Uzasadnienie
- 1. Postanowieniem z dnia 4 sierpnia 2014 r., I SA/Gl 577/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach pozostawił bez rozpoznania wniosek F. K. (dalej: Skarżący) o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi Skarżącego na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia 20 marca 2014 r., nr [...], w przedmiocie uchylenia w trybie wznowienia postępowania decyzji ostatecznej w sprawie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 260 w związku z art. 16 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: p.p.s.a.). Postanowienie jest dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/.
- 2. Przebieg postępowania przed Sądem pierwszej instancji:
- 2.1. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie WSA w Gliwicach podał, że do skargi z dnia 22 kwietnia 2014 r. pełnomocnik strony skarżącej, będący radcą prawnym, załączył kserokopię formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy (druk PPF z dnia 26 lutego 2014 r.). Referendarz sądowy WSA w Gliwicach pismem z dnia 18 czerwca 2014 r. wezwał Skarżącego (jego pełnomocnika) do uzupełnienia braku formalnego wniosku o przyznanie prawa pomocy (druk PPF) z dnia 26 lutego 2014 r. poprzez jego podpisanie lub nadesłanie podpisanego egzemplarza wniosku (druku PPF) w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia ww. wniosku bez rozpoznania. Jednocześnie Referendarz sądowy WSA w Gliwicach wyjaśnił, że druk PPF z dnia 26 lutego 2014 r. zawiera kserokopię podpisu Skarżącego.
- 2.2. Przesyłka polecona zawierająca powyższe wezwanie Referendarza sadowego WSA w Gliwicach została doręczona w dniu 25 czerwca 2014 r. Dnia 2 lipca 2014 r. (data nadania) Skarżący, w odpowiedzi na wezwanie z dnia 18 czerwca 2014 r., złożył formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy (druk PPF z dnia 26 lutego 2014 r.). Podpis Skarżącego pod wnioskiem stanowi kserokopię.
- 2.3. W dniu 4 lipca 2014 r. (data nadania) Skarżący złożył oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania. Zarządzeniem z dnia 10 lipca 2014 r. Referendarz sądowy WSA w Gliwicach pozostawił bez rozpoznawania wniosek Skarżącego z dnia 26 lutego 2014 r. o przyznanie prawa pomocy. Odpis powyższego zarządzenia został doręczony w dniu 16 lipca 2014 r.
- 2.4. W dniu 23 lipca 2014 r. (data nadania) pełnomocnik Skarżącego wniósł sprzeciw od ww. zarządzenia z dnia 10 lipca 2014 r. Zaskarżonemu zarządzeniu pełnomocnik skarżącego zarzucił "błędne ustalenie stanu faktycznego przez przyjęcie, że skarżący nie usunął braku formalnego wniosku o przyznanie prawa pomocy do dnia dzisiejszego, w sytuacji gdy w aktach sprawy znajduje się formularz o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podpisany przez (...) mocodawcę". Wobec powyższego pełnomocnik skarżącego wniósł o zmianę zaskarżonego "postanowienia" i rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy.
- 3. Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach (Sądu pierwszej instancji):
Pozostawiając wniosek Skarżącego bez rozpoznania WSA w Gliwicach stwierdził, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest pismem strony w postępowaniu sądowym, wobec czego powinien spełniać warunki formalne przewidziane dla takich pism. Zgodnie zaś z art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a. każde pismo strony powinno zawierać podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika. W sprawie Skarżącego podpis pod formularzem wniosku o przyznanie prawa pomocy (druk PPF złożony wraz ze skargą) stanowi kserokopię. W takiej sytuacji znajduje zastosowanie art. 49 § 1 p.p.s.a., w świetle którego w razie gdy pismo dotknięte jest brakiem formalnym wzywa się do uzupełnienia tego braku w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania. Skądinąd zresztą tego rodzaju konsekwencje nieuzupełnienia braków w terminie zostały przewidziane w art. 257 p.p.s.a. Wprawdzie strona w odpowiedzi na wezwanie Referendarza sądowego WSA w Gliwicach złożyła formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, to jednak formularz ten również zawiera kserokopię podpisu (druk PPF nadany w dniu 2 lipca 2014 r.).
Wobec tego należało stwierdzić, że strona nie usunęła tego braku formalnego w terminie wskazanym w wezwaniu i to mimo że treść wezwania nie może budzić w tym zakresie żadnych wątpliwości. Za prawidłowe wykonanie wezwania nie sposób też uznać złożonego w dniu 4 lipca 2014 r. oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania.
- 4. Stanowisko Skarżącego w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym:
Wnosząc do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na ww. postanowienie WSA w Gliwicach, Skarżący (reprezentowany przez pełnomocnika – radcę prawnego) zarzucił Sądowi pierwszej instancji "błędne ustalenie stanu faktycznego przez przyjęcie, że Skarżący nie usunął braku formalnego wniosku o przyznanie prawa pomocy do dnia dzisiejszego, w sytuacji gdy w aktach sprawy znajduje się formularz o stanie rodzinnym majątku i dochodach" podpisany przez Skarżącego. Wskazując na to uchybienie Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
Uzasadniając swoje zażalenie Skarżący podniósł, że przesłano stosowny formularz zawierający wszystkie dane niezbędne do merytorycznego rozpoznania ww. wniosku o przyznanie prawa pomocy. Następnie przesłano formularz zawierający podpis Skarżącego. W aktach sprawy znajduje się przynajmniej jeden właściwy formularz z niezbędnymi danymi potrzebnymi do rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Podpis na właściwym formularzu był co prawda odwzorowany kserograficznie, ale w ślad za nim przesłano dokument z podpisem własnoręcznym i oryginalnym.
- 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
- 5.1. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, a zaskarżone zarządzenie WSA w Gliwicach odpowiada prawu, a postępowanie przed Sądem pierwszej instancji nie jest wolne od nieprawidłowości po stronie Skarżącego i jego pełnomocnika. Zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem i prawidłowo WSA w Gliwicach zastosował w stanie faktycznym art. 257 p.p.s.a., chociaż jako podstawę zaskarżonego postanowienie podano art. 260 w związku z art. 16 § 2 p.p.s.a., co nie jest precyzyjne. Jednakże niewskazanie przez WSA w Gliwicach art. 257 p.p.s.a. jako podstawy prawnej wydanego postanowienia, chociaż jest błędem, nie ma wpływu na prawidłowość kontrolowanego rozstrzygnięcia.
- 5.2. Analiza akt sprawy, pozwalająca na zrekonstruowanie prawoprocesowego stanu faktycznego sprawy, prowadzi do konkluzji, że po stronie Skarżącego i jego pełnomocnika doszło do nieprawidłowości polegającej na nienależytym wypełnieniu dyspozycji normy zawartej w art. 46 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z punktem 4 tego przepisu każde pismo strony powinno zawierać podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika. Niewypełnienie poszczególnych rubryk formularza urzędowego, a w szczególności rubryki oznaczonej wyrażeniem "podpis osoby wnoszącej", stanowi tego rodzaju brak (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 707). Podpisem jest znak ręczny określonej osoby, noszący indywidualne i powtarzalne cechy, pozwalające odróżnić go od innych i umożliwiające identyfikację osoby podpisującego oraz zbadanie autentyczności podpisu (H. Knysiak-Molczyk [w:] T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011, s. 298). Podpis na dokumencie jest formą złożenia oświadczenia woli lub wiedzy i służy identyfikacji osoby, która to oświadczenie złożyła. Musi być więc własnoręczny z wyjątkiem, gdy pismo podpisuje osoba upoważniona przez stronę, która nie może się podpisać z wymienieniem przyczyny, dla której strona sama się nie podpisała. Z tej przyczyny za podpis nie może być uznane jego mechaniczne odbicie, chociażby stanowiło dokładne odtworzenie podpisu, gdyż nie czyni to zadość wymaganiom z art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a.
W świetle powyższego przedłożenie przez Skarżącego (reprezentowanego przez pełnomocnika) formularza PPF z dnia z dnia 26 lutego 2014 r. nie może być ocenione jako wniesienie prawidłowo sformułowanego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W przypadku wnoszenia o przyznanie tego prawa kwestia prawidłowego i wiarygodnego podpisu wnioskodawcy jest tym bardziej doniosła, że oświadczenia składane na urzędowym formularzu PPF składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej za podawanie nieprawdziwych danych lub zatajenie prawdy (art. 233 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny – Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.). Tym samym obejmujący ww. oświadczenia wniosek musi być osobiście podpisany przez wnioskodawcę, a nie może go w tym wyręczyć nawet profesjonalny pełnomocnik (por. postanowienia NSA: z dnia 16 maja 2006 r., II OZ 492/06; z dnia 25 stycznia 2005 r., FZ 191/04).
Jak trafnie zauważył Sąd pierwszej instancji, w myśl art. 252 § 2 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy składa się do sądu na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru, stanowiącym – w przypadku osób fizycznych – załącznik nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245). Tymczasem oświadczenie o stanie rodzinnym, majątkowym, dochodach i źródłach utrzymania, na które powołuje się Skarżący (por. k. 27-29 akt WSA w Gliwicach), nie ma zastosowania przed sądami administracyjnymi, bowiem jego wzór i tryb wnoszenia nie są regulowane ani przez p.p.s.a. ani przez ww. rozporządzenie Rady Ministrów. Powyższe oświadczenie ma zastosowanie w postępowaniu cywilnym, bowiem jego wzór stanowi załącznik 1 do rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 26 lutego 2014 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie określenia wzoru oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania osoby fizycznej ubiegającej się o zwolnienie od kosztów sądowych w postępowaniu cywilnym (Dz. U. z 2014 r., poz. 366).
Przedłożenie ww. oświadczenia w odpowiedzi na wezwanie Referendarza sądowego WSA w Gliwicach z dnia 18 czerwca 2014 r. do uzupełnienia braku formalnego wniosku o przyznanie prawa pomocy (druk PPF) z dnia 26 lutego 2014 r. poprzez jego podpisanie lub nadesłanie podpisanego egzemplarza wniosku (druku PPF) w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia ww. wniosku bez rozpoznania (por. k. 21 akt WSA w Gliwicach) nie może być ocenione jako należyte wykonanie tegoż wezwania. Wprawdzie Skarżący wraz z ww. oświadczeniem złożył formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy (druk PPF nadany w dniu 2 lipca 2014 r.), to jednak formularz ten również zawiera kserokopię podpisu, a nie podpis oryginalny (por. k. 25 akt WSA w Gliwicach).
Tym samym – wbrew twierdzeniom zażalenia – w aktach sprawy nie ma ani jednego prawidłowo sformułowanego wniosku Skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Za taki wniosek nie może być przyjęte ww. oświadczenie, na które powołuje się Skarżący, bowiem nie funkcjonuje ono jako formularz urzędowy w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Tym samym nie może wywierać w tym postępowaniu skutków prawnych, w tym tych związanych z potencjalną odpowiedzialność karną Skarżącego za składne oświadczenia.
5.3. Reasumując, dokonana przez Sąd pierwszej instancji ocena odpowiedzi Skarżącego na ww. wezwanie z dnia 18 czerwca 2014 r. jest prawidłowa, co uzasadniało pozostawienie wniosku Skarżącego bez rozpoznania na postawie art. 257 p.p.s.a., który to przepis prawa WSA w Gliwicach wskazał w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia (por. s. 4 tegoż uzasadnienia). Nie znajdując więc podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.