Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 5 lutego 2015 r., sygn. akt I SA/Łd 949/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi (dalej: "WSA") odmówił P. [...] O. S.A. w L. (dalej: "Spółka", bądź "Skarżąca") przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Spółki na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2011 r. Podstawą prawną powyższego orzeczenia był art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., dalej jako: "p.p.s.a.").
Jak wskazano w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi Spółka wystąpiła z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym na formularzu PPPr oświadczeniu o majątku i dochodach wskazano, że spółka od 2010 r. zawiesiła działalność związaną z wynajmem nieruchomości, nie posiada żadnego majątku ani środków finansowych. Ze względu na zawieszenie działalności nie składa również sprawozdań finansowych.
Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 21 października 2014 roku odmówiono Spółce przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Postanowienie doręczono Skarżącej w dniu 6 listopada 2014 r.
W piśmie z dnia 13 listopada 2014 r. Spółka wniosła sprzeciw, w jego uzasadnieniu wskazując, iż już sam fakt zawieszenia działalności gospodarczej jest wystarczającą przesłanką do uwzględnienia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Podkreślono, że spółka, przed rozpoznaniem przedmiotowego wniosku winna zostać stosownie do art. 255 p.p.s.a., do złożenia dokumentów uzasadniających przyznanie prawa pomocy.
Zarządzeniem z dnia 27 listopada 2014 r. wezwano Spółkę do wskazania wartości posiadanej nieruchomości przy ul. [...] w L. oraz wyjaśnienia czy wnioskodawczyni czerpie pożytki z tytułu jej najmu lub dzierżawy, nadesłania odpisu zeznania podatkowego za 2013 r. oraz wyciągów z rachunków bankowych spółki za ostatnie 2 miesiące, w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. Wezwanie to doręczono w dniu 17 grudnia 2014 r., lecz pozostało bez odpowiedzi.
WSA ocenił, że wniosek Spółki o zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługiwał na uwzględnienie. Dokonując analizy akt sprawy Sąd wskazał, że Skarżąca nie przedstawiła żadnych dokumentów wskazujących, że jej sytuacja finansowa uniemożliwia jej pokrycie kosztów postępowania sądowego. Formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy zawiera jedynie oświadczenie o zawieszeniu od 2010 roku działalności związanej z wynajmem nieruchomości. Z akt sprawy wynika jednak, że wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi 300 000 zł i pozostaje ona użytkownikiem wieczystym nieruchomości o powierzchni 4.311 m2, położonej w L. przy ul. [...], stanowiącej majątek znacznej wartości.
WSA podkreślił przy tym, że ubiegając się o pomoc ze strony państwa we wnioskowanym zakresie spółka winna wykazać, iż nie posiada dostatecznych możliwości aby uczestniczyć w obowiązkowych opłatach sądowych.
W złożonym na powyższe postanowienie zażaleniu Spółka lakonicznie stwierdziła, że wnosi o jego uchylenie i zwolnienie jej z kosztów sądowych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie Spółki nie zasługuje na uwzględnienie, w związku z czym podlega oddaleniu.
Jak słusznie zaznaczono w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, udzielenie stronie prawa pomocy, jako forma dofinansowania z budżetu państwa, winno mieć miejsce w wyjątkowych sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Powyższe stanowisko nie może budzić kontrowersji, jest bowiem ugruntowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. np. postanowienie NSA z dnia 26 sierpnia 2009 r. I FZ 130/09, jak i z dnia 10 stycznia 2005 r. FZ 478/04).
W niniejszej sprawie skarżąca domagała się zwolnienia od kosztów sądowych. Przesłanki przyznania prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym normuje art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że prawo pomocy osobie prawnej może być przyznane w zakresie częściowym jedynie wówczas, gdy podmiot ten wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zatem jedynym kryterium, jakie winno być brane pod uwagę przy ocenie takiego wniosku, winna być rzeczywista sytuacja majątkowa strony. Redakcja art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. wskazuje też jednoznacznie, że ciężar dowodu w zakresie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie wnioskującej, o czym świadczy użyty w tym przepisie zwrot "gdy wykaże".
W świetle powyższego strona, która chce skorzystać z prawa pomocy powinna nie tylko podać we wniosku okoliczności wskazujące na brak środków wystarczających na pokrycie kosztów związanych z uczestnictwem w postępowaniu sądowym, ale również zaprezentować we własnym zakresie lub na żądanie Sądu dowody potwierdzające takie twierdzenie.
Odmawiając uwzględnienia żądania WSA argumentował, że spółka nie przedstawiła żadnych dokumentów wskazujących, że jej sytuacja majątkowa uniemożliwia jej pokrycie kosztów sądowych. Z tym stanowiskiem należy się zgodzić. Jak już wyżej zaznaczono, to wnioskodawca winien wykazać, że stan majątku uniemożliwia regulowanie należności sądowych. Powołanie się na okoliczność zawieszenia działalności oraz gołosłowne oświadczenia spółki nie pozwalają w całości zobrazować tego w jakiej kondycji finansowej znajduje się spółka. Stąd zasadnie skarżąca została zobowiązana do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów. Skarżąca jednak nie wypełniła żadnego z dwóch kierowanych do niej wezwań i pozostawiła je bez odzewu Podkreślenia wymaga w tym miejscu, że to na stronie ciąży obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o którym mowa w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., a WSA nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane.
Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla również, że do wyłącznej oceny Sądu należy uznanie czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia stosowne przesłanki. Skoro zatem strona uchyliła się od przedstawienia wskazanej dokumentacji, to powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania jej prawa pomocy. Powyższe stanowisko ma o tyle istotne znaczenie w niniejszej sprawie, że ustawodawca, w odniesieniu do oceny wniosków składanych przez osoby prawne lub jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, wprowadził większe rygory, koncentrując się wyłącznie na przesłankach ekonomicznych, a ponadto uzależnił przyznanie prawa pomocy – mimo zaistnienia przesłanek ustawowych – od uznania sądów.
Należy zatem przyznać rację WSA, że bierność skarżącej w zakresie wyjaśnienia jej sytuacji majątkowej zdecydowanie uniemożliwiła pełną ocenę tej sytuacji. W tym stanie rzeczy nie można zatem ponad wszelką wątpliwość uznać, że Skarżąca wykazała, iż spełnia warunki wskazane w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., co implikowałoby konieczność udzielenia pomocy ze środków budżetowych.
Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.