Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 15 lutego 2010 r. skarżący J.H. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Podał, że jest emerytem, nie posiada żadnego majątku i uzyskuje miesięczne dochody w kwocie 998 zł.
Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wezwał skarżącego do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. W wezwaniu szczegółowo określono zakres wymaganego uzupełnienia wniosku oraz pouczono skarżącego, iż niezastosowanie się do wezwania w zakreślonym terminie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm., dalej: P.p.s.a). Wobec nadesłania przez skarżącego jedynie niewielkiej części wymaganych dokumentów, referendarz uznał, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z uwagi na niemożność dokonania oceny sytuacji majątkowej skarżącego, referendarz oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw.
Postanowieniem z dnia 4 maja 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Sąd stwierdził, że skarżący nie uzupełnił w pełnym zakresie wniosku, nie nadsyłając: zaświadczenia w sprawie zameldowania, wyciągów z posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych, tytułu prawnego do nieruchomości. W ocenie sądu uchylanie się przez stronę od obowiązku współdziałania z Sądem w celu ustalenia rzeczywistego stanu majątkowego strony i jej możliwości płatniczych, należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy.
W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący stwierdził, że spełnił przesłanki przyznania prawa pomocy. Zaznaczył, że w wyznaczonym przez referendarza terminie, z uwagi na koszty, stan zdrowia oraz "opieszałość urzędów" nie był w stanie dostarczyć oryginałów wymaganych dokumentów. Do zażalenia skarżący dołączył karty informacyjne z pobytu szpitalnego oraz opinię biegłego sądowego z zakresu chorób wewnętrznych, w której stwierdzono, iż skarżący cierpi na ciężką chorobę uniemożliwiającą wykonywanie kary ograniczenia wolności orzeczonej wobec niego w postępowaniu karnym. Do zażalenia dołączono również umowę darowizny w formie aktu notarialnego z dnia 28 maja 1996 r., mocą której skarżący wraz z żoną, E.H., przekazali córkom, zięciowi i synowej szereg działek położonych w B.. W akcie notarialnym obejmującym powyższą umowę darowizny małżonkowie J. i E. H., działając w imieniu swojej małoletniej córki E.H., ustanowili na swoją rzecz bezpłatną i dożywotnią służebność mieszkania w budynku nr [...] przy ul. T. w B., w jednym pokoju i kuchni wraz z przynależnościami.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zgodnie z art. 245. § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym, jest wykazanie przez tę osobę, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 252 § 1 P.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. W sytuacji, gdy referendarz bądź sąd rozpatrujący wniosek o przyznanie prawa pomocy, stwierdzi iż budzi on wątpliwości, zwłaszcza jeśli zawarte w nim dane nie wystarczają do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (na podstawie art. 255 P.p.s.a.).
W orzecznictwie sądów administracyjnych (np. postanowienie z dnia 22 czerwca 2010 r., sygn. akt II OZ 583/10) podkreśla się obowiązek współdziałania strony w wykazaniu spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy.
Zgodnie z ogólną zasadą postępowania sądowoadministracyjnego wyrażoną w art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Na skutek przyznania stronie prawa pomocy dochodzi do obciążenie tymi kosztami budżetu państwa, a więc pośrednio wszystkich podatników. Ustawodawca, regulując tę instytucję, nałożył na stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy, obowiązek wyczerpującego wykazania, iż jej wniosek jest uzasadniony. W rozpatrywanej sprawie Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał, iż skarżący nie wykazał w stopniu dostatecznym, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Skarżący nie wykonał w pełnym zakresie wezwania do uzupełnienia wniosku, nie nadesłał dokumentów, na podstawie których sąd mógłby rozpoznać sytuację majątkową skarżącego i stwierdzić w sposób niewątpliwy zaistnienie przesłanek przyznania prawa pomocy. Niedopełnienie przez skarżącego ciążącego na nim obowiązku udokumentowania swojej sytuacji majątkowej, spowodowało, iż sąd pierwszej instancji nie był w stanie jednoznacznie ocenić czy wniosek był uzasadniony. W tym stanie rzeczy, Sąd zobowiązany był odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. Niezasadne byłoby obciążanie pozostałych podatników kosztami postępowania wszczętego przez stronę, w sytuacji gdy nie osiągnięto pewności, czy sytuacja majątkowa strony faktycznie uzasadniała zwolnienie jej od kosztów postępowania oraz opłacenie z budżetu państwa wynagrodzenia pełnomocnika przyznanego z urzędu.
Przedmiotem kontroli instancyjnej dokonywanej w postępowaniu zażaleniowym przez Naczelny Sąd Administracyjny jest zgodność z prawem orzeczeń wydawanych przez sądy pierwszej instancji. Co do zasady NSA nie rozpoznaje ponownie sprawy merytorycznie, a jedynie bada czy przy wydaniu zaskarżonego orzeczenia nie doszło do naruszenia przepisów prawa. Przedmiotem oceny NSA nie jest więc istota sprawy, a postępowanie sądu pierwszej instancji. W rozpatrywanej sprawie NSA uznał, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, orzekając w oparciu o niepełną dokumentację dostarczoną przez skarżącego, zasadnie odmówił przyznania mu prawa pomocy.
Należy podkreślić, iż część dokumentów, które mogły obrazować sytuację życiową skarżącego została dołączona dopiero do zażalenia na postanowienie Sądu pierwszej instancji, skutkiem czego nie mogła być wzięta przez ten Sąd pod uwagę przy wydawaniu zaskarżonego orzeczenia. Zauważyć jednak należy, że dysponowanie przez skarżącego kwotą 1781 zł brutto miesięcznie, a po potrąceniu zaliczek, składek i zajęć egzekucyjnych, kwotą 1.040 zł miesięcznie (k. 28 akt) przy korzystaniu z nieodpłatnej służebności mieszkania, nie pozwala uznać, że nie jest on w stanie ponosić jakichkolwiek kosztów postępowania zainicjowanego skargą na decyzję organu podatkowego.
W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny zażalenie oddalił na podstawie art. 184 P.p.s.a. w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a.