Uzasadnienie
1. Zaskarżonym postanowieniem z 18 maja 2017 r., sygn. akt I SA/Go 110/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim po rozpoznaniu wniosków L. K. i W. K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi L. K. i W. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Zielonej Górze z 28 grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2010 r. zwolnił Skarżących od kosztów sądowych i oddalił wnioski o ustanowienie doradcy podatkowego.
2. W uzasadnieniu Sąd ten wskazał, że Skarżący są osobami niepełnosprawnymi, mają na utrzymaniu dwoje uczących się poza miejscem zamieszkania dzieci, z których jedno jest niepełnosprawne, Skarżąca jest właścicielką domu mieszkalnego o powierzchni 98 m2, nie posiada innego majątku ani oszczędności. Skarżąca z tytułu wynagrodzenia osiąga miesięcznie dochód w wysokości 2.576,27 zł, a Skarżący otrzymuje rentę w wysokości 651,50 zł. Wśród zobowiązań i stałych wydatków wymieniono spłacany kredyt hipoteczny w dolarach ok. 300 zł oraz dwa kredyty zaciągnięte m.in. na studia córki oraz dwa kredyty w zakładzie pracy. Do kosztów Skarżący zaliczyli: koszty leczenia, opłaty za gaz, prąd, wodę. W dodatkowych informacjach przedstawionych na wezwanie Sądu Skarżący oświadczyli, że ich dzieci nie otrzymują dochodów, przedstawili zestawienie swoich wydatków i dokumentację dotyczącą dochodów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zasadne było zwolnienie Skarżących od kosztów sądowych, bowiem z przedstawionych przez nich dokumentów i oświadczeń wynika, że nie mają oszczędności, a ich stałe, podstawowe wydatki pochłaniają całość dochodów. Sąd wziął również pod uwagę okoliczność wielości postępowań sądowoadministracyjnych zainicjowanych skargami Skarżących. Sąd pierwszej instancji uznał, że poniesienie kosztów sądowych mogłoby narazić Skarżących na uszczerbek utrzymania koniecznego. W ocenie WSA nie było jednak podstaw do ustanowienia pełnomocnika z urzędu, bowiem na tym etapie postępowania sądowoadministracyjnego Skarżący nie muszą być obowiązkowo reprezentowani przez zawodowego pełnomocnika.
3. W zażaleniu na to postanowienie Skarżący wskazali na swoją pogarszającą się sytuację i liczne problemy prawne, z jakimi się borykają, co uzasadnia przyznanie im prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
- 4. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Prawidłowo bowiem Sąd pierwszej instancji ocenił sytuację finansową, rodzinną i majątkową Skarżących pod kątem przesłanek z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej p.p.s.a.). Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.).
Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.).
Słusznie Sąd pierwszej instancji uznał, że w niniejszej sprawie Skarżący nie wykazali, że nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (jak wymaga tego art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Szeroko udokumentowana sytuacja Skarżących wskazuje bowiem, że ich rodzina nie znajduje się na skraju ubóstwa, a wręcz przeciwnie - jest w stanie zaspokoić swoje bieżące potrzeby. Za osoby ubogie uznaje się zaś przykładowo bezrobotnych, którzy zostali pozbawieni prawa do zasiłku, osoby pozbawione majątku i źródła dochodu. Skarżący nie wykazali zaś, że ich rodzina znajduje się w takiej właśnie sytuacji, która determinowałaby konieczność udzielenia pomocy z budżetu państwa w całkowitym wnioskowanym zakresie.
Dodatkowo za powyżej przedstawioną przez WSA konkluzją, że Skarżący nie wykazali, że nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, przemawia fakt, że Skarżący spłacają kredyty, co trudno odnieść do ubiegania się o możliwość skorzystania z tzw. prawa ubogich, bowiem aby uzyskać, a następnie spłacać kredyt, konieczne jest uprzednie wykazanie odpowiedniej zdolności kredytowej. Trafna była zatem ocena Sądu pierwszej instancji co do tego, że Skarżącym nie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym, czyli poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości i jednoczesne ustanowienie pełnomocnika z urzędu, ponieważ przesłanka tak szerokiej pomocy nie została wykazana.
W takich okolicznościach typowym działaniem jest zweryfikowanie, czy możliwe byłoby udzielenie stronie postępowania prawa pomocy choćby w zakresie częściowym, np. poprzez zwolnienie od kosztów sądowych albo poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, albo jedynie ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Prawidłowo w tej sytuacji Sąd pierwszej instancji rozważył możliwość udzielenia prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ocenę - jak wymaga tego art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. - czy Skarżący wykazali, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dodatkowym argumentem, na który powołał się Sąd pierwszej instancji, była liczba spraw Skarżących. Analiza przedstawionych przez Skarżących okoliczności co do ich sytuacji majątkowej i finansowej pozwoliła Sądowi pierwszej instancji zwolnić Skarżących od kosztów sądowych.
Rację ma Sąd pierwszej instancji, że na obecnym etapie postępowania udział pełnomocnika profesjonalnego nie jest wymagany, a Skarżący skargę już wnieśli. Koszt ten nie jest więc obowiązkowy. Nie ma więc potrzeby dodatkowego, ponad to już poczynione w tej sprawie, obciążania wszystkich podatników, kosztami pełnomocnika z urzędu w tej sprawie. Ponadto Skarżący w zażaleniu wskazali na swoje liczne problemy prawne, w których chcieliby mieć pomoc profesjonalisty, jednak nie wszystkie podnoszone kwestie są związane z niniejszym postępowaniem sądowoadministracyjnym. Na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego jedynym kryterium oceny zasadności przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu – jak reguluje to art. 246 § 1 p.p.s.a. – jest wykazanie, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku, a zatem kryterium sytuacji materialnej strony postępowania, a nie wykazanie stopnia skomplikowania jej spraw.
- 5. Nie znajdując więc podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.