Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 9 czerwca 2010 r., sygn. akt I SA/Po 182/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił skarżącemu M. M. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym.
Z akt niniejszej sprawy wynikało, że M. M. złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych argumentując, że popadł w znaczne trudności finansowe, grozi mu likwidacja firmy, dłużnicy odmówili mu zapłaty za wykonane prace i nie stać go na uiszczenie wpisu od skargi w wysokości 100 zł. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i synem. Posiada dom jednorodzinny o powierzchni 272 m², mieszkanie M4 o powierzchni 63 m², kompleks wypoczynkowy "L.", samochód osobowy marki Toyota o wartości 30.000 zł oraz samochód osobowy marki Mercedes o wartości 45.000 zł, nie posiada przy tym oszczędności i papierów wartościowych. Wartość posiadanego majątku skarżący oszacował na łączną kwotę 6.815.000 zł. Wnioskodawca wskazał jednocześnie, że nieruchomości zakupione zostały na kredyt, przy czym do ksiąg wieczystych wpisano ustanowione na nich hipoteki. M. M. wyjaśnił ponadto, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskał w ostatnich trzech miesiącach dochód w wysokości 2.500 zł brutto, a żona 3.200 zł brutto. Łączny dochód trzyosobowej rodziny we wskazanym okresie wyniósł zatem 5.700 zł brutto. Skarżący podkreślił, że ciążące na nim zobowiązania kredytowe przekraczają osiągane zyski.
Pismem z dnia 23 marca 2010 r. wezwano stronę do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy o informacje dotyczące skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym poprzez złożenie odpisów zeznań podatkowych za lata 2007 – 2009, złożenie odpisów z kont, lokat i rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące, podanie informacji o ewentualnych dodatkowych dochodach lub fakcie korzystania z pomocy opieki społecznej, określenie kosztów miesięcznego utrzymania oraz wskazanie roku produkcji i typu samochodów należących do członków rodziny. Mimo upływu wyznaczonego terminu, M. M. nie udzielił jakiejkolwiek odpowiedzi na powyższe wezwanie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w motywach rozstrzygnięcia stwierdził, że brak jest podstaw do przyznania stronie prawa pomocy w żądanym przez nią zakresie. Sąd podkreślił, że instytucja prawa pomocy kierowana jest do osób pozbawionych dochodu i majątku. Tymczasem skarżący, obok bieżących dochodów, posiada znaczny, kilkumilionowy majątek. Ponadto M. M. nie wyjaśnił szczegółowo okoliczności, które miałyby świadczyć o niemożności uiszczenia należnej opłaty sądowej.
W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący zwrócił uwagę, że obecnie Komornik Sądowy w W. i Urząd Skarbowy w S. dokonali zajęcia należących do niego kont bankowych a w związku z tym nie ma on możliwości zapłaty wpisu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Podkreślenia wymaga, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą fizyczną, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania.
Mając na względzie powyższe unormowania Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że kontrolowane postanowienie Sądu pierwszej instancji odpowiada prawu.
Trafnie bowiem zwrócono uwagę, że M. M. uzyskuje dochody z działalności gospodarczej i jest właścicielem majątku o wartości przekraczającej 6 milionów złotych. Trudno zatem racjonalnie twierdzić, że sytuacja materialna skarżącego nie pozwala na uiszczenie minimalnego wpisu od skargi w kwocie 100 zł. Na ocenę tę nie ma przy tym wpływu fakt dokonywania przez stronę spłat rat kredytowych. Brak bowiem podstaw do uznania, że wskazane zobowiązania skarżącego należy traktować priorytetowo w stosunku do opłat sądowych stanowiących należności publicznoprawne (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 lutego 2006 r., sygn. akt II FZ 49/06, niepubl.).
Nie sposób jednocześnie pominąć, że twierdzenia wnioskodawcy o jego trudnej sytuacji finansowej nie zostały poparte stosownymi dowodami.
Zgodnie z art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w sprawie rozpoczęto postępowanie wyjaśniające, które miało na celu uzyskanie pełnego obrazu możliwości płatniczych strony. Mimo wezwania do nadesłania dodatkowych dokumentów i wyjaśnień, M. M. nie przedstawił jakichkolwiek informacji.
Podkreślić należy, że osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, która nie udziela żądanych wyjaśnień musi liczyć się z negatywnymi konsekwencjami wynikającymi z jej postępowania. W tego typu sytuacjach sąd jest bowiem zmuszony do rozstrzygnięcia sprawy na podstawie niekompletnego materiału dowodowego przedstawionego przez stronę.
W świetle wskazanych okoliczności należało przyjąć, że skarżący nie wykazał w sposób wiarygodny, iż nie dysponuje środkami dostatecznymi na poniesienie kosztów postępowania.
Z wyżej wymienionych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.