Uzasadnienie
1. Postanowieniem z dnia 27 listopada 2013 r., III SA/Wa 1920/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przyznał C. D. (zwanemu dalej skarżącym) prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od skargi powyżej 500 zł.
2. Ze stanu sprawy przyjętego przez sąd pierwszej instancji wynikało, że skarżący w dniu 5 sierpnia 2013 r. został wezwany do uiszczenia wpisu w kwocie 2000 zł. W odpowiedzi złożył na formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy, w którym podał, że jego dochody wynoszą miesięcznie – z dwóch źródeł- 1120 zł netto i 400 zł brutto. Jego małżonka, z którą skarżący pozostaje w rozdzielności majątkowej, otrzymuje comiesięczne świadczenie z ZUS w wysokości 1292 zł. Skarżący wskazał, że nie posiada oszczędności.
3. Sąd pierwszej instancji przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od skargi powyżej 500 zł wskazując, że skarżący otrzymuje dochody z dwóch źródeł, jego małżonka również uzyskuje comiesięczne świadczenie. Sąd zestawił opłaty za media (obliczone według dokumentów przedstawionych przez skarżącego) z dochodami małżonków i uznał, że kwota 500 zł nie przerasta możliwości finansowych skarżącego. Innych kosztów skarżący nie przedstawił.
4. W zażaleniu skarżący zarzucił, że postanowienie to nie uwzględnia jego faktycznej sytuacji materialnej. Zwrócił uwagę, że nie jest możliwe udokumentowanie wydatków na tzw. życie, a nawet posługując się statystycznymi danymi GUS można łatwo dostrzec, że kwota 500 zł przerasta jego możliwości finansowe.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlega oddaleniu.
5. Art. 197 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, zwanej dalej: p.p.s.a.) stanowi, że do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej. Z powyższego wynika, że Naczelny Sąd Administracyjny dokonuje oceny poprawności formalnej rozstrzygnięcia podjętego przez wojewódzki sąd administracyjny. Tym samym Naczelny Sąd Administracyjny bada, czy wojewódzki sąd administracyjny wziął pod uwagę wszystkie dokumenty, czy dokonał prawidłowego ich zestawienia, czy wyciągnął z nich logiczne wnioski. Sama kwestia przyznania prawa pomocy była rozpatrywana już dwukrotnie.
6. Według art. 246 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może zostać przyznane w zakresie całkowitym- gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W zakresie częściowym zaś- gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ustawodawca wyraźnie użył zwrotu "wykaże". Słowo "wykazać" wskazuje, że to skarżący ma przekonać sąd, iż znajduje się w takiej sytuacji, która uniemożliwia mu poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Do oceny sądu należy uznanie, czy skarżący ubiegający się o takie zwolnienie rzeczywiście spełnia ustawowe przesłanki. Podstawę orzekania w tej sprawie stanowią oświadczenia i dokumenty złożone przez skarżącego.
Skarżący udokumentował ponoszenie kosztów opłat za czynsz i media- przedstawił stosowne dokumenty. Wