Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 13 czerwca 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy sygn. akt I SA/Bd 204/11 odmówił przyznania S. R. prawa pomocy w zakresie częściowym tj. zwolnienia od kosztów sądowych. Jak wskazał Sąd pierwszej instancji, we wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sadowych S. R. wskazał, że osiąga dochód z działalności gospodarczej w wysokości 9.000 zł.miesięcznie, posiada mieszkanie o powierzchni 72 m² oraz, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z nim 5-letni syn. W zakresie wydatków oświadczył, że spłaca raty kredytu bankowego w kwocie po 5.600 zł. miesięcznie, 6 rat leasingowych w łącznej kwocie 16.000 zł a z tytułu wyroku sądowego zajęta została kwota 60.000 zł. Innych wydatków związanych z kosztami utrzymania skarżący nie wskazał.
Na tle tak przedstawionej sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącego Sąd stwierdził, że stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U Nr 153, poz. 1270, ze zm.) – dalej: p.p.s.a.- przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W świetle tego przepisu przesłanką zwolnienia od kosztów sądowych nie jest brak jakichkolwiek wolnych środków finansowych na ich opłacenie, ale niemożność ich wygospodarowania z uzyskanych przychodów i posiadanego majątku z uwagi na to, że całość zużywana jest na niezbędne utrzymanie strony postępowania i jej rodziny, z których nie można zrezygnować lub czasowo ograniczyć, bowiem są one nieodzowne. Na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa, przy tym ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy.
Koszty postępowania w niniejszej sprawie na obecnym etapie ograniczają się do obowiązku uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 2.084 zł. Analizując przedstawioną przez skarżącego sytuację finansową i materialną Sąd uznał, że nie uzasadnia ona przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący osiąga wysoki dochód z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 9.000 zł miesięcznie. W ocenie Sądu, kwota ta nie stanowi sumy, z której skarżący nie mógłby wygospodarować środków finansowych na opłacenie kosztów postępowania w celu dochodzenia swoich praw, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przy tak wysokim dochodzie, kwota wpisu 2.084 zł nie może być uznana za znaczny wydatek, który zachwieje budżetem domowym i pozbawi skarżącego i jego rodzinę środków do życia a we wspólnym gospodarstwie domowym ze skarżącym pozostaje tylko jedna osoba – 5-letni syn, co ogranicza wydatki z budżetu domowego.
Przyznanie stronie przez bank kredytu oraz zawarcie umowy leasingowej świadczy niewątpliwie o dobrej sytuacji materialnej. Skoro wnioskujący zaciągnął takie zobowiązania, to musiało się to mieścić w jego możliwościach finansowych, tzn., że oceniał swoją sytuację majątkową jako na tyle dobrą, że będzie w stanie spłacać kredyt oraz leasing, jednocześnie ponosząc wydatki związane z utrzymaniem swojego gospodarstwa domowego. Nadto zobowiązania cywilnoprawne strony nie mogą być powodem pokrycia z budżetu Skarbu Państwa kosztów zainicjowanego przez nią postępowania, gdyż w przeciwnym razie dochodziłoby do sytuacji, w której ciężar zaspokajania potrzeb utrzymania danej osoby zostałby przerzucony na współobywateli. W konkluzji Sąd stwierdził, że w świetle wskazanych okoliczności skarżący nie wykazał, że znajduje się w kręgu osób, które nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
W zażaleniu na to postanowienie skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika, zarzucił: 1. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 255 i art. 260 p.p.s.a. poprzez błędne zastosowanie polegające na bezzasadnej odmowie przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych, 2. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 163 § 1 i 2 w zw. z art. 141 § 4 i art. 166 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na sporządzeniu nieprawidłowego uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, 3. naruszenie art. 45 ust 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP na skutek ograniczenia prawa skarżącego do sądu poprzez bezzasadną odmowę przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Przy tak sformułowanych zarzutach wnosił o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest bezzasadne Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a wynika, że ciężar udowodnienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskującym o jego przyznanie. Rozpoznając sprawę Sąd pierwszej instancji miał, więc obowiązek wszechstronnie i wyczerpująco odnieść się do przytoczonych we wniosku okoliczności i do materiału dowodowego zebranego w sprawie.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji tym wymogom sprostał. Dokonana ocena sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego pod kątem przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a jest prawidłowa i nie została skutecznie podważona w zażaleniu, które ogranicza się do ogólnych twierdzeń. W zaskarżonym postanowieniu szczegółowo, wnikliwie i rzetelnie, w oparciu o zawarte we wniosku skarżącego informacje rozważono wszelkie okoliczności istotne dla jego rozstrzygnięcia. Rozważania te znalazły szczegółowe odzwierciedlenie w logicznych i precyzyjnych wywodach zawartych w uzasadnieniu kwestionowanego orzeczenia.
Sąd uwzględnił przy tym zarówno kwestie związane z jego sytuacją rodzinną i materialną skarżącego, podejmowanymi przedsięwzięciami finansowymi, uzyskiwanymi przez niego dochodami, jak też wykazanymi wydatkami. Wbrew zarzutowi zażalenia uzasadnienie zaskarżonego postanowienie zawiera wszelkie niezbędne elementy i odpowiada w pełni wymogom określonym w art. 141 § 4 p.p.s.a. W świetle powyższych okoliczności trafnie Sąd pierwszej instancji uznał, że skarżący S. R. nie wykazał, aby bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny nie mógł uiścić kosztów sądowych, w tym należnego wpisu od skargi a zatem, że nie spełnił przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Bezzasadny jest również zarzut naruszenia art. 45 ust 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP. Zważywszy na, szczegółowo przedstawioną przez Sąd pierwszej instancji, sytuację materialną skarżącego w żadnym wypadku nie można uznać, że odmowa zwolnienia od kosztów sądowych spowoduje ograniczenie jego prawa do sądu. W tej sytuacji, wobec braku podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.