Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 18 stycznia 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił wniosek R. G. o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach w osobach: sędziego NSA Ewy Madej, sędziego NSA Eugeniusza Christa, sędziego NSA Przemysława Dumany, sędziego WSA Teresy Randak i sędziego WSA Edyty Żarkiewicz w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 30 kwietnia 2009 r. w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych.
W motywach wniosku podniesiono, że sędzia NSA Eugeniusz Christ, w sprawach ze skarg A. G. (była żona skarżącego) o sygn. akt I SA/Gl 483/09 i I SA/Gl 484/09, zawarł "szereg twierdzeń przesądzających wynik" tej sprawy. W ocenie skarżącego "wydane orzeczenie w sprawie A. G. przesądza, że zastosowana wówczas ocena materiału dowodowego skoncentrowała się wyłącznie na kwestiach poprawności wydania orzeczeń, a nie analizowania naruszeń prawa przez organy podatkowe, co przesądza wynik w niniejszej sprawie. Ponadto sędziowie Sądu podejmowali decyzje i dokonywali oceny materiału dowodowego "w sposób swoisty, nie dostrzegając oczywistych naruszeń prawa ze strony organów podatkowych, co rokuje niemożność oczekiwania oderwania się przez tych Sędziów od dotychczas stosowanych ocen". Niedopuszczalne jest przyjęcie, że organy podatkowe działając tendencyjnie nie naruszają procedury i prawa do obrony. Skarżący zauważył, że "tego rodzaju poglądy zawarte były w ocenach materiału dowodowego 4 wyroków oraz w 6 postanowieniach dot. zabezpieczeń skarg."
Rozpoznając wniosek Sąd pierwszej instancji podkreślił, że Sędziowie, których wyłączenia domaga się skarżący, wyraźnie oświadczyli, że nie zachodzą tutaj przesłanki, o których mowa w art. 18 i art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej w skrócie: p.p.s.a. Podkreślono, że w działalności orzeczniczej wydziału sądu administracyjnego niemożliwym jest uniknięcie sytuacji, gdy w składach orzekających w poszczególnych sprawach pojawiać się będą ci sami sędziowie. Z tych przyczyn sugestia, że sędzia orzekał w innej sprawie z udziałem skarżącego bądź jego rodziny, nie powoduje, że można mówić o jakimkolwiek emocjonalnym nastawieniu sędziego do tej sprawy czy strony. Sam fakt zatem orzekania w innej sprawie nie daje podstawy do sformułowania zastrzeżeń co do bezstronności sędziego, biorącego udział w rozstrzyganiu innej sprawy.
Ponadto Sąd wskazał, że w znacznej części argumentacja skarżącego, sprowadza się do kwestionowania rozstrzygnięć wydanych przez wskazanych we wniosku sędziów. Tymczasem niezadowolenie strony z rozstrzygnięcia sprawy czy też ze sposobu prowadzenia postępowania sądowego nie stanowi podstawy do wyłączenia sędziego.
Zażalenie od powyższego postanowienia złożył pełnomocnik skarżącego wnosząc o uznanie wniosku strony o wyłączenie sędziego lub o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
W ocenie pełnomocnika nie można zgodzić się z zaskarżonym orzeczeniem, że brak relacji bezpośrednich o charakterze osobistym jest wystarczający do uznania wniosku za bezzasadny. Istotą wyłączenia sędziego powinno być objęcie wszelkich sytuacji, które mogłyby prowadzić do powstania, o ile nie u samej strony, to co najmniej u obiektywnego obserwatora uzasadnionych wątpliwości co do bezstronności sędziego.
W sprawie doszło zdaniem pełnomocnika do osobistego zaangażowania składu orzekającego poprzez emocjonalne zaangażowania wykazane nadmiernym zainteresowaniem sprawą rodziców i byłej żony skarżącego, w sposób odbiegający od relacji faktograficznej. Była to jednoznacznie wyrażona, ujawniona werbalnie niechęć, co musiało skutkować podstawą faworyzowania drugiej strony procesu, a tego rodzaju zdarzenia dają podstawę do sformułowania zastrzeżeń, co do bezstronności sędziów przy rozstrzyganiu sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zażalenie jest nieuzasadnione i podlega oddaleniu.
Przyczyny wyłączenia sędziego z mocy samej ustawy zostały enumeratywnie wymienione w art. 18 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z powyższym przepisem sędzia jest wyłączony w sprawach: 1) w których sędzia jest stroną bądź pozostaje z jedną ze stron w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki, 2) małżonka sędziego, krewnych sędziego lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia oraz powinowatych bocznych do drugiego stopnia, 3) osób związanych z sędzią z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli, 4) w których sędzia był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron, 5) w których sędzia świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą, 6) w których sędzia brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego sporządzonego z jego udziałem lub rozpoznanego przez niego, a także w sprawach, w których występował jako prokurator, 7) dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, 8) w których sędzia brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej.
Art. 19 p.p.s.a. zakreśla natomiast tzw. względne przesłanki wyłączenia. Przepis ten wskazuje mianowicie, że niezależnie od wymienionych w art. 18 p.p.s.a. przyczyn wyłączenia, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie.
Podstawowym celem instytucji wyłączenia sędziego jest eliminowanie wszelkich przyczyn, które mogłyby skutkować pojawieniem się jakichkolwiek wątpliwości, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego przy rozpoznawaniu konkretnej sprawy. Instytucja ta ma zapewnić jak najpełniejszą realizację zagwarantowanego, między innymi na gruncie Konstytucji RP prawa do sądu, poprzez stworzenie warunków umożliwiających każdemu rozpatrzenie jego sprawy przez niezależny, bezstronny i niezawisły sąd.
Gwarancje bezstronności sędziowskiej nie mogą być ograniczone "jedynie do stworzenia możliwości wyłączenia sędziego ze względu na istnienie bezpośrednich relacji o charakterze osobistym, ale muszą być pojmowane szerzej - jako umożliwiające wyłączenie w wypadku okoliczności (zarówno wewnętrznych, jak i zewnętrznych), które w sytuacji konkretnego sędziego mogą budzić uzasadnione wątpliwości co do wydania orzeczenia na w pełni zobiektywizowanych przesłankach" (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2005 r., sygn. akt SK 54/04, publ. OTK-A 2005, nr 11, poz. 134). Podstawą wyłączenia sędziego na gruncie ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi są wszelkie obiektywnie zaistniałe okoliczności, dające podstawę do sformułowania uzasadnionych zastrzeżeń, co do bezstronności sędziego przy rozstrzyganiu danej sprawy. Najogólniej można stwierdzić, że wyłączeniu podlega sędzia, który z tej lub innej przyczyny mógłby być zainteresowany, co do wyniku sprawy, z góry uprzedzony do strony lub łączyłby go z nią stosunek osobisty.
Wskazać ponadto należy, że wydanie postanowienia w przedmiocie wyłączenia sędziego musi być poprzedzone złożeniem wyjaśnień przez sędziego, którego wniosek dotyczy.
W niniejszej sprawie, jak wynika z wyjaśnień zawartych w oświadczeniach złożonym przez sędziów, których dotyczy wniosek, nie istnieje między nimi i stroną postępowania jakikolwiek stosunek osobisty tego rodzaju, że mógłby wywołać wątpliwości co do ich bezstronności w tej sprawie. Jak stwierdził natomiast Sąd Najwyższy: "Autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego" (postanowienie z 25 sierpnia 1971 r., I CZ 121/71, OSN 1972, poz. 55).
Skarżący nie wykazał ani we wniosku, ani w zażaleniu, aby w sprawie zachodziły jakiekolwiek okoliczności podważające wiarygodność złożonego oświadczenia. Sam fakt, że skarżący podnosił zarzuty dotyczące nieprawidłowości w wykonywaniu przez sędziów swych obowiązków w innych sprawach dotyczących jego rodziny, nie stanowi wystarczającej przesłanki uzasadniającej w myśl art. 19 p.p.s.a. wyłączenie sędziego. Skarżący nie uprawdopodobnił, że zachodzą między nim a sędziami takie stosunki, które powodują wyłączenie od orzekania wymienionych we wniosku sędziów. Oceny tej nie może zmienić subiektywne przekonanie skarżącego co do wadliwego, niewłaściwego sposobu orzekania w sprawach z udziałem rodziny skarżącego.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art.197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.