Uzasadnienie
1. Postanowieniem z dnia 15 listopada 2013 r., I SA/Kr 1821/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odmówił W. G. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd podał, że jak wynika z wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z małżonką M. G., z którą pozostaje w rozdzielności majątkowej od 2002 r., synem i synową oraz dwojgiem wnucząt. Rodzina mieszka w domu będącym własnością córki, która wyjechała do pracy w Niemczech. Wnioskodawca pobiera emeryturę w wysokości 3.243,67 zł netto miesięcznie. Z tego tytułu w 2012 r. uzyskał on 47.378,96 zł dochodu. M.G. pobiera natomiast emeryturę w wysokości 1.207 zł netto miesięcznie. Jest ona również właścicielką gruntu rolnego o pow. 40 ha. Syn jest bezrobotny i nie posiada majątku, a córka uzyskuje z tytułu umowy o pracę wynagrodzenie w wysokości 1.032 zł netto miesięcznie. Małżonkowie ci pozostają w rozdzielności majątkowej. Miesięczne koszty utrzymania rodziny wnioskodawca oszacował na kwotę ok. 4.100 zł. Nie posiada on oszczędności ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. M. G. jest natomiast właścicielką dziesięcioletniego samochodu osobowego marki Mitsubishi, który jest niesprawny z powodu awarii silnika. Wnioskodawca, wezwany o przedłożenie m.in. wyciągów z kont bankowych skarżącego oraz zamieszkujących z nim osób, obejmujących operację z ostatnich trzech miesięcy i ich obecny stan, wyciągów z ich lokat bankowych oraz zeznań podatkowych za 2012 r. nie odpowiedział na wezwanie.
Sąd pierwszej instancji uznał, że treść złożonego przez skarżącego oświadczenia we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarcza do przyjęcia, że jego stan majątkowy uzasadnia przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd wskazał, że niewystarczające jest samo złożenie oświadczenia o zupełnym braku środków finansowych na bieżącą egzystencję bez przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego wnioskodawcy. Skarżący nie skorzystał z możliwości ich przedłożenia zasłaniając się przede wszystkim brakiem zgody pozostałych członków gospodarstwa domowego na ujawnienie dokumentów ich dotyczących. Skoro jednak wnioskodawca pozostaje we wspólnocie rodzinnej i majątkowej z innymi osobami i korzysta z zapewnianych przez te osoby dochodów w celu zaspokojenia potrzeb własnych, to dochody i wydatki tych osób kształtują jego status majątkowy, przesądzając o tym, czy może on ponieść koszty postępowania, czy też nie.
Niezależnie od tego Sąd zwrócił uwagę, że nawet gdyby analizie poddać tylko przychody i wydatki samego skarżącego, to nie można uznać, aby poniesienie kosztu w wysokości 200 zł, przy uzyskiwaniu emerytury w wysokości 3.243,67 zł netto miesięcznie, mogło powodować uszczerbek dla możliwości utrzymania skarżącego. Prawo pomocy powinno mieć bowiem charakter wyjątkowy i być stosowane wobec osób pozostających w faktycznym ubóstwie, które w sposób oczywisty nie są w stanie opłacić kosztów sądowych. Skarżący nie wykazał natomiast, że z powodu konieczności wydatkowania kwoty 200 zł tytułem wpisu od skargi poniósłby uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
2. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący zarzucił WSA w Krakowie nieprawidłową ocenę złożonego wniosku i sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Podał, że obecnie nie dysponuje świadczeniem emerytalnym, jak opisał to Sąd. W wyniku zajęcia w egzekucji skarbowej otrzymuje jedynie część świadczenia, co czyni go całkowitym bankrutem. Skarżący załączył kserokopię zaświadczenia z ZUS, z którego wynika fakt dokonywanych potrąceń.
3. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji, że nie każdy może być uprawniony do uzyskania zwolnienia od ponoszenia kosztów postępowania sądowego, albowiem celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie realizacji prawa do sądu tylko osobom najuboższym, bez majątku, znajdującym się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej, nie będącym w stanie ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Jak stanowi art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: "p.p.s.a." przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny.
Z powołanego przepisu w pierwszej kolejności wynika zatem, że to wnioskodawca winien przekonać Sąd, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, która uzasadnia przyznanie mu zwolnienia. Wykładnia użytego przez ustawodawcę w cytowanym przepisie określenia: "gdy wykaże" prowadzi do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. Wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nie są przy tym wystarczające oświadczenia wnioskodawcy, ale konieczne jest poparcie ich stosowną dokumentacją. W badanej sprawie wnioskodawca, pomimo wezwania, nie nadesłał dokumentów, które obrazowałyby rzeczywistą sytuację finansową jego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym.
Z tego już tylko względu zwolnienie od kosztów postępowania sądowego nie mogło być wnioskodawcy udzielone, albowiem brakiem zaangażowania w przedstawienie swej sytuacji majątkowej uniemożliwił Sądowi prawidłową ocenę wniosku.
Z tych powodów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie.