Uzasadnienie
- 1. J. W. (dalej jako strona), w skardze do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Lublinie na decyzję w przedmiocie wymiaru podatku rolnego za 2010r., a następnie w urzędowym formularzu PPF, zawarł wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, że: - prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe; - zamieszkuje w domu o powierzchni ok. 100 m², stanowiącym współwłasność z siostrą i bratem; - posiada grunty o powierzchni ok. 3,91 ha; - posiada (we współwłasności z siostrą i bratem) budynki gospodarstwa rolnego (obora, stodoła); - nie ma żadnych innych zasobów finansowych;- jest osobą chorą (usztywnienie biodra, deformacja kolana); - posiada orzeczoną bezterminowo II grupę inwalidzką wraz z koniecznością częściowej pomocy osób drugich w czynnościach codziennych (orzeczenie lekarskie z 27 lipca 1992r.); - użytkuje swoją część gospodarstwa, lecz do prac rolnych musi wynajmować osoby trzecie; - utrzymuje się z renty w kwocie 1448,05 zł; - do stałych wydatków strony należą wydatki na wodę, wywóz nieczystości, opał, telefon, energię elektryczną, gaz, ubezpieczenie budynków i motoroweru, paliwo oraz zakup leków, butów ortopedycznych i papierosów.
- 2. Referendarz sądowy zwolnił stronę od kosztów sądowych (ponad kwotę 50 zł), a w pozostałej części wniosek oddalił.
- 3. Sąd pierwszej instancji, po rozpoznaniu sprzeciwu strony, postanowieniem z 31 października 2013 r I SA/Lu 965/13, przyznał stronie prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w części przekraczającej 50 zł i odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu powołał się na przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r. poz.270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) i wskazał, że strona jest w stanie bez uszczerbku utrzymania koniecznego ponieść w sprawie niniejszej opłaty lub wydatki w wysokości nieprzekraczającej każdorazowo kwoty 50 zł, nawet gdyby okazało się, że zbiega się to w czasie z koniecznością poniesienia opłat lub wydatków także w każdej z pozostałych 6 spraw ze skarg wniesionych przez skarżącego (sygn. akt I SA/Lu 962/13 – I SA/Lu 967/13). Sąd zauważył, że strona otrzymuje co miesiąc rentę w kwocie 1448 zł i z kwoty tej pokrywa konieczne wydatki, w tym związane z mieszkaniem i stanem zdrowia, w łącznej kwocie średnio około 800-900 zł (woda, opał, energia elektryczna, gaz do butli, telefon, leczenie i zaopatrzenie ortopedyczne). Nawet więc przy uwzględnieniu ewentualnej konieczności dokonywania zakupów żywności uzupełniających produkty pochodzące z własnego gospodarstwa rolnego i pominięciu ewentualnych środków pieniężnych uzyskiwanych w związku z prowadzoną produkcją rolną stwierdzić należy, że jest on w stanie poczynić nienaruszające koniecznego utrzymania oszczędności dla sfinansowania kosztów sądowych w sprawie niniejszej w zakresie (każdorazowo) kwoty 50 zł.
- 4. Strona, w zażaleniu z 15 listopada 2013 r, wniosła o zmianę postanowienia "w kwestii przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych (w pełnym zakresie)" w sprawach I SA/Lu 962/13 do 967/13. W uzasadnieniu poinformowała o tym, że "ośmioletni spór niszczy go finansowo". Powinno zostać jej przyznane prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, ponieważ bez tego, z uwagi na wykształcenie, stan zdrowia, ilość pism, jaką otrzymuje od organów – nie ma szans na wygrana. Strona powołała się na fakt, ze WSA w Lublinie, po wniesieniu sprzeciwu, przyznał jej zwolnienie od kosztów sadowych, a sytuacja życiowa i zdrowotna strony nie zmieniła się od tego czasu. Strona poinformowała, że jej stałe, miesięczne wydatki wynoszą ok. 1000 zł. Nadto ponosi dodatkowe wydatki na koszty pomocy innych osób związane z pomocą w codziennej egzystencji (np. obcięcie paznokci). Zdaniem strony, obciążenie jej dodatkowymi kosztami może być przyczyną pogorszenia jej stanu zdrowia i warunków egzystencji. Zły stan zdrowia w połączeniu z przewlekłością postępowania tworzą sytuację szczególną, "w której każdy powinien pomóc".
