Uzasadnienie
- 1. Postanowieniem z dnia 16 października 2014 r., I SA/Lu 474/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odmówił B. G. (dalej: skarżący) przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi skarżącego na decyzję Samorządnego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 23 kwietnia 2014 r., nr [...], w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych w podatku od nieruchomości za lata 2007-2013 wraz z odsetkami. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: p.p.s.a.). Postanowienie jest dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/.
- 2. Przebieg postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Lublinie:
- 2.1. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie WSA w Lublinie podał, że skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. Wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną oraz dwiema córkami. Wyłączny dochód rodziny stanowi jego wynagrodzenie za pracę na stanowisku prezesa zarządu O. sp. z o.o. w wysokości 1.680 zł brutto miesięcznie oraz stypendium córki otrzymywane w czasie roku akademickiego w wysokości 510 zł. W utrzymaniu rodziny pomaga mu matka - emerytka, która kupuje mu lekarstwo, gdyż choruje na nadciśnienie tętnicze. Majątek skarżącego stanowi działka o powierzchni 0,27 ha zabudowana starym sklepem zaadoptowanym na cele mieszkalne, w całości objęta zabezpieczeniem komorniczym. Żona skarżącego od 22 sierpnia 2003 r. jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Skarżący nie ubiega się o pomoc w gminie, gdyż jest tam źle traktowany.
- 2.2. Wobec uznania, że złożone oświadczenie nie jest wystarczające do oceny sytuacji majątkowej skarżącego, na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwano go do złożenia wyjaśnień dotyczących sytuacji materialnej, w tym m.in. do złożenia zaświadczenia pracodawcy o aktualnej wysokości wynagrodzenia skarżącego netto i brutto, zaświadczenia właściwego urzędu pracy o uznaniu żony skarżącego za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku i od jakiej daty, wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i jego żonę, oświadczenia wskazującego powierzchnię domu oraz pomieszczeń gospodarczych należących do skarżącego, nadesłania zaświadczenia o wszystkich osobach zamieszkałych/zameldowanych razem ze skarżącym, wykazania jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego oraz oświadczenia wyjaśniającego, czy skarżący korzysta ze wsparcia organów pomocy społecznej oraz wskazania miesięcznej wysokości pomocy finansowej otrzymywanej od matki.
- 2.3. W odpowiedzi na wezwanie skarżący złożył jedynie zaświadczenie określające wysokość otrzymywanego wynagrodzenia oraz dwa postanowienia komornika sądowego określające m.in. wysokość ciążącego na nim zadłużenia. Jednocześnie wskazał, że w ciągu ostatnich trzech miesięcy matka wydała na zakup lekarstwa dla niego 180 zł.
- 2.4. Postanowieniem z dnia 10 września 2014 r. Referendarz sądowy WSA w Lublinie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie skarżący wskazał na niemożliwość przedstawienia wyciągów z posiadanych rachunków bankowych z uwagi na fakt, że są one płatne. Nadto wyjaśnił, że prośby o przyznanie prawa pomocy i opisywanie trudnej sytuacji bytowej są dla niego upokarzające. Następnie przedstawił przebieg postępowań podatkowych i sądowych z wniosku o umorzenie zaległości podatkowych.
- 3. Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie (Sądu pierwszej instancji):
Odmawiając skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym WSA w Lublinie stwierdził, że w okolicznościach sprawy nie można przyjąć, że skarżący spełnia przesłanki przyznania mu pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika, gdyż podane przez niego informacje nie pozwalają na rzeczową ocenę jego sytuacji majątkowej i zdolności płatniczych. Wynika to przede wszystkim z tego, że skarżący złożył oświadczenia zawierające jedynie zdawkowe i bardzo fragmentaryczne informacje, mające wpływ na rozstrzygnięcie jego wniosku, ponadto uchylił się de facto od wykonania wezwania do ich uzupełnienia i wyjaśnienia wynikłych wątpliwości. Wątpliwości tych nie sposób było wyjaśnić także w oparciu o wyjaśnienia zawarte w sprzeciwie od postanowienia Referendarza sądowego WSA w Lublinie, zgodnie z którymi niemożliwość przedstawienia wyciągów z posiadanych rachunków bankowych związana jest z odpłatnością takich usług w bankach. Natomiast prośby o przyznanie prawa pomocy i opisywanie trudnej sytuacji bytowej - zdaniem skarżącego - są upokarzające.
Skarżący nie przedstawił zaświadczenia właściwego urzędu pracy o uznaniu jego żony za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku oraz wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych. Nie wskazał nawet ich ilości i stanu środków. Nadto nie wyjaśnił jaka jest powierzchnia zajmowanego przez niego domu i kto z nim zamieszkuje/jest zameldowany. Ocenę wniosku uniemożliwia jednak przede wszystkim brak wykazania, jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają jego miesięczny budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego.
Nadto, wątpliwości Sądu pierwszej instancji wzbudziły także sprzeczności pomiędzy okolicznościami wskazanymi we wniosku - odnośnie do jedynego źródła dochodu skarżącego i jego rodziny (poza stypendium córki), które stanowi wynagrodzenie za pracę z danymi zawartymi w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, gdzie organ wskazuje na rentę oraz dochód z pozarolniczej działalności gospodarczej wznowionej w 2013 r.
- 4. Stanowisko skarżącego w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym:
Wnosząc do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na ww. postanowienie WSA w Lublinie, skarżący zarzucił Sądowi pierwszej instancji: "(1) wydanie zaskarżonego postanowienia bez właściwej analizy akt sprawy; przez całkowite pominięcie postanowień o przyznania pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych przez WSA w Lublinie - z dnia 8 grudnia 2008 r., I SA/Lu 517/08 i z dnia 6 września 2012 r., I SA/Lu 666/12, mimo że te postanowienia dotyczą całego okresu dotyczącego wniosku o umorzenie zaległego podatku od nieruchomości; dotychczas nie zostały uchylone; (2) błędne uznanie, że w okresie od 2007 r. do 2013 r. skarżący zarabiał 1.680 zł brutto miesięcznie, mimo że faktycznie zarabiał tylko 1.126 zł miesięcznie brutto a jego córka w 2006 miała 12 lat, a więc nie mogła być studentką i nie miała przyznanego stypendium; (3) nieuwzględnienie okoliczności uzasadniających, że skarżący znalazł się w sytuacji, która nie zapewnia minimum warunków bytowych dla całej rodziny z tego względów zmuszony jest do korzystania pomocy finansowej matki emerytki i sporadycznie siostry, co uzasadnia przyznanie pomocy przez zwolnienia od kosztów".
Uzasadniając zażalenie skarżący podniósł, że "w dniu 17 grudnia 2008 r. w sprawie I SA/Lu 517/08 WSA przyznał mu prawo pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie dotyczącej odmowy umorzenia zaległości podatkowych za lata 2007 -2013 r. Postanowienie to nie zostało uchylone, a więc obowiązuje do wydania prawomocnego orzeczenia. Okoliczność tę Sąd pierwszej instancji całkowicie pominął. Nadto w tej sprawie WSA w Lublinie przyjął, że skarżący zarabiał w okresie obejmujący lata 2005-2006 brutto 1.680 zł miesięcznie mimo, że faktycznie zarabiał 1.126 zł brutto miesięcznie, a jego córka w okresie objętym postępowaniem w sprawie miała 12 lat nie mogła być studentką i pobierać stypendium".
Skarżący wyjaśnił, że nie ubiega się o pomoc w gminie, gdyż wójt "źle go traktuje", tzn. nazywa "niezaradnym". Następnie skarżący podniósł (pisownia oryginalna): "nie tylko mnie źle traktuje - bo z informacji zamieszczonej w Internecie Wójt Gminy J. znęcał się psychicznie nad dyrektorką szkoły, kwestionował istnienie jej uprawnień do tytułu nauczyciela mianowanego. Obecnie w sprawie Dyrektorki toczy się postępowanie karne przed Sądem Rejonowym. Przez okres 14 lat społeczeństwo Gminy korzystało z przystanku autobusowego w połowie umieszczonego na mojej nieruchomości w P. zwracałem się do Wójta o zapłatę bądź o zaliczenie należności za bezumowne korzystanie z mojej nieruchomości na podatek od nieruchomości ale bez skutku. Nie jestem w stanie płacić podatku, ani za światło. Nie mogę uzyskać lepiej płatnej pracy, bo na terenie Gminy J. jest duże bezrobocie, a nadto nikt nie chce zatrudnić pracownika, w stosunku do którego toczy się postępowanie egzekucyjne".
Podnosząc powyższe okoliczności skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz wyznaczenie pełnomocnika z rzędu - doradcy podatkowego. Do zażalenia skarżący dołączył: (1) wydruk informacji prasowej o sporze wójta z ww. nauczycielem, (2) kopię informacji wójta z dnia 13 stycznia 2013 r. w sprawie naliczenia podatku od nieruchomości, (3) kopię swojego pisma do urzędu gminy z dnia 5 lipca 2013 r. w sprawie usunięcia wiaty przystankowej, (4) kopię sentencji postanowień WSA w Lublinie z dnia 17 grudnia 2008 r., I SA/Lu 517/08 i z dnia 6 września 2012 r., I SA/Lu 666/12, o przyznaniu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, (5) kopię oświadczenia z dnia 5 listopada 2014 r. o (a) miejsce wspólnego zamieszkania z żoną i córką, (b) braku oszczędności "w domu i na koncie", (c) niepobieraniu renty, (d) nieprowadzeniu działalności gospodarczej, (e) likwidacji miejsca pracy żony i pobieraniu przez nią zasiłku dla bezrobotnych jedynie przez sześć miesięcy.
- 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
- 5.1. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, a rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji odpowiada prawu, w związku z tym zażalenie podlega oddaleniu. Prawidłowo Sąd pierwszej instancji ocenił, że skarżący uchylając się od przedłożenia dokumentów źródłowych, wskazanych w wezwaniu do nadesłania dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń (k. 24-25 akt sądowych), do czego był zobowiązany na podstawie art. 255 p.p.s.a., nie wykazał zasadności przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym.
