Uzasadnienie
- 1. W dniu 4 września 2012 r. (data wpływu do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi) M.R. (zwana dalej skarżącą) wniosła o "zwolnienie z opłaty od złożonej skargi w całości, tj. 100 zł".
Zarządzeniem z dnia 5 października 2012 r. skarżąca została wezwana do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie stosownych dokumentów, wskazanych w wezwaniu.
Postanowieniem z dnia 19 listopada 2012 r., I Sa/Łd 940/12, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym odmówił skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym, wskazując, że – mimo wezwania - nie przedstawiła ona dokumentów źródłowych dotyczących tak dochodów, jak i ponoszonych wydatków na utrzymanie gospodarstwa domowego.
W dniu 18 grudnia 2012 r. (data wpływu do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego) skarżąca złożyła sprzeciw na powyższe postanowienie, wskazując, że nie może przedstawić zaświadczenia o zarobkach i zatrudnieniu oraz nie prowadzi bilansu zysków i strat, zatem nie jest w stanie udokumentować ani dochodów związanych z zatrudnieniem, ani tych, związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą. Wskazała, że – skoro jest osobą samotnie wychowującą dwójkę dzieci, na które nie pobiera zasiłku, ani alimentów- jej wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zostać uwzględniony przynajmniej w zakresie częściowym, jeżeli nie całkowitym.
2. Postanowieniem z dnia 5 lutego 2013 r., I SA/Łd 940/12, WSA w Łodzi odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, wskazując, że strona nie przedstawiła dostatecznej ilości informacji, mimo wezwań o przedłożenie dokumentów. Ich brak uniemożliwił sądowi ocenę spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. W świetle braku dostatecznej ilości informacji – sąd nie mógł przyznać prawa pomocy.
Na powyższe postanowienie skarżąca wniosła zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarzucając ww. postanowieniu naruszenie przepisów postępowania poprzez przyjęcie, że nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania.
- 3. Postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2013 r., II FZ 212/13, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, wskazując, że to na skarżącej spoczywa ciężar udowodnienia spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Podniósł, że prócz złożenia wniosku na urzędowym formularzu, skarżąca była zobowiązana do przedstawienia dokumentów na poparcie swoich twierdzeń, zawartych we wniosku. Jeżeli nie przedstawiła stosownych dokumentów (bez względu na to, czy nie mogła, czy nie chciała tego zrobić) to sąd tym samym nie mógł dać wiary jej oświadczeniom. Jeżeli nie mógł dać wiary- nie mógł uznać, że skarżąca spełniła przesłanki przyznania prawa pomocy.
- 4. Zarządzeniem z dnia 25 kwietnia 2013 r., I SA/Łd 940/12, skarżąca została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł.
W dniu 27 maja 2013 r. (data wpływu do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi) skarżąca wniosła zażalenie na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 25 kwietnia 2013 r., wzywające ją do wniesienia opłaty. Powyższemu zarządzeniu zarzuciła naruszenie przepisów postępowania poprzez przyjęcie, że "pismo podlega opłacie, skoro strona skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, który to wniosek nie został prawomocnie zakończony, przy czym strona wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów wpisu sądowego w przedmiotowej sprawie".
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie podlega oddaleniu.
- 5. Na wstępie należy wyjaśnić, że Naczelny Sąd Administracyjny – jako sąd drugiej instancji - rozpoznaje środki odwoławcze od orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych. Istotą polskiego sądownictwa dwuinstancyjnego jest to, że sąd drugiej instancji kontroluje orzeczenia sądów pierwszej instancji. Kontrola ta polega na dokonaniu oceny, czy sąd pierwszej instancji orzekał na podstawie prawa, czy zastosował odpowiedni przepis, czy dokonał prawidłowej jego wykładni. Tym samym sąd drugiej instancji – czyli Naczelny Sąd Administracyjny - sprawdza, czy wojewódzki sąd administracyjny odwołał się do odpowiednich i obowiązujących przepisów prawa. Naczelny Sąd Administracyjny nie prowadzi postępowania dowodowego i nie ocenia raz jeszcze ustalonego stanu faktycznego.
- 6. Regulacja dotycząca przyznania prawa pomocy, zawarta w art. 243- 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej zwana p.p.s.a. - wyraźnie wskazuje jakie przesłanki muszą zostać spełnione, aby prawo pomocy w zakresie częściowym zostało przyznane. Ustawodawca mówi wprost, że "przyznanie prawa pomocy następuje, gdy [wnioskodawca] wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania". Dokonując podstawowej, literalnej wykładni przepisu i sięgając do słownika zauważymy, że wyraz "wykazać" oznacza "przedstawiać dowody na coś, unaoczniać' (B. Dunaj, Słownik współczesnego języka polskiego, str. 1268). Z tego wynika, że zwrot "wykaże" nakłada obowiązek dowodowy w tym zakresie na wnioskodawcę. Ustawa, posługując się sformułowaniem "wykaże" wyraźnie wskazuje na konieczność przedstawienia stosownych dokumentów. Wyraz "wykaże" nie jest tym samym, co "stwierdzi", "zadeklaruje", "oświadczy". Jak podniósł WSA w Gorzowie Wielkopolskim w postanowieniu z dnia 9 września 2013 r., II SA/Go 10/13: "Wykazać oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 września 2011 r., I FZ 189/11, LEX nr 948866). Orzecznictwo właśnie w ten sposób rozumie ten przepis, i tak:
- - w postanowieniu z dnia 9 września 2013 r. NSA stwierdził, że "gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się być niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to zgodnie z art. 255 p.p.s.a strona obowiązana jest złożyć na wezwanie Sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja tego przepisu zakłada więc obowiązek współpracy wnioskodawcy z Sądem. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść kosztów (...)";
- - w postanowieniu z dnia 22 maja 2013 r., III Sa/Wa 591/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, odmawiając przyznania prawa pomocy wskazał, że: "Skarżąca nie przedłożyła jednak na tę okoliczność żadnych dodatkowych dokumentów, nie wykazała m.in. co składa się na koszty uzyskania przychodu".
Z powyższego wynika, że jeżeli skarżąca chciała wykazać spełnienie przesłanek – zobowiązana była do przedłożenia stosownych dokumentów. Sąd, mając na uwadze, że skarżąca nie działała przez profesjonalnego pełnomocnika wezwał ją do przedstawienia dokumentów, pouczając, jakiego rodzaju dokumenty są niezbędne. Sąd na każdym etapie postępowania informował skarżącą, pouczał i wzywał, tak, by zabezpieczyć jej interesy.
- 7. Nie jest istotny powód, dla którego skarżąca dokumentów nie przedstawiła. Nie ma znaczenia, czy nie chciała ich przedstawić, czy zapomniała je przesłać, czy po prostu ich nie mogła przedstawić bo ich nie miała. Skarżąca swoje twierdzenia była zobowiązana poprzeć dokumentami bowiem sąd nie może opierać się jedynie na oświadczeniach.
- 8. Skarżąca podniosła, że stosownych dokumentów przedstawić nie może. Tym samym nie może wykazać, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy. W tym stanie faktycznym sąd zasadnie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów postępowania. Sąd wskazał, że skarżąca nie wykazała spełnienia przesłanek bowiem "wykazanie" polega właśnie na przedstawieniu dokumentów, których skarżąca nie przedstawiła. Orzeczenie sądu pierwszej instancji było prawidłowe i nie było przesłanek, by je zmienić. Z tego powodu Naczelny Sąd Administracyjny, rozpatrując w dniu 18 kwietnia 2013 r. zażalenie skarżącej orzekł jak w sentencji.
- 9. Ze względu na to, że orzeczenie NSA z dnia 18 kwietnia 2013 r. jest prawomocne - nie może już zostać zaskarżone. Jest ono wiążące dla sądu orzekającego w tej sprawie. Kwestia zatem zwolnienia od kosztów sądowych (udzielenia pomocy prawnej) została już przesądzona i nie może być ponownie badana, chyba, że uległy zmianie okoliczności faktyczne, dotyczące tej kwestii. Właśnie z tego względu zarządzeniem z dnia 25 kwietnia 2013 r. Przewodniczący Wydziału wezwał skarżącą do uiszczenia wpisu w kwocie 100 zł. To wezwanie jest prawidłowe, bowiem skarżąca przez to, że nie przedstawiła dokumentów - nie wykazała swojej sytuacji finansowej, a w związku z tym na żadnym etapie postępowania nie można było ocenić, czy skarżąca spełniła przesłanki przyznania prawa pomocy.
- 10. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak wyżej.