Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 18 lipca 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym H. w S. w sprawie ze skargi tej spółki na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia Sąd zauważył, iż przedmiotowy wniosek został zawarty w zażaleniu na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 13 czerwca 2005 r., którym odrzucono skargę kasacyjną spółki, jako wniesioną przed podmiot nieuprawniony (skarga została podpisana wyłącznie przez dwóch członków zarządu spółki, działających zgodnie z zasadami reprezentacji), przy czym zażalenie to również zostało wniesione przez podmiot do tego nieuprawniony.
Sąd I instancji stwierdził, iż ponieważ w przedmiotowej sprawie zarówno sama skarga kasacyjna jak i złożone zażalenie podlegają odrzuceniu jako niedopuszczalne, a art. 247 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wyklucza przyznanie prawa pomocy w sytuacji, gdy skargę strony cechuje oczywista bezzasadność, to przyznanie spółce prawa pomocy w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym należało uznać - bez rozpatrzenia merytorycznego wniosku skarżącej - za bezprzedmiotowe.
W zażaleniu na powyższe postanowienie strona stwierdziła, że stanowisko Sądu I instancji zamyka skarżącej drogę do wzruszenia wadliwego orzeczenia. Skarżąca nie jest w stanie bez pełnomocnika sporządzić kasacji, a złożenie jej było konieczne dla zachowania terminu. W związku z tym strona w ślad za kasacją złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy – takie działanie było konieczne i strona dochowała tu wszelkiej staranności. Przepisy prawa nie przewidują zawieszenia biegu terminu do wniesienia kasacji przez wniosek strony o przyznanie prawa pomocy – pomimo teoretycznej możliwości przychylenia się Sądu do wniosku skarżącej i przydzielenia pełnomocnika byłaby to pomoc iluzoryczna, gdyż termin do wniesienia kasacji zdążyłby upłynąć. W tej sytuacji odmawianie stronie prawa pomocy jest pozbawieniem jej prawa do sądu i jest sprzeczne z ratyfikowanymi przez Rzeczpospolitą Polską traktatami międzynarodowymi.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 247 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi, przy czym skarga jest oczywiście bezzasadna, jeśli bez głębszej analizy prawnej nie ma najmniejszych wątpliwości, że nie może ona zostać uwzględniona. Zastosowanie tego przepisu jest możliwe wyłącznie wtedy, gdy stan faktyczny i prawny danej sprawy wskazuje jednoznacznie, iż skarga nie ma szans na uwzględnienie. W przeciwnym razie mogłoby dojść do naruszenia konstytucyjnego prawa strony do sądu. Potrzeba zastosowania art. 247 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi będzie zachodziła zwłaszcza, gdy skarga (bądź, jak w tym przypadku, zażalenie) kwalifikuje się do odrzucenia (art. 58 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).
W niniejszej sprawie nie ma najmniejszych wątpliwości, iż zarówno skarga kasacyjna strony, jak i zażalenie na postanowienie odrzucające tę skargę zostały sporządzone przez podmiot do tego nieuprawniony – oba pisma procesowe zostały bowiem podpisane przez członków zarządu zgodnie z zasadami reprezentacji spółki, a więc bez uwzględnienia tzw. przymusu adwokackiego przewidzianego przez art. 175 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a obowiązującego przy sporządzaniu skargi kasacyjnej i zażalenia na postanowienie odrzucające skargę kasacyjną (art. 194 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).
Tym samym, jak słusznie zauważył Sąd I instancji, oba środki zaskarżenia podlegają odrzuceniu bez ich merytorycznego rozpatrzenia. Strona ma oczywiście rację, wskazując, że przepisy nie przewidują zawieszenia biegu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej z powodu złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Należy jednakże wskazać, że złożenie przez stronę wniosku o przyznanie prawa pomocy niezwłocznie po otrzymaniu odpisu orzeczenia otwierałaby – gdyby został ustanowiony pełnomocnik z urzędu – drogę do ewentualnego przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, gdyż nie można byłoby zarzucić stronie winy w niedotrzymaniu terminu.
Natomiast sporządzenie skargi kasacyjnej własnoręcznie – bez skorzystania z obligatoryjnego pośrednictwa podmiotu do dokonania tej czynności uprawnionego stanowi nieusuwalny brak skargi kasacyjnej, która jest w takim przypadku odrzucana bez wzywania o uzupełnienie tego braku. Nie sposób zgodzić się z twierdzeniem strony, iż składając w zażaleniu na postanowienie odrzucające skargę kasacyjną wniosek o przyznanie jej prawa pomocy – w tym o przyznanie profesjonalnego pełnomocnika – dochowała ona wszelkiej staranności. Nie ulega wątpliwości bowiem, iż strona została prawidłowo pouczona nie tylko o tym, jakie podmioty są uprawnione do sporządzenia skargi kasacyjnej, ale też o możliwości złożenia wniosku o przyznanie jej pełnomocnika z urzędu (k. 98). Strona powinna, w ocenie Sądu, złożyć wniosek o przyznanie prawa pomocy niezwłocznie po zorientowaniu się, iż nie jest ona w stanie ponieść kosztów sporządzenia skargi kasacyjnej przez podmiot do tego uprawniony.
Brak takiego wniosku i sporządzenie skargi kasacyjnej własnoręcznie przez członków zarządu skarżącej, mimo iż jest to niedopuszczalne w świetle ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i skutkuje jej odrzuceniem, nie może być uznane za dochowanie należytej staranności. Tym samym bezzasadny jest również zarzut spółki odnoszący się do pozbawienia jej prawa do sądu.
Wobec stwierdzenia, że zaskarżone postanowienie prawa nie naruszało Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w postanowieniu.