- 5.2. Stosownie do art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Oceniając zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie całkowitym na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Dopiero zestawienie z sobą indywidualnej sytuacji majątkowej strony i konkretnych kosztów sądowych w danym postępowaniu sądowoadministracyjnym pozwala na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. O ile sąd jest w stanie określić wysokość kosztów sądowych na danym etapie postępowania, to dla zrekonstruowania drugiego elementu powyższego porównania, tj. sytuacji majątkowej wnioskodawcy, kluczowe jest prawidłowe, precyzyjne i nie budzące wątpliwości zobrazowanie swojej kondycji finansowej przez wnoszącego o przyznanie prawa pomocy.
- 5.3. Prawidłowo w rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji zbadał zasadność przyznania skarżącemu prawa pomocy, analizując jego sytuację majątkową, zobrazowaną w oświadczeniach zawartych w formularzu urzędowym PPF. Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę Sądu pierwszej instancji, że skarżący pomimo ww. wezwania i zawarcia w nim pouczenia o negatywnych skutkach niezastosowania się do niego, nie udokumentował swojej sytuacji majątkowej. W szczególności skarżący nie przedstawił zaświadczenia właściwego urzędu pracy o uznaniu jego żony za osobę bezrobotną bez prawa do zasiłku oraz wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych, nie wskazał nawet ich ilości i stanu środków. Ponadto skarżący nie wskazał, jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają jego miesięczny budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego.
Niezastosowanie się do wezwania Sądu pierwszej instancji, skierowanego do skarżącego w trybie art. 255 p.p.s.a. powoduje, że materiał dowodowy jest niekompletny, a w rezultacie wątpliwości co do oświadczeń skarżącego pozostały niewyjaśnione. Subiektywne przekonanie skarżącego o zasadności jego wniosku przy równoczesnym nieodniesieniu się do kwestii uznanych przez Sąd za niewystarczająco wykazane, powoduje niemożność uwzględnienia wniosku o udzielenie prawa pomocy, a w konsekwencji bezzasadność zażalenia na postanowienie oddalające ten wniosek. Przedłożone przez skarżącego wraz z zażaleniem dokumenty nie usuwają powyższych wątpliwości i niejasności jego sytuacji materialnej, bowiem w świetle art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. bez znaczenie dla oceny zasadności przyznania prawa pomocy jest kwestia nieusunięcia wiaty przystankowej z posesji skarżącego oraz doniesienia medialne dotyczące wójta gminy, w której skarżący mieszka.
Przyznanie skarżącemu prawa pomocy w dwóch odrębnych postępowaniach, toczących się przez WSA w Lublinie, tj. w sprawach o sygn. I SA/Lu 517/08 i I SA/Lu 666/12, nie jest argumentem przemawiającym za przyznaniem skarżącemu prawa pomocy w rozpoznawanej sprawie, bowiem:
(1) powyższe postanowienia wywierają skutek prawny jedynie w graniach ww. spraw sądowoadministracyjnych; chybiony jest więc zarzut zawarty w zażaleniu, że WSA w Lublinie w rozpoznawanej sprawie nie uwzględnił ww. postanowień; Sąd pierwszej instancji nie miał takiego prawnego obowiązku;
(2) powyższe postanowienia zapadły w stanie faktycznym z roku 2008 i 2012, a zatem w rozpoznawanej sprawie WSA w Lublinie zasadnie przystąpił do ustalenia aktualnej sytuacji majątkowej skarżącego; wezwanie do przedłożenia dokumentów źródłowych było zasadne.
Odnosząc się do treści zażalenia, należy stwierdzić, że skarżący błędnie zarzucił Sądowi pierwszej instancji, że ustalił stan majątkowy skarżącego w okresie od 2005 do 2006 r. Dla rozpoznania wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy kluczowe znaczenie miało ustalenie aktualnej sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a zatem prawidłowo WSA w Lublinie przyjął, że skarżący uzyskiwał w dacie wnioskowania o prawo pomocy dochód w wysokości 1.237 zł netto, (tak skarżący podał na formularzu PPF w sprawie tożsamej o sygn. I SA/Lu 473/14, rozpoznawanej przez WSA w Lublinie w tej samej dacie co sprawę I SA/Lu 474/14 – por. k. 22 akt sądowych sprawy I SA/Lu 473/14), co daje około 1.680 zł brutto. Twierdzenia zażalenia są zatem chybione. Wątpliwości co do stanu majątkowego skarżącego nie usuwa także załączone do zażalenia oświadczenie, bowiem skarżący nie poparł żadnym innym dokumentem twierdzeń co do statusu prawnego żony jako osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku oraz w dalszym ciągu nie przedstawił kosztów miesięcznych utrzymania gospodarstwa domowego.
5.4. Reasumując należy stwierdzić, że w świetle oświadczeń skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy na pełną aprobatę zasługuje ocena stanu faktycznego przeprowadzona przez Sąd pierwszej instancji (patrz: pkt 3) oraz konkluzja, że skarżący nie wykazał zasadności przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny zażalenie jako niezasadne oddalił na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.