Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 28 stycznia 2013 r., sygn. akt I SA/Wr 1465/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił przyznania B. K. – dalej jako "Skarżąca", przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, w sprawie ze skargi Skarżącej na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 3 października 2012 r., w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych.
Przedstawiając w uzasadnieniu powyższego postanowienia stan sprawy Sąd pierwszej instancji podał, iż we wniosku o przyznanie prawa pomocy Skarżąca wskazała, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, jest właścicielką mieszkania o powierzchni 62,2 m2, nie posiada żadnych oszczędności, ani rzeczy ruchomych o wartości przekraczającej 3 000 euro. Jej dochody wynoszą 1 691 zł miesięczne, z tytułu renty chorobowej, przy czym, kwota ta jest obniżona o 425 zł, egzekwowanych w postępowaniu egzekucyjnym oraz ma zaciągnięty kredyt w kwocie 103 000 zł.
W odpowiedzi na wezwanie o złożenie dodatkowych dokumentów i oświadczeń Skarżąca podała, że ma z mężem ustanowioną rozdzielność majątkową, jej miesięczne wydatki, związane z utrzymaniem mieszkania wynoszą w przybliżeniu 900 zł a na lekarstwa – 195 zł, spłaca kredyt w kwocie 400 zł miesięcznie i karty kredytowe, około 240 zł miesięcznie, raty kredytu hipotecznego, w wysokości 1 000 zł miesięcznie, spłaca jej mąż. Przychód Skarżącej w 2011 r. wyniósł 107 325,55 zł.
Postanowieniem z dnia 2 stycznia 2013 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy.
W sprzeciwie od tego postanowienia Skarżąca podała, że pomimo podjęcia dodatkowo pracy (pensja 1 600 zł miesięcznie) i obniżeniu w związku z tym renty do 900 zł, dysponuje zaledwie kwotą 2 560 zł, miesięcznie, co przy wykazanych przez nią wydatkach zostawia jej na utrzymanie 706 zł a więc kwotę zdecydowanie nie pozwalającą na samodzielne utrzymanie się. Jak jednak zaznaczyła, otrzymuje w tym zakresie pomoc rodziny. Wskazała również, że jej mąż zarabia 1 492 zł miesięcznie.
Uzasadniając odmowę przyznania prawa pomocy, w wymienionym na wstępie postanowieniu, Sąd pierwszej instancji przytoczył regulację zawartą w art. 199, art. 245 § 1 i art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) - powoływanej dalej jako "P.p.s.a.". Wskazując na nieprzedstawienie przez Skarżącą wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności Sąd stwierdził, że nie jest możliwa rzetelna ocena jej sytuacji finansowej. Sąd zaznaczył, iż zabrakło informacji o realnych możliwościach zarobkowych męża Skarżącej. Sąd zauważył, iż według Skarżącej, choć nie zachowała w tej kwestii konsekwencji, to jej mąż miał spłacać raty kredytu hipotecznego.
Następnie Sąd wyjaśnił, że bez względu na ustrój majątkowy panujący między małżonkami (rozdzielność majątkowa), są oni zobowiązani, w oparciu o art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, do przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. W efekcie powyższego zdaniem Sądu bezzasadne jest stanowisko Skarżącej, że to, ile jej mąż zarabia, jest kwestią całkowicie prywatną i nie ma wpływu na jej sytuację finansową. Sąd zwrócił także uwagę na okoliczność, iż Skarżąca korzysta z pomocy finansowej rodziny (w nieznanej wysokości).
W zażaleniu na powyższe postanowienie Skarżąca podniosła w istocie te same okoliczności co w sprzeciwie od postanowienie referendarza sądowego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Należy zauważyć, że stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, zawartej w art. 199 P.p.s.a.
Ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i która ma wykazać, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. Aby przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej było możliwe sąd musi więc dokonać oceny, czy wskazane w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przesłanki rzeczywiście zaistniały. Możliwość przyznania prawa pomocy powinna być w każdym indywidualnym przypadku wnikliwie badana, gdyż w przeciwnym wypadku, w sposób nieuzasadniony kosztami postępowania zostaje obciążony ogół obywateli.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że w opinii Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji prawidłowo przedstawił przesłanki, którymi powinien się kierować przy podejmowaniu rozstrzygnięcia. Zgodzić się należy z Sądem, że bez względu na ustrój majątkowy panujący między małżonkami są oni zobowiązani do wzajemnej pomocy. Należy zauważyć bowiem, że zgodnie z art. 23 i art. 27 krio, na małżonkach spoczywa ciężar wzajemnej pomocy i alimentacji, w tym także obowiązek ponoszenia kosztów postępowania w sytuacji, gdy jeden z małżonków nie jest w stanie pokryć ich z własnego majątku. Ponieważ zmiana ustroju majątkowego pomiędzy małżonkami i ustanowienie rozdzielności majątkowej nie zmienia zakresu obowiązku alimentacyjnego, udzielenie informacji o stanie rodzinnym, dochodach i majątku męża Skarżącej jest niezbędne dla oceny zasadności wniosku. Wymóg udzielenia takich informacji wynika także z art. 252 P.p.s.a., zgodnie z którym oświadczenie strony, będącej osobą fizyczną powinno zawierać dokładne dane o jej stanie majątkowym, dochodach i stanie rodzinnym.
W świetle powyższego, nieudzielenie informacji dotyczących stanu majątkowego męża Skarżącej uniemożliwia dokonanie oceny, czy Skarżąca jest w stanie ponieść koszty postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Natomiast zgodnie z art. 255 P.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Skarżąca wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W interesie strony leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Należy podkreślić, iż Skarżąca nie przedłożyła, dokumentów źródłowych, które pozwoliłby zweryfikować jej możliwości finansowe. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Skarżąca pozbawiła w ten sposób sąd możliwości wnikliwej i szczegółowej oceny jej sytuacji materialnej.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego pozostałe informacje przedstawione przez Skarżącą były niewystarczające do wydania korzystnego dla niej rozstrzygnięcia, nie przedstawiały bowiem całościowego obrazu sytuacji finansowej Skarżącej. W związku z tym Skarżąca powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania jej prawa pomocy. Należy podkreślić, że to do oceny Sądu należy uznanie, czy strona wykazała, że spełnia stosowne przesłanki przyznania prawa pomocy.
W świetle opisanych okoliczności za usprawiedliwioną należało uznać ocenę Sądu pierwszej instancji, że przedstawione przez Skarżącą dane nie dawały podstaw do przyznania wnioskowanego prawa pomocy.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a.