Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, postanowieniem z dnia 15 czerwca 2011r., sygn. I SA/Rz 227/11, oddalił wniosek skarżącego J. W., o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Postanowienie to zostało utrzymane w mocy przez Naczelny Sąd Administracyjny.
J. W., w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej, wniesionej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 13 grudnia 2011, sygn. I SA/Rz 227/11 zwrócił się ponownie o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżący poinformował, że nie osiąga żadnych dochodów, nie pracuje i nie prowadzi działalności gospodarczej, nie posiada statusu osoby bezrobotnej, mieszka u syna, leczy się z uwagi za zły stan zdrowia. Wskazał, że pomimo braku jakichkolwiek dochodów, nie korzysta z pomocy społecznej a jedynie z pomocy syna, zaś w zakresie wyżywienia – z pomocy przyjaciółki. Skarżący nie zadeklarował żadnego majątku nieruchomego ani rzeczy ruchomych. Wyjaśnił, że nie posiada żadnych środków transportu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, odmawiając zmiany postanowienia z 15 czerwca 2011 r. oddalającego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, zaznaczył że poprzedni wniosek skarżącego przedmiocie prawa pomocy w tej samej sprawie został oddalony postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 15 czerwca 2011 r., zaś wniesione zażalenie na to orzeczenie Naczelny Sąd Administracyjny oddalił (postanowienie z dnia 30 września 2011 r. II FZ 409/11). Oznacza to, że postanowienie w kwestii prawa pomocy stało się prawomocne a kolejny wniosek skarżącego należało potraktować jako wniosek o zmianę prawomocnego postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy. Zdaniem Sądu, zgodnie z art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej jako p.p.s.a), bez zmiany okoliczności sprawy sąd nie może zmienić lub uchylić swego postanowienia, nawet gdyby doszedł do wniosku, że jego poprzednia ocena tych okoliczności była błędna (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 listopada 1970 r., sygn. II CZ 139/70, OSPiKA 1971, nr 10, poz. 178).
W przypadku sprawy dotyczącej prawa pomocy zmiana musiałaby być tego rodzaju, by przyznanie prawa pomocy stało się zasadne, na przykład przy zmianie polegającej na pogorszeniu się sytuacji materialnej skarżącego, co skarżący musiałby wykazać, zgodnie z regułami, jakimi rządzi się postępowanie w przedmiocie prawa pomocy. W ocenie Sądu pierwszej instancji, z porównania wniosków złożonych na formularzach PPF z 16 maja 2011r. (k.24) i 16 lutego 2012 r. wynika jedynie, że argumentacja obecnego wniosku została poszerzona o treść wyjaśnień złożonych w związku z wezwaniem do złożenia dodatkowego oświadczenia dotyczącego stanu majątkowego (k.30). Argumentacja podnoszona przez skarżącego, mająca przemawiać za przyznaniem mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, nie uległa zmianie.
Sąd zauważył, że okoliczności podnoszone przez skarżącego w rozpatrywanym obecnie wniosku o przyznanie prawa pomocy zostały już wzięte pod uwagę poprzednio, stąd nie doszło do zmiany sytuacji w sprawie umożliwiającej uznanie, że obecnie skarżący wykazał się przesłankami z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.
Skarżący, w zażaleniu z 7 marca 2012 r. "na postanowienie z 28 lutego 2012 r. I SA/Rz 227/11" wniósł o uchylenie postanowienia, przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania i zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 243 § 1 p.p.s.a. poprzez "orzeczenie, że skarżący będzie w stanie ponieść koszty sądowe i w konsekwencji oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy". W uzasadnieniu wskazał, że nadal mieszka u syna, który pomaga mu, podobnie jak przyjaciółka skarżącego, która go utrzymuje i kupuje leki. Syn nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych skarżącego z uwagi na rozmiar środków, które posiada.
Skarżący zaznaczył, że nie jest w stanie potwierdzić, że nie pracuje, ponieważ nie został zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Nie posiada dokumentów potwierdzających brak majątku, a brak majątku i korzystanie z pomocy rodziny (przyjaciół) nie powinno dyskwalifikować od przyznania prawa pomocy, zwłaszcza, kiedy wysokość kosztów sądowych przekracza możliwości płatnicze strony. Skarżący poinformował, że w celu zgromadzenia środków na poczet należności z tytułu kosztów sądowych musiałby zaciągnąć pożyczkę. Odmowa przyznania stronie prawa pomocy skutkować będzie pozbawieniem jej prawa do złożenia skargi do NSA.
Skarżący wskazał, że jego sytuacja majątkowa, w stosunku do tej z początku sporu z organami podatkowymi w 2008 r., uległa pogorszeniu. Skarżący powołując się na orzecznictwo NSA (postanowienia z 27 września 2011 r. I OZ 724/11, z 17 marca 2005 r. II FZ 137/05, z 25 sierpnia 2010 r. I SA/Gl 635/10, z 23 września 2008 r. I Fz 278/08, z 4 sierpnia 2010 r. II FZ 369/10, z 10 grudnia 2010 r. II OZ 1268/10, z 18 listopada 2010 r. II Oz 1137/10, z 26 października 2010 r. I OZ 819/10) wyjaśnił prawidłowy sposób rozumienia przesłanek przyznania prawa pomocy i zagwarantowania mu dostępu do sądu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie może być uwzględnione.
Przede wszystkim należy wskazać, że w stosunku do skarżącego nigdy nie zostało wydane postanowienie, jak wskazał, z "28 lutego 2012 r." I SA/Rz 227/11 (lecz – co najwyżej – z 27 lutego 2012 r.), co już, w braku reinterpretacji przez Sąd drugiej instancji środka zaskarżenia strony, mogłoby przesądzać losy złożonego zażalenia.
Przedmiotem sporu zakreślonym przez skarżącego w treści zażalenia jest trafność rozstrzygnięcia zawarta w postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 27 lutego 2012 r. I SA/Rz 227/11, w którym Sąd ten odmówił zmiany uprzednio wydanego postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym.
W ocenie Sądu odwoławczego, skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, nie uprawdopodobnił w zażaleniu z 7 marca 2012 r., ani tym bardziej nie wykazał, żadnych nowych okoliczności sprawy, które mogłyby uzasadniać zmianę oceny wyrażonej w postanowieniu WSA w Rzeszowie o odmowie przyznania prawa pomocy w postanowieniu z 15 czerwca 2011 r. I SA/Rz 227/11, potwierdzonej w postanowieniu NSA z 30 września 2011 r. II Fz 409/11. Takie argumenty, jak zamieszkiwanie u syna, korzystanie z pomocy syna i przyjaciółki, nieprowadzenie działalności gospodarczej, ubóstwo i in. – które pozostały, co do zasady, nie zmienione - były już rozważane w prowadzonym postępowaniu o prawo pomocy (por. s 3 i 4 uzasadnienia postanowienia NSA z 20 września 2011 r. II FZ 409/11, postanowienie WSA z 15 czerwca 2011 r. I SA/Rz 227/11, karta 51 akt sądowych) i dlatego nie wypełniają przesłanki "zmiany okoliczności sprawy" z art. 165 p.p.s.a., a tym bardziej – przesłanki zmiany rozstrzygnięcia sprawy.
Sąd odwoławczy wskazuje na fakt, że pomimo wielokrotnego (postanowienia z 15 czerwca 201 r., z 20 września 2011 r. oraz zakwestionowane w niniejszym postępowaniu postanowienie z 27 lutego 2012 r.) wyjaśnienia stronie przyczyn odmowy uwzględnienia jej wniosku o prawo pomocy – tj. nienależytego wykazania sytuacji majątkowej i niepełnego wykonania wezwania Sądu – strona nie przedstawiła swojej kondycji życiowej i majątkowej, ograniczając się do gołosłownych, ocenionych już przez Naczelny Sad Administracyjny, twierdzeń. Podstawą odmowy przyznania prawa pomocy – niezmienioną w niniejszym postępowaniu - jest brak możliwości oceny przez sąd rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskującego, a tym samym stwierdzenie, iż spełnia ona wymagania przewidziane przez ustawę (postanowienie z 11 maja 2011 r. I FZ 95/11). Przyznanie prawa pomocy może nastąpić jedynie wtedy, gdy w postępowaniu incydentalnym ustalono w sposób nie budzący wątpliwości istotne dla sprawy wpadkowej okoliczności faktyczne. Niewywiązanie się z obowiązków przez wnioskodawcę stanowi przesłankę do odmowy przyznania uprawnienia (postanowienie z 1 czerwca 2011 r. II FZ 208/11).
Podsumowując ten element rozważań, Sąd Odwoławczy wskazuje, że skoro nie zmienione pozostały okoliczności sprawy w postaci należytego wykazania sytuacji majątkowej strony, to tym bardziej nie zmieniona powinna pozostać ocena tych okoliczności.
Mając to na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 1 i § 2, art. 193 oraz art. 165 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.