddalił skargę M.P. (dalej: Skarżąca) na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 28 czerwca 2011 r., w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wydania z urzędu postanowienia dotyczącego kosztów egzekucyjnych.
I.2. Sąd przedstawił następujący stan faktyczny, który przyjął za podstawę swojego rozstrzygnięcia.
Decyzjami z dnia 25 lutego 2000 r. Inspektor Kontroli Skarbowej, Urzędu Kontroli Skarbowej w L. określił M. i M. P. zaległość w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1995 rok w wysokości 564.747,20 zł oraz odsetki od powyższej zaległości. W oparciu o wskazane powyżej decyzje wierzyciel, tj. Pierwszy Urząd Skarbowy L. wystawił na zobowiązanych w dniu 17 marca 2000 r. tytuł wykonawczy o nr [...], który następnie skierował do przymusowej realizacji w trybie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Decyzją z dnia 30 kwietnia 2009 r. Dyrektor Izby Skarbowej w L. uchylił w całości zaskarżoną decyzję Inspektora Kontroli Skarbowej w L. z dnia 25 lutego 2000 r., będącą podstawą do dochodzenia należności objętych tytułem wykonawczym i umorzył postępowanie. Decyzją natomiast [...] z tej samej daty Dyrektor Izby Skarbowej w L. uchylił decyzję Inspektora Kontroli Skarbowej w L. z dnia 25 lutego 2000 r., określającą należne odsetki za zwłokę od zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1995 r. i umorzył postępowanie w sprawie.
Postanowieniem z dnia 4 czerwca 2009 r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego L. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego nr [...].
Postanowieniem z dnia 4 czerwca 2009 r., Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego L. na podstawie art. 17 § 1w związku z art. 64c § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz.U. z 2005r., Nr 229, poz. 1954 ze zm., dalej u.p.e.a.) zwrócił podatnikom wyegzekwowane należności z tytułu kosztów egzekucyjnych w wysokości 9.164,97 zł wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi wyliczonymi na dzień 5 czerwca 2009 r. w wysokości 11.132,50 zł.
Postanowieniem z dnia 7 października 2009 r., Dyrektor Izby Skarbowej w L. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego L. z dnia 4 czerwca 2009 r.,
Wyrokiem z dnia 4 marca 2010 roku, sygn. akt III SA/Łd 632/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę na powyższe postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 7 października 2009 roku.
W dniu 19 sierpnia 2010 r. Skarżąca złożyła do organu egzekucyjnego wniosek o "wydanie na podstawie 64 § 7 ustawy postępowaniu egzekucyjnym, postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych, ponieważ koszty te obciążają wierzyciela". Strona podniosła, iż w niniejszej sprawie "niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, co zostało udowodnione prawomocnymi wyrokami Naczelnego Sądu Administracyjnego i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi jakie zapadły w sprawach o sygn. akt: FSK 263/04, FSK 264/04, l SA/Łd 808/09, l SA/Łd 809/09". Wskazała również, że z uwagi na to, iż do wydania wnioskowanego postanowienia organ zobowiązany jest z urzędu, to wniosek w żadnym razie nie został złożony z uchybieniem terminu określonego w art. 64c § 7 u.p.e.a.
Postanowieniem z dnia 6 września 2010 r., Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego L. odmówił wydania postanowienia w przedmiotowej sprawie w zakresie złożonego w dniu 19 sierpnia 2010 r. wniosku.
Po rozpoznaniu zażalenia, Dyrektor Izby Skarbowej w L. postanowieniem z dnia 23 listopada 2010 r., uchylił zaskarżone rozstrzygnięcie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.
Postanowieniem z dnia 10 stycznia 2011 r., Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego L. umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie wszczęte wnioskiem z dnia 19 sierpnia 2010 r. dotyczącym wydania z urzędu postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych obciążających wierzyciela.
Na powyższe rozstrzygnięcie, Skarżąca złożyła zażalenie, żądając stwierdzenia nieważności lub uchylenia zaskarżonego postanowienia oraz nakazanie, w trybie nadzoru, wydania z urzędu postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych obciążających wierzyciela, ponieważ Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego L. pozostaje w bezczynności pomimo obowiązku wydania z urzędu postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych. W uzasadnieniu zażalenia strona wskazała, że stanowisko Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego jest niezrozumiałe i narusza art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 64c § 7 u.p.e.a.
W ocenie Skarżącej brzmienie przepisów jest jasne i nie stwarza trudności interpretacyjnych. Organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych z urzędu, jeżeli koszty te obciążają wierzyciela, zaś stwierdzenie: "wydaje postanowienie z urzędu" wyraża wolę ustawodawcy obligatoryjnego działania organu w tym zakresie. W ocenie strony, nie może być w tym przypadku jakiejkolwiek dowolności i obowiązkiem organu egzekucyjnego jest wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych, a nie trwanie w bezczynności. Działanie takie jest obligatoryjne, a przepis ten jest nakazem, od którego organ, zobowiązany do działania na podstawie przepisów prawa, nie może się zwolnić. Podniosła, że wniosek w sprawie wydania postanowienia o kosztach egzekucyjnych obciążających wierzyciela jest jedynie wezwaniem wszczynającym postępowanie z chwilą jego wniesienia - organu egzekucyjnego do podjęcia działania, które winien organ dokonać z mocy prawa (z urzędu).
W tej sytuacji nie ma zastosowania 14 - dniowy termin na zgłoszenie wniosku przez zobowiązanego o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych, termin ten ma bowiem zastosowanie jedynie wówczas, gdy koszty obciążają zobowiązanego, a taka okoliczność w niniejszej sprawie nie wystąpiła. Jednocześnie skarżąca oświadczyła, że w niniejszej sprawie występuje samodzielnie i nie jest reprezentowana przez żadnego pełnomocnika.
Postanowieniem z dnia 28 czerwca 2011 r., Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, iż zgodnie art. 64c § 7 u.p.e.a., organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na żądanie zobowiązanego albo z urzędu, jeżeli koszty te obciążają wierzyciela. Na postanowienie to przysługuje zażalenie. W myśl art. 64c § 8 ustawy, żądanie, o którym mowa w § 7, nie podlega rozpatrzeniu, jeżeli zostało wniesione po upływie 14 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, a w przypadku zakończenia postępowania egzekucyjnego wskutek wyegzekwowania wykonania obowiązku - od dnia powiadomienia zobowiązanego o wysokości pobranych kosztów egzekucyjnych. Z powołanych przepisów wynika zatem, że zobowiązanemu przysługuje prawo do żądania wydania przez organ egzekucyjny postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych, jeżeli z takim żądaniem wystąpi w terminie 14 dni od dnia zaistnienia wskazanych w powołanych przepisach okoliczności.
W sytuacji natomiast gdy koszty egzekucyjne obciążają wierzyciela, organ egzekucyjny z urzędu jest zobowiązany do wydania postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych. W niniejszej sprawie skarżąca nie została obciążona kosztami postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o tytuł wykonawczy z dnia 17 marca 2000 r., natomiast postanowieniem z dnia 4 czerwca 2009 r. organ egzekucyjny orzekł o zwrocie wyegzekwowanych należności z tytułu kosztów egzekucyjnych w wysokości 9 164.97 zł wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi wyliczonymi na dzień 5 czerwca 2009 roku w wysokości 11 132.50 zł. Odnosząc się do zawartego w piśmie z dnia 19 sierpnia 2010 r. wniosku organ podniósł, że wydanie postanowienia rozstrzygającego sprawę co do istoty wymaga istnienia w obowiązującym systemie prawnym przepisu prawa, który umożliwiałby merytoryczne rozstrzygnięcie. Tymczasem w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji brak jest przepisu, który mógłby być podstawą do rozpatrzenia wniosku, jaki w niniejszej sprawie złożyła Skarżąca.
Żaden przepis, z przedstawionych wyżej regulacji prawnych, nie daje zobowiązanemu możliwości wystąpienia z żądaniem wydania postanowienia o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi. To z kolei oznacza brak możliwości wydania merytorycznego rozstrzygnięcia w analizowanej sprawie. Zatem - wbrew twierdzeniu skarżącej - nie może podlegać ocenie kwestia zasadności przedmiotowego żądania, bowiem jakiekolwiek rozstrzygnięcie merytoryczne - pozytywne lub negatywne - byłoby prawnie niedopuszczalne. Niezależnie natomiast od kwestii braku w przepisach ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji normy prawnej uprawniającej zobowiązanego do wystąpienia z żądaniem wydania postanowienia o obciążaniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, organ odwoławczy podniósł, że M. P. nie jest stroną w niniejszym postępowaniu w rozumieniu art. 28 k.p.a.
I.3. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji, a także o stwierdzenie ich nieważności, jako wydanych bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. W obszernej argumentacji wskazała, że organy obu instancji błędnie odczytały jej intencje sprecyzowane we wniosku z dnia 19 sierpnia 2010 r., jako wydanie z urzędu postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych, jeżeli koszty te obciążają wierzyciela, podczas gdy wniosek ten jest jedynie "przypomnieniem i wezwaniem organu do wydania postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych, jeżeli koszty te obciążają wierzyciela z urzędu (z mocy prawa) i w żadnym razie nie został wniesiony z uchybieniem 14- dniowego terminu, gdyż termin ten wiąże zobowiązanego jedynie w przypadku, gdy koszty egzekucyjne go obciążają". A taka sytuacja zdaniem Skarżącej w niniejszej sprawie nie wystąpiła.
I.4. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w L. podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wniósł o jej oddalenie.
I.5. Wojewódzki Sąd Administracyjny zaskarżonym wyrokiem oddalił skargę.
Sąd wyjaśnił, że przedmiotem sporu w rozpoznawanej sprawie jest prawidłowość rozstrzygnięcia organu administracji, umarzającego postępowanie wszczęte wnioskiem Skarżącej o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych obciążających wierzyciela, ze względu na jego bezprzedmiotowość.
Powołując się na treść art. 17 § 1 u.p.e.a. Sąd wskazał, że, o ile przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, rozstrzygnięcie i zajmowane przez organ egzekucyjny lub wierzyciela stanowisko w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego następuje w formie postanowienia. Na postanowienie to służy zażalenie, jeżeli niniejsza ustawa lub Kodeks postępowania administracyjnego tak stanowi. Zażalenie wnosi się do organu odwoławczego za pośrednictwem organu egzekucyjnego w terminie 7 dni od dnia doręczenia lub ogłoszenia postanowienia. W świetle art. 18 u.p.e.a, jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Jak natomiast wynika z art. 105 § 1 K.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania.
Sąd wyjaśnił, że w świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych jak i poglądów doktryny - bezprzedmiotowość postępowania oznacza brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, skutkującego tym, iż nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Jest to orzeczenie formalne, kończące postępowanie bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia. Bezprzedmiotowość może wynikać z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych, ale zawsze oznacza brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany do rozstrzygnięcia na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. W rozumieniu art. 105 § 1 K.p.a., sprawa administracyjna jest bezprzedmiotowa wtedy, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej (w formie decyzji administracyjnej) ingerencji organu administracyjnego, co oznacza, że jakiekolwiek rozstrzygnięcie organu - pozytywne, czy negatywne - staje się prawnie niedopuszczalne (wyrok WSA w Łodzi z 8 czerwca 2011 r. sygn. akt III SA/Łd 101/11, opubl. w CBOiS).Odnosząc takie rozumienie pojęcia "bezprzedmiotowości" do stanu rzeczy zaistniałego w niniejszej sprawie, Sąd stwierdził, że wyczerpuje on przesłanki bezprzedmiotowości postępowania.
Żądanie Skarżącej wydania na podstawie art. 64c § 7 u.p.e.a. postanowienia o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi nie znajduje umocowania, w żadnym przepisie prawa, który mógłby stanowić podstawę prawną do działania organu orzekającego. Zgodnie z art. 64c § 7 u.p.e.a., organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na żądanie zobowiązanego albo z urzędu, jeżeli koszty te obciążają wierzyciela. Na postanowienie to przysługuje zażalenie. Zgodnie z § 8 tego przepisu żądanie, o którym mowa w § 7, nie podlega rozpatrzeniu, jeżeli zostało wniesione po upływie 14 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, a w przypadku zakończenia postępowania egzekucyjnego wskutek wyegzekwowania wykonania obowiązku - od dnia powiadomienia zobowiązanego o wysokości pobranych kosztów egzekucyjnych. Przepis ten nie odnosi się jednak do sytuacji faktycznej skarżącej, bowiem prowadzone wobec skarżących na podstawie tytułu wykonawczego nr SM/OF/341/200 postępowanie egzekucyjne zostało umorzone postanowieniem z dnia 4 czerwca 2001 r. Wyegzekwowane należności z tytułu kosztów egzekucyjnych wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania ustawowymi odsetkami zostały skarżącym zwrócone, zaś Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę na postanowienie w tym przedmiocie wyrokiem z dnia 4 marca 2010 r. sygn. akt III SA/Łd 632/09. Tym samym Skarżąca nie została obciążona kosztami w. w. postępowania egzekucyjnego.
Wobec powyższego, Sąd zgodził się z organem, iż brak jest przepisów prawa regulujących kwestię żądania Skarżącej, co uniemożliwia organom merytoryczne rozpoznanie sprawy. Oznacza to, że jakiekolwiek rozstrzygnięcie organu, pozytywne, czy negatywne było prawnie niedopuszczalne. Zasadnie więc organy orzekające postanowiły o umorzeniu postępowania wszczętego wnioskiem Skarżącej, wydając orzeczenie formalne, kończące postępowanie bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia.
Sąd zgodził się również z twierdzeniem organu, iż Skarżąca nie jest stroną postępowania w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego. Postępowanie to nie dotyczy jej interesu prawnego lub obowiązku w rozumieniu art. 28 k.p.a. Interes prawny musi mieć swoje źródło w konkretnym przepisie prawa materialnego. Musi istnieć związek pomiędzy normą prawa administracyjnego, a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, przejawiający się w tym, że norma ta może mieć wpływ na sytuację prawną tego podmiotu. Jeśli dana norma prawna nie wywiera bezpośredniego wpływu na sferę prawną danego podmiotu, to nie można mówić o tym, że ma ona interes prawny (wyrok WSA w Kielcach z 12 maja 2011 r. sygn. akt II SA/Ke 234/11, opubl. w CBOiS).
W tym stanie rzeczy na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.), Sąd oddalił skargę.
II. Skarżąca wniosła skargę kasacyjną i zaskarżyła powyższy wyrok w całości zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania poprzez uznanie przez Sąd za zgodne z prawem niezgodnych z prawem postanowień Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego umarzającego postępowania na podstawie art. 105 § 2 K.p.a. z powodu bezprzedmiotowości i postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej utrzymujące w mocy postanowienie organu pierwszej instancji na podstawie art. 138 § 1 K.p.a., a naruszenia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez uznanie przez Sąd za zgodne z prawem umorzenia z powodu bezprzedmiotowości postępowania prowadzonego w sprawie wydania z urzędu postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych, jeżeli koszty te obciążają wierzyciela (art. 64 c § 7 u.p.e.a.).
W związku z powyższym Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
Powyższemu wyrokowi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi zarzuciła naruszenia przepisów postępowania, a uchybienia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy poprzez pozostawienie w obrocie niezgodnych z prawem postanowień: Dyrektora Izby Skarbowej w Łodzi i Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego L., dotyczących umorzenia z powodu bezprzedmiotowości postępowania prowadzonego w sprawie wydania z urzędu postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych, jeżeli koszty te obciążają wierzyciela, na podstawie art. 64c § 7 u.p.e.a., tj.:
- - art. 3 § 1 P.p.s.a. poprzez sprawowanie kontroli działalności administracji publicznej w sposób dowolny i nieznajdujący oparcia w przepisach prawa i poprzez niezastosowanie właściwych środków określonych ustawą w celu usunięcia naruszeń prawa wobec wadliwych rozstrzygnięć organów administracji wydanych w postępowaniu prowadzonym w granicach sprawy, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy poprzez pozostawienie w obiegu prawnym niezgodnych z prawem rozstrzygnięć organów obu instancji, wydanych na podstawie art.
- 105. § 2 K.p.a., art. 138. § 1 Kpa, art. 28 K.p.a. i art. 64c § 7. u.p.e.a., a naruszenia te również mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy poprzez uznanie przez Sąd za zgodne z prawem umorzenia z powodu bezprzedmiotowości postępowania prowadzonego w sprawie wydania z urzędu postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych, jeżeli koszty te obciążają wierzyciela, na podstawie art. 64c § 7 u.p.e.a.
- - art. 134 § 1 i art. 135 P.p.s.a. poprzez to, że Sąd nie dokonał rozstrzygnięcia w granicach sprawy i oddalił skargę, nie dostrzegając faktu błędnego zastosowania przez organy obu instancji ww. przepisów postępowania, również poprzez to, że Sąd pomimo obowiązku nie zastosował przewidzianych ustawą środków w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do postanowień wydanych w obu instancjach w granicach sprawy, której dotyczy skarga, a było to niezbędne dla końcowego jej załatwienia, ponieważ oba postanowienia wydane zostały przez organy administracji z naruszeniem wskazanych przepisów postępowania (art. 105 § 2 K.p.a., art. 138 § 1 K.p.a., art. 28 K.p.a. i art. 64c § 7 u.p.e.a.), a mogło to mieć istotny wpływ na wynik sprawy poprzez pozostawienie w obiegu prawnym niezgodnych z prawem rozstrzygnięć organów obu instancji,
- - art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez błędne rozpoznanie stanu faktycznego w sprawie, przez co Sąd nie rozpoznał istoty sprawy i nie ustalił, co w sprawie wydarzyło się naprawdę, poprzez błędne uznanie (kierując się mylnym tropem organów administracji obu instancji) wniosku złożonego przez Skarżącą w postaci:
wydania z urzędu postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych, jeżeli koszty te obciążają wierzyciela (art. 64c § 7 u.p.e.a.), jako wniosku o: wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych obciążających wierzyciela (przedostatni akapit na stronie 6 uzasadnienia wyroku)
:<& bądź jako wniosku o: wydanie postanowienia o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi (akapit 1. na stronie 8. uzasadnienia wyroku), a także poprzez sprawozdawczy, a nie ocenny charakter uzasadnienia, jak również poprzez niedostateczne, powierzchowne i błędne wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia, co spowodowało oddalenie skargi, a mogło to mieć istotny wpływ na wynik sprawy poprzez pozostawienie w obiegu prawnym niezgodnych z prawem rozstrzygnięć organów obu instancji,
- - art. 145 § 1 P.p.s.a. poprzez oddalenie skargi pomimo istnienia uzasadnionych podstaw do jej uwzględnienia, poprzez niedostrzeżenie tego, że organy obu instancji dokonały rozstrzygnięcia w sprawie wadliwie na podstawie powołanych powyżej przepisów postępowania (art. 105 § 2 K.p.a., art. 138 § 1 K.p.a., art. 28 K.p.a. i art. 64c § 7 u.p.e.a.), a mogło to mieć istotny wpływ na wynik sprawy poprzez pozostawienie w obiegu prawnym niezgodnych z prawem rozstrzygnięć organów obu instancji,
- - art.151 P.p.s.a. poprzez oddalenie skargi pomimo braku dostatecznych podstaw do jej oddalenia, jak również poprzez nieuwzględnienie skargi pomimo istnienia dostatecznych podstaw do jej uwzględnienia, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy poprzez pozostawienie w obiegu prawnym niezgodnych z prawem rozstrzygnięć organów obu instancji,
- - art. 170 P.p.s.a. poprzez związanie się przez Wojewódzki Sąd
Administracyjny w Łodzi nieprawomocnym wyrokiem tegoż Sądu z dnia 4 marca 2010 r., sygn. akt III SA/Łd 632/09, a okoliczność nieprawomocności była znana Sądowi z urzędu, także poprzez wyciągnięcie z tego nieprawomocnego wyroku niekorzystnych skutków przeciwko Skarżącej (akapit 3. strona 8 uzasadnienia wyroku), co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy poprzez pozostawienie w obiegu prawnym niezgodnych z prawem rozstrzygnięć organów obu instancji.
- III. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania.
- IV. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw, wobec tego podlega oddaleniu.
Stosownie do treści przepisu art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i z urzędu bierze pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdza się, aby zaistniały przesłanki dające podstawę do unieważnienia zaskarżonego wyroku. Oznacza to związanie sądu odwoławczego zarzutami i wnioskami skargi kasacyjnej, które mogą dotyczyć wyłącznie ocenianego wyroku.
Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że prawomocnym wyrokiem tutejszego Sądu z dnia 15 lutego 2012 r., sygn. akt II FSK 1521/10, Sąd oddalił skargę małżonków P. na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 4 marca 2010 r., sygn. akt III SA/Łd 632/09, mocą którego oddalono skargę M. i M. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w L., którym utrzymał on w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego L. z dnia 4 czerwca 2009 r., mocą którego organ I instancji działając na podstawie art. 17 § 1 w związku z art. 64c § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz.U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954 ze zm.) zwrócił M.i M. małżonkom P. wyegzekwowane należności z tytułu kosztów egzekucyjnych w wysokości 9.164,97 zł wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi wyliczonymi na dzień 5 czerwca 2009 roku w wysokości 11.132,50 zł. Wyrok ten na podstawie art. 170 P.p.s.a. jest wiążący.
Odnosząc się do akcentowanego w skardze kasacyjnej żądania Skarżącej wydania na podstawie art. 64 § 7 u.p.e.a. postanowienia o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, w zaistniałej sytuacji faktycznej, to nie znajduje on uzasadnienia w żadnym przepisie prawa, który mógłby stanowić podstawę prawną do działania organu orzekającego. Zgodnie z treścią art. 64 c § 7 i 8 u.p.e.a. organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na żądanie zobowiązanego albo z urzędu, jeżeli koszty te obciążają wierzyciela. Na postanowienie to przysługuje zażalenie. Żądanie, o którym mowa w § 7, nie podlega rozpatrzeniu, jeżeli zostało wniesione po upływie 14 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, a w przypadku zakończenia postępowania egzekucyjnego wskutek wyegzekwowania wykonania obowiązku - od dnia powiadomienia zobowiązanego o wysokości pobranych kosztów egzekucyjnych.
Z treści art. 64 § 7 u.p.e.a. w sposób jasny wynika, że organ egzekucyjny w przypadkach, gdy koszty egzekucyjne obciążają wierzyciela, z urzędu wydaje postanowienie w sprawie tych kosztów bez jakiejkolwiek inicjatywy uczestników postępowania egzekucyjnego i obciąża nimi wierzyciela. W rozpoznawanej sprawie, ryzyko wszczęcia egzekucji na podstawie decyzji nieostatecznej obciążało Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego L. W postępowaniu podatkowym zakończonym decyzją ostateczną organu odwoławczego uchylono zaś decyzję będącą podstawą wystawienia tytułu wykonawczego i umorzono postępowanie w przedmiocie zaległości podatkowych Skarżących w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1995 r. Powyższe okoliczności wskazują więc, że w konsekwencji przeprowadzona egzekucja okazała się niezgodna z prawem, a koszty egzekucyjne zostały pobrane nienależnie. W tej sytuacji na podstawie art. 64c § 3 u.p.e.a. organ egzekucyjny zobowiązany był zwrócić pobrane koszty egzekucyjne wraz z ustawowymi odsetkami.
Organy podatkowe dokonały na rzecz Skarżących zwrotu kosztów egzekucyjnych w wysokości 9164,97 zł wraz z odsetkami ustawowymi w oparciu o art. 17 § 1 w zw. z art. 64c § 3 i § 7 u.p.e.a., które wyegzekwowano w ramach postępowania egzekucyjnego wszczętego na podstawie nieostatecznej decyzji Inspektora Kontroli Skarbowej w L. i określającej zaległość podatkową w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1995 r. Decyzja ta została ostatecznie uchylona, a postępowanie w sprawie określenia zaległości umorzono. Działanie organów administracji w przedmiotowej sprawie należy więc ocenić jako nienaruszające obowiązujących regulacji prawnych. Na podstawie art. 64 c § 7 u.p.e.a. organ egzekucyjny działa z urzędu (w przypadku obciążenia kosztami wierzyciela) i działanie strony nie jest konieczne - organ działa w tym zakresie bez oczekiwania na wniosek strony.
Wskazać także należy, że organ egzekucyjny zgodnie z art. 63 § 3 u.p.e.a. zwrócił koszty egzekucyjne Skarżącej, natomiast art. 64 c § 7 u.p.e.a. dotyczy zwrotu kosztów egzekucyjnych od wierzyciela. Przepis ten odnosi się więc do innej sytuacji faktycznej. Nadmienić należy, że gdy wierzycielem jest Skarb Państwa reprezentowany przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, będącego jednocześnie organem egzekucyjnym, wydanie postanowienia o obciążeniu wierzyciela kosztami prowadzonego postępowania egzekucyjnego nie znajduje uzasadnienia.
Wydanie postanowienia rozstrzygającego sprawę co do istoty – postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych - wymaga istnienia w obowiązującym systemie prawnym przepisu prawa, który umożliwiałby merytoryczne rozstrzygnięcie. W ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji brak jest przepisu, który mógłby być podstawą do rozpatrzenia wniosku złożonego przez Skarżącą. Jak słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji, w zaistniałej sytuacji faktycznej żaden przepis nie daje Skarżącej możliwości wystąpienia z żądaniem wydania postanowienia o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, to zaś oznacza brak możliwości wydania merytorycznego rozstrzygnięcia w rozpoznawanej sprawie. Podnieść także należy, że - niezależnie od wskazanej wyżej kwestii braku w przepisach ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji normy prawnej uprawniającej Skarżącą do wystąpienia z żądaniem wydania postanowienia o obciążeniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi – nawet w przypadku wszczęcia przez organ egzekucyjny z urzędu postępowania w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, Skarżąca nie jest stroną tego postępowania w rozumieniu art. 28 K.p.a. Skarżąca nie ma interesu prawnego, opartego w przepisach prawa materialnego, z którego wynikałyby dla niej określone prawa lub obowiązki.
W szczególności przepisem tym nie jest wskazywany przez Skarżąca art. 64 c § 7 u.p.e.a.. W związku z powyższym zgodnie z art. 105 § 1 K.p.a., w zw. z art. 18 u.p.e.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której stanowi art. 105 § 1 K.p.a. oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Taka sytuacja, jak słusznie ocenił Sąd pierwszej instancji zaistniała w rozpoznawanej sprawie.
Jeśli natomiast chodzi o zarzut naruszenia art. 134 § 1 P.p.s.a., autor skargi kasacyjnej nie wyjaśnił, w jaki sposób - jego zdaniem - Sąd pierwszej instancji nie rozpoznał sprawy w jej granicach. Rozpoznanie sprawy w jej granicach oznacza bowiem tyle, że sąd administracyjny nie może uczynić przedmiotem oceny innej sprawy administracyjnej niż ta, w której skargę wniesiono. Nie sposób doszukać się takiego naruszenia przez Sąd pierwszej instancji w niniejszej sprawie. Podobnie niezrozumiały jest zarzut naruszenia art. 135 P.p.s.a. Przepis ten stanowi, że sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Jego istotą jest więc ponownie wyznaczenie granic postępowania, które poddane jest kontroli sądu, tym razem przez uściślenie, że chodzi o wszystkie postępowania prowadzone w granicach danej sprawy. Również w odniesieniu do tego zarzutu skarga kasacyjna nie zawiera żadnego uzasadnienia.
Niewłaściwie sformułowano także zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. przez błędne rozpoznanie stanu faktycznego. Stwierdzenie, że Sąd nie ustalił, "co w sprawie wydarzyło się naprawdę", świadczy o niezrozumieniu istoty postępowania sądowoadministracyjnego; to przecież do obowiązku organów podatkowych, a nie sądu, należy ustalanie stanu faktycznego. Co więcej, autor skargi kasacyjnej nie odniósł się do żadnych okoliczności stanu faktycznego, które, w jego ocenie, nie zostały w sprawie wzięte pod uwagę. Także więc ten zarzut nie może zostać uwzględniony.
Jeśli chodzi o zarzut naruszenia art. 145 § 1 P.p.s.a., autor skargi kasacyjnej nie zauważył, że przepis ten składa się także z punktów i liter, a do obowiązków Naczelnego Sądu Administracyjnego nie należy doprecyzowywanie podstaw kasacyjnych, co wynika z zasady związania tutejszego Sądu granicami skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 P.p.s.a.).
Końcowo niezrozumiały jest również zarzut naruszenia art. 170 P.p.s.a. Autor skargi kasacyjnej nie zawarł do niego stosownego uzasadnienia, co czyni ten zarzut wadliwym w świetle art. 176 P.p.s.a., a w konsekwencji nieskutecznym. Autor skargi kasacyjnej nie wyjaśnił bowiem, w jaki sposób w jego ocenie Sąd temu przepisowi uchybił.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 P.p.s.a. skargę kasacyjną oddalił.