Uzasadnienie
- 1. Postanowieniem z dnia 20 maja 2016 r. o sygn. akt I SA/Gd 1445/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w sprawie ze skargi H. K. (dalej: skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 4 września 2014 r. o nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości podatkowych odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 718; dalej: p.p.s.a.). Postanowienie jest dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/.
- 2. Przebieg postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gdańsku.
- 2.1. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku scharakteryzował instytucję prawa pomocy oraz zasady jej przyznawania. Oceniając wniosek skarżącej wraz z przedłożoną dokumentacją WSA w Gdańsku uznał, że nie można dać wiary twierdzeniom wnioskodawczyni zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a mającym wykazywać, że jest osobą funkcjonującą samodzielnie i nie pozostającą we wspólnocie gospodarczej z innymi członkami rodziny. Podał, że z oświadczenia skarżącej złożonego na formularzu PPF wynika, iż jest ona osobą, która samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. W rubryce zobowiązującej do wykazania stanu majątkowego osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie wnioskodawczyni wskazała na brak takich osób. W ocenie WSA w Gdańsku, stwierdzenia zawarte we wniosku dowodzą tego, że skarżąca zataiła informacje, które mają istotny wpływ na ocenę jej możliwości płatniczych. Podał także, że Sądowi temu z urzędu wiadomym było, w oparciu o informacje pochodzące z innych spraw toczących się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gdańsku, że skarżąca pozostaje w związku małżeńskim, w jej małżeństwie istnieje ustrój rozdzielności majątkowej, posiada dwie nieruchomości, z których jednej nie wykazała w złożonym oświadczeniu, zamieszkuje wspólnie z małżonkiem oraz synem i jego rodziną. Małżonek skarżącej nie pobiera żadnych świadczeń z ZUS, nie jest zgłoszony do ubezpieczenia społecznego i zdrowotnego, nie posiada nieruchomości, majątku ruchomego i wierzytelności, od dnia 5 kwietnia 2013 r. na jego rachunek bankowy nie wpłynęły żadne środki pieniężne. Natomiast syn skarżącej ma troje dzieci, które wychowuje wspólnie z konkubiną, prowadzi działalność gospodarczą, posiada dwa lokale użytkowe, które wydzierżawia oraz działkę, na której prowadzi działalność gospodarczą, działalność gospodarczą prowadzi także pod adresem zamieszkania, posiada środki transportu. W konsekwencji WSA w Gdańsku stwierdził, że dokonując oceny możliwości płatniczych skarżącej należy uwzględnić także sytuację finansową osób, z którymi pozostaje ona we wspólnym gospodarstwie domowym – w tym przypadku syna skarżącej, gdyż jej małżonek nie osiąga żadnych dochodów i nie posiada majątku. Podkreślił, że dokonanie takiej oceny zostało jednak uniemożliwione przez samą skarżącą, która uchyliła się od podania danych dotyczących majątku i dochodów syna. Podał również, że oceny aktualnej sytuacji majątkowej skarżącej nie można było dokonać wyłącznie w oparciu o przedłożone przez wnioskodawczynię kserokopie zaświadczenia lekarskiego czy sentencji orzeczeń.
- 3. Stanowisko skarżącej w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.
- 3.1. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła skarżąca formułując równocześnie wniosek o jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy. Stwierdziła, że wykazała, iż jest osobą chorą, której nie stać na ponoszenie kosztów w sprawie.
- 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
- 4.1. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Podkreślenia wymaga, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada odpłatności drogi sądowej. Zasada ta nie powinna jednak uniemożliwiać realizacji prawa obywateli do sądu, czemu służyć ma instytucja zwolnienia od kosztów sądowych, a której realizację stanowią przepisy dotyczące przyznania prawa pomocy.
- 4.2. Stosownie do art. 245 § 1 i 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a., następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
- 4.3. Prawo pomocy może być przyznane temu, kto z przyczyn niezależnych od siebie nie może podołać obowiązkowi ponoszenia kosztów postępowania. Na stronie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek przedstawienia argumentacji i dowodów potwierdzających istnienie przesłanek wskazanych w powołanym przepisie. Owo wykazanie polegać więc będzie w rzeczywistości na przedstawieniu w sposób przekonywujący, że uiszczenie kosztów postępowania spowoduje uszczerbek w zapewnieniu koniecznego utrzymania dla składającego wniosek i jego rodziny. Zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a, wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Warunkiem przyznania omawianego uprawnienia procesowego jest przedstawienie przez wnioskodawcę w sposób niebudzący wątpliwości swej sytuacji rodzinnej i majątkowej, na podstawie której Sąd będzie mógł dokonać oceny zaistnienia w konkretnej sprawie przesłanek przyznania prawa pomocy. Stosownie do art. 252 § 1 p.p.s.a. osoba wnioskująca o przyznanie prawa pomocy jest obowiązana podać we wniosku "dokładne dane" obrazujące jej sytuację rodzinną i majątkową.
- 4.4. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zasadnie uznał, że skarżąca nie wykazała zaistnienia przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a., które obligowałyby Sąd do zwolnienia skarżącej z kosztów sądowych. Podkreślenia wymaga, że postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy w przedmiotowej sprawie jest drugim z kolei postępowaniem wpadkowym o takim charakterze. Pierwszy wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych został już merytorycznie i prawomocnie rozstrzygnięty postanowieniem z dnia 31 lipca 2015 r. Skarżąca występując z pierwszym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi, powołała się na trudną sytuację materialną i stan zdrowia oraz fakt udzielenia takiej pomocy w innym postępowaniu. W złożonym wówczas oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oświadczyła, że prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie, z nieruchomości posiada jedynie mieszkanie o powierzchni 45 m2, innych składników majątku nie posiada. Oświadczenie to okazało się niewystarczające do dokonania oceny rzeczywistego stanu majątkowego, rodzinnego oraz możliwości płatniczych skarżącej, wobec czego zarządzeniem z dnia 8 czerwca 2015 r. wezwano skarżącą do złożenia dodatkowych oświadczeń oraz przedłożenia dodatkowej dokumentacji określonej szczegółowo w tym zarządzeniu, w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania, pod rygorem odmowy przyznania skarżącej prawa pomocy. Skarżąca w żaden sposób nie odniosła się do tego zobowiązania. Postanowieniem z dnia 8 lipca 2015 r. Referendarz sądowy w WSA w Gdańsku odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Na przedmiotowe zarządzenie skarżąca wniosła sprzeciw. Postanowieniem z dnia 31 lipca 2015 r. WSA w Gdańsku odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Na powyższe postanowienie skarżąca wniosła zażalenie, które zostało oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 listopada 2015 r. o sygn. akt II FZ 796/15.
W aktualnie toczącym się postępowaniu skarżąca złożyła kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, zachowując pełną tożsamość argumentacji, jak w przypadku pierwszego wniosku, wskazując w złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach te same składniki majątku oraz sytuację rodzinną, jak poprzednio. Podkreślenia wymaga, że rozstrzygnięcie kwestii wpadkowej, jakim jest udzielenie prawa pomocy, uzyskało już moc wiążącą na dalszych etapach postępowania. Kolejny wniosek może być rozpatrywany jedynie pod kątem przesłanek przyznania prawa pomocy w świetle ewentualnie zmienionej sytuacji materialnej skarżącej i dotyczyć wysokości kosztów sądowych, które skarżąca ma obowiązek jeszcze ponieść w postępowaniu. Obowiązkiem skarżącej domagającej się zmiany postanowienia w tym przedmiocie jednak jest wykazanie, że nastąpiła zmiana jej sytuacji majątkowej w porównaniu do tej ocenianej poprzednio.
- 4.5. Lektura uzasadnienia zaskarżonego postanowienia pozwala na wniosek, że WSA w Gdańsku na podstawie złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz załączonej dokumentacji w postaci zaświadczenia lekarskiego, odpisu postanowienia o przyznaniu prawa pomocy w innej sprawie oraz zawiadomienia o zajęciu świadczeń, wnikliwie przeanalizował sytuację materialną skarżącej. W konsekwencji słusznie uznał, że sytuacja materialna i rodzinna skarżącej nie uległa żadnej zmianie w porównaniu z wcześniej złożonym oświadczeniem, a złożone oświadczenie nie przedstawia pełnego obrazu sytuacji materialnej skarżącej. W świetle przedstawionych okoliczności należy podzielić stanowisko WSA w Gdańsku, że skarżąca - uchylając się od rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji materialnej - nie wykazała w sposób przekonujący, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżąca składając oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach powinna podjąć starania, by oświadczenie to przedstawiało zupełny i aktualny obraz jej sytuacji.
- 4.6. Mając na uwadze wyżej poczynione uwagi, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.