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
- 1. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
- 2. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., stronie może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym, w myśl art. 245 § 3 p.p.s.a., obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 243 § 1 zd. 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania.
- 3. Sąd odwoławczy wskazuje, że strona ma obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. To wykazanie polegać będzie na przedstawieniu, w sposób przekonywujący, że uiszczenie kosztów postępowania spowoduje uszczerbek zapewnieniu koniecznego utrzymania dla składającego wniosek i jego rodziny.
- 4. Z utrwalonego orzecznictwa sądowego wynika, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od reguły ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanego z ich udziałem w postępowaniu, w związku z tym należy ją stosować wyjątkowo. Wprowadzona została bowiem jako realizacja konstytucyjnej zasady prawa do sądu, dla osób, których sytuacja materialna powoduje, że nie mogą one ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu dla siebie i rodziny. Konstrukcja art. 255 p.p.s.a. ma zatem umacniać wyjątkowość stosowania instytucji prawa pomocy. Ma zapewnić możliwość zastosowania postępowania uzupełniającego, tak, by Sąd mógł wydać orzeczenie w oparciu o zasadę prawdy materialnej. Nie można jednocześnie uczynić zarzutu sądowi dokonania nieprawidłowej oceny stanu faktycznego, jeżeli strona nie dopełniła ciążącego na niej obowiązku i nie wykazała w sposób jednoznaczny, że jej sytuacja uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy. Również należy zwrócić uwagę na obowiązek składania oświadczeń zgodnych z prawdą i wewnętrznie spójnych.
W ocenie Sądu odwoławczego, strona nie wykazała w treści zażalenia, by nie była w stanie bez uszczerbku utrzymania koniecznego ponieść w niniejszej sprawie opłat lub wydatków w wysokości nieprzekraczającej każdorazowo kwoty 50 zł - nawet gdyby okazało się, że zbiega się to w czasie z koniecznością poniesienia opłat lub wydatków także w każdej z pozostałych pięciu spraw ze skarg wniesionych przez stronę. Mimo tego, że powyższe ustalenie poczynił wprost sąd pierwszej instancji, strona ograniczyła się w zażaleniu jedynie do przedstawienia własnej opinii na temat swojej zdolności finansowej. Tymczasem już z prostego zestawienia zadeklarowanych przez stronę dochodów z renty i zasiłków (ok. 1400 zł) wynika zdolność poczynienia przez stronę oszczędności na poczet kosztów sporów sądowych, na które to okoliczności trafnie zwrócił uwagę sąd pierwszej instancji. Ta uwaga Sądu i ocena zdolności finansowej strony w niniejszej sprawie jest uniezależniona od oceny oświadczenia strony, w którym podała wprost, że "nie ma mowy o dochodzie z (posiadanej) ziemi, bo wszystko najmuję" (rubryka 9 formularza ppf).
Nie wydaje się także, by podnoszony przez stronę stan zdrowia i konieczność poratowania zdrowia były okolicznościami wskazującymi na błąd sądu pierwszej instancji w ocenie zdolności majątkowej strony w sytuacji, kiedy wydatki strony tylko na używki (papierosy) sięgają kwoty 150 zł miesięcznie (rubryka 11 pkt 10 formularza ppf). Fakt jednorazowego przyznania stronie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w jednym ze sporów, które toczy przed sądem wpływa na sytuację majątkową strony w ten sposób, że zwiększa ilość środków pozostawionych jej do swobodnego dysponowania. Z uwagi na to, że zdolność strony do poczynienia nakładów związanych z postępowaniem sądowym jest badana w każdej sprawie z osobna, korzystne dla strony (a niekorzystne dla budżetu państwa) rozstrzygnięcie w jednej z nich, zwłaszcza wobec znikomości wyjaśnienia podstaw przyznania stronie prawa pomocy, nie jest okolicznością skutkującą zwolnieniem strony od kosztów sądowych.
Zdaniem Sądu odwoławczego, w niniejszej sprawie strona nie wskazała okoliczności, które uzasadniałyby przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W zażaleniu nie przedstawiła popartych dowodami faktów, które wskazywałyby na konieczność wsparcia ze strony budżetu Państwa. Do zażalenia nie dołączyła żadnych załączników (poza odpisem postanowienia z 12 września 2013 r I SA/Lu 763/13), które, jak wskazano powyżej, mogłyby wpłynąć na losy wniosku o przyznanie prawa pomocy.
- 6. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.