Uzasadnienie
Zarządzeniem z dnia 7 kwietnia 2009 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Ol 563/08 przewodniczący Wydziału I w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie pozostawił bez rozpoznania wniosek Z. Ż. (skarżącego) o wyłączenie sędziów i asesorów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie w sprawie ze skargi skarżącego na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w E. z dnia 22 września 2008 r., nr [...] w przedmiocie uchylenia ostatecznej decyzji w sprawie podatku rolnego i ustalenia wysokości zobowiązania w podatku od nieruchomości na 2001 r. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 49 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.).
Z uzasadnienia zaskarżonego zarządzenia wynika, że pismem z dnia 22 lutego 2009 r. skarżący złożył wniosek o wyłączenie wszystkich sędziów i asesorów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie od rozpoznania niniejszej sprawy.
Zarządzeniem przewodniczącego Wydziału I WSA w Olsztynie z dnia 24 lutego 2009 r. skarżący wezwany został do uzupełnienia złożonego wniosku o wskazanie z imienia i nazwiska każdej z osób, której wniosek o wyłączenie dotyczy oraz o przytoczenie co do każdej z tych osób uprawdopodobnionej przyczyny wyłączenia, stosownie do art. 20 § 1 p.p.s.a., w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku o wyłączenie bez rozpoznania.
Wezwanie zostało doręczone skarżącemu w dniu 13 marca 2009 r. Pomimo upływu w dniu 20 marca 2009 r. wyznaczonego terminu skarżący nie uzupełnił braków złożonego wniosku.
W uzasadnieniu zarządzenia przewodniczący wskazał, że art. 19 i art. 20 § 1 p.p.s.a. nie przewidują wyłączenia całego składu od orzekania w danej sprawie. Strona skarżąca została poinformowana o możliwości wyłączenia wszystkich sędziów i asesorów danego sądu, ale każdego z osobna. W takim przypadku konieczne jest odrębne wskazanie imion i nazwisk oraz uprawdopodobnienie przyczyny wyłączenia w stosunku do każdego sędziego i asesora odrębnie.
Mimo upływu zakreślonego terminu i poinformowania o skutku nie zastosowania się do wezwania, wynikającego z art. 49 § 1 p.p.s.a., skarżący nie zastosował się do wezwania. Uzasadniało to pozostawienie go bez rozpoznania.
W dniu 2 maja 2009 r. skarżący złożył zażalenie na zarządzenie z dnia 7 kwietnia 2009 r. sygn. akt I SA/Ol 563/08, w którym zarzucił naruszenie Konstytucji RP i p.p.s.a. poprzez:
- - wydanie niniejszego zarządzenie przez nieuprawnionego sędziego,
- - naruszenie zasady "Nemo judex in causa sua",
- - dokonanie przekroczenia uprawnień przez sędziego wydającego zaskarżone zarządzenie.
W uzasadnieniu skarżący wskazał, iż pismem z dnia 18 stycznia 2005 r. poinformował Prezesa NSA o wypowiedzeniu posłuszeństwa obywatelskiego sądownictwu administracyjnemu RP. Mimo tak sformułowanego wniosku sędziowie bezprawnie podjęli czynności władcze wobec skarżącego, co wymusiło na nim podjęcie decyzji o samospaleniu jego osoby. Wniosek skarżącego dotyczył również sędziego, który wydał zaskarżone zarządzenie, co było przekroczeniem uprawnień, gdyż nikt nie może orzekać we własnej sprawie i podejmować decyzji incydentalnych. Tak rażące i uporczywe naruszanie gwarantowanych konstytucyjnie praw i wolności obywatelskich przez sędziów WSA w Olsztynie wymusiło na skarżącym podjęcie tak drastycznej decyzji co uzasadnił w skardze.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Instytucja wyłączenia sędziego jest jedną z gwarancji procesowych, mającą zapewnić jego bezstronność i niemożność wywierania na niego jakichkolwiek nacisków w celu uzyskania orzeczenia określonej treści. Sędzia sądu administracyjnego podlega wyłączeniu z mocy ustawy w przypadkach określonych w art. 18 § 1 p.p.s.a., to jest w sprawach:
- 1) w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki;
- 2) swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia;
- 3) osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli;
- 4) w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron;
- 5) w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą;
- 6) w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator;
- 7) dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie (zmiana obowiązująca od 8 stycznia 2010 r.);
- 8) w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej.
Sędzia jest także wyłączony od orzekania w sprawach, w których brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie postępowania- co do tej skargi (art. 18 § 3 p.p.s.a.). W tym przypadku wyłączenie sędziego następuje z mocy prawa, bez konieczności wnioskowania przez stronę o jego wykluczenie.
Ustawodawca przewidział również możliwość wyłączenia sędziego w tych przypadkach, gdy istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. W takim przypadku wyłączenie może nastąpić na żądanie sędziego i na wniosek strony (art. 19 p.p.s.a.). Wniosek strony winien spełniać wymogi pisma w postępowaniu sądowym oraz wskazywać personalia sędziego, przyczyny uzasadniające jego wyłączenie oraz wskazywać okoliczności uprawdopodobniające ich istnienie (art. 20 § 1 i art. 46 p.p.s.a., por. też postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 września 2008 r., sygn. akt I OZ 674/08, opubl. w Lex pod nr 493831, z 10 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 241/08, opubl. w Lex pod nr 479290, z dnia 12 września 2007 r., sygn. akt I OZ 649/07, opubl. w Lex pod nr 360333). Ustawa przewiduje bowiem możliwość wyłączenia konkretnego sędziego z przyczyn wiążących się z jego osobą.
Niewskazanie sędziego z imienia i nazwiska oraz niewyjawienie przyczyn wyłączenia czyni niemożliwym rozpoznanie wniosku. Nie można bowiem w takim przypadku stwierdzić, czy zachodzi w ogóle przesłanka wyłączenia określona w ustawie jako istnienie okoliczności, która w odniesieniu do konkretnej osoby mogłaby wywołać wątpliwości co do jej bezstronności. Brak tych danych uniemożliwia nadanie pismu dalszego biegu i uzasadnia wezwanie strony do uzupełnienia jego braków, stosownie do art. 49 § 1 p.p.s.a.
W tym przypadku wniosek skarżącego ograniczał się do stwierdzenia: "Równocześnie wnoszę o wyłączenie z niniejszej sprawy wszystkich sędziów i asesorów WSA w Olsztynie, gdyż nie jesteście godni aby sądzić ludzi honoru". Wskazany w nim powód wyłączenia nie odpowiada żadnej z przesłanek, wymienionych w art. 18 § 1, § 3 i § 4 p.p.s.a. Nie było więc podstaw do wyłączenia sędziów z mocy ustawy. Pismo strony należało zaś, jak prawidłowo uczynił to przewodniczący, potraktować jako wniosek, o którym mowa w art. 20 § 1 p.p.s.a. Ponieważ nie zawierał on wszelkich niezbędnych danych, pozwalających na nadanie mu dalszego biegu, prawidłowo, zgodnie z art. 49 § 1 p.p.s.a. stronę skarżącą wezwano do uzupełnienia braków pisma, wskazując sposób wykonania zarządzenia, termin i pouczając o skutku niezastosowania się do wezwania.
Strona skarżąca nie zastosowała się do wezwania w ustawowym terminie. Zasadnie więc pozostawiono jej wniosek bez rozpoznania, taki bowiem skutek przewiduje art. 49 § 2 p.p.s.a.
Zauważyć zresztą należy (wiedzę tę Naczelny Sąd Administracyjny posiada z urzędu), iż skarżący nie po raz pierwszy składał wniosek o wyłączenie wszystkich sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie. Znane mu zatem winny być wymogi, jakie wniosek taki powinien spełniać i skutki niezastosowania się do zarządzenia przewodniczącego.
Wbrew stanowisku strony skarżącej sędzia wydający zarządzenie o wezwaniu do uzupełnienia braków formalnych pisma oraz zaskarżone zarządzenie był uprawniony do ich wydania. Zakaz dokonywania czynności w sprawie, o którym mowa w art. 20 § 3 p.p.s.a., dotyczy bowiem sędziego, w stosunku do którego skutecznie wniesiono wniosek o jego wyłączenie. W tym przypadku we wniosku o wyłączenie sędziów nie wskazano personaliów sędziego, wydającego zarządzenia w tej sprawie, nie można zatem twierdzić, że istotnie jego wniosek dotyczył. Ponadto zakaz spełniania czynności w sprawie nie dotyczy czynności niecierpiących zwłoki. Takimi zaś są niewątpliwie te, które zmierzają do nadania wnioskowi o wyłączenie sędziego dalszego biegu (por. też pogląd wyrażony w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lipca 2008 r., sygn. akt II OZ 744/08, opubl. w Lex pod nr 493871).
Z tych względów na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 i art. 198 p.p.s.a. zażalenie należało oddalić.