Uzasadnienie
Postanowieniem z 3 sierpnia 2011 r., sygn. akt I SA/Ke 316/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi Z. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z 11 kwietnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r.
Rozstrzygnięcie to zapadło w następującym, przyjętym przez sąd pierwszej instancji, stanie faktycznym: w założonej do sądu I instancji skardze na powołaną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej skarżący zawarł wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W zakreślonym terminie, po uprzednim wezwaniu, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF, wnosząc dodatkowo o ustanowienie radcy prawnego.
W uzasadnieniu skarżący wskazał, iż pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z żoną i wnuczką w wieku 15 lat. Na dochód rodziny składa się emerytura skarżącego oraz jego żony odpowiednio w wysokościach 2455 zł oraz 1605 zł, natomiast koszt utrzymania jednej osoby został oszacowany na kwotę 1517 zł. Ponadto skarżący podał, iż jest w posiadaniu domu o powierzchni 109 m2 w K. oraz mieszkania o powierzchni 30 m2 w S. Na potwierdzenie złej sytuacji finansowej oraz problemów z bieżącym egzystowaniem skarżący wskazał fakt zadłużenia w elektrowni oraz gazowni, przedstawiając pismo o zadłużeniu. Strona podkreśliła również, iż stan zdrowia małżonków pozostających w gospodarstwie domowym nie pozwala na podjęcie im dodatkowej pracy.
Postanowieniem z 29 czerwca 2011 r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, wskazując na jego sytuację finansową, a co się z tym wiążę potencjalną możliwość opłacenia wpisu sądowego oraz pełnomocnika. Na powyższe zarządzenie skarżący wniósł sprzeciw wskazując, że nie posiada dostatecznych środków finansowych na pokrycie tak wysokich opłat związanych z postępowaniem sądowym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił zarówno wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, jak i wniosek o ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu sąd zważył, iż na gruncie obowiązujących przepisów zasadą jest osobiste ponoszenie kosztów sądowych przez stronę. Prawo pomocy przyznawane jest osobie, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść czy to części czy to całości kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla siebie lub swojej rodziny. W konsekwencji pomoc ta powinna być udzielana, jak wskazał sąd, przede wszystkim osobom nie posiadającym źródeł stałego dochodu i majątku, natomiast z przedstawionej przez skarżącego dokumentacji nie wynika, że grozi mu niedostatek.
Z uwagi na informacje zawarte w formularzu wypełnionym przez skarżącego sąd nie uznał za zasadne przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.
W zażaleniu na przedmiotowe postanowienie skarżący wniósł o zwolnienie z opłat sądowych, a także o przyznanie adwokata. W uzasadnieniu wskazał, iż najniższa płaca wynosi obecnie 1.500 zł na osobę, podczas gdy dochody skarżącego i członków jego gospodarstwa domowego wynoszą 1.353 zł na osobę, przy stosunkowo wysokich kosztach utrzymania oszacowanych na poziomie 1.810 zł na osobę.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153, poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) jasno wskazuje, że prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje osobie fizycznej która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Powołany przepis ma zapewnić możliwość dochodzenia praw przed sądem osobom, które nie są w stanie uiścić kosztów postępowania sądowego samodzielnie oraz stanowi gwarancję realizacji konstytucyjnej zasady prawa strony do sądu. Korzystanie z prawa pomocy musi być związane z wystąpieniem szczególnych okoliczności, przez wzgląd na które udział strony w postępowaniu jest obiektywnie i rzeczywiście nie możliwy bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego sytuacja majątkowa skarżącego nie jest na tyle trudna, by wypełniała dyspozycję powyżej powołanego przepisu. Jak słusznie wskazał sąd I instancji skarżący i jego żona uzyskują dochód stały z emerytur w wysokości 4.060 zł oraz posiadają dwie nieruchomości, stanowiące znaczne zabezpieczenie materialne. Trafne było również wskazanie sądu, iż tylko wydatki związane z jedną z nieruchomości, w której mieszka skarżący wraz z rodziną można uznać za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Na marginesie wskazać należy, że w orzecznictwie NSA wielokrotnie podkreślano, iż posiadanie przez skarżącego nieruchomości może przynosić potencjalne pożytki, a także może posłużyć zabezpieczeniu pożyczki czy kredytu, tak więc fakt ten w zasadzie wyklucza przyznanie prawa pomocy, w szczególności gdy nie są one obciążone prawami osób trzecich (por. postanowienie NSA z 21 maja 2009 r., sygn. akt II FZ 157/09).
Ponadto wskazany przez skarżącego fakt zadłużenia m.in. w gazowni i zakładzie energetycznym nie zasługuje na uwzględnienie. Po pierwsze, jak wskazał również sąd I instancji, nie został należycie przez skarżącego udokumentowany, a dodatkowo zważyć należy, iż stały dochód jaki przypada na gospodarstwo domowe skarżącego powinien pozwolić na racjonalne gospodarowanie posiadanymi środkami, a w szczególności na planowanie wydatków.
W orzecznictwie sądowym prezentowane jest także stanowisko, iż prawo pomocy w zakresie całkowitym powinno być przyznawane w drodze wyjątku jako prawo przysługujące osobom żyjącym w ubóstwie. W postanowieniu NSA z 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 862/04 sąd stanął na stanowisku, iż strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód. Osoby te powinny poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic niezbędnych do utrzymania siebie oraz pozostałych domowników i dopiero, gdy pozostałe środki nie wystarczą na pokrycie kosztów postępowania, może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy.
Ogół powyższych okoliczności nie pozwala sądowi na uwzględnienie zażalenia. Subiektywne przekonanie skarżącego o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania sądowego jest nie wystarczające.
Wobec powyższego na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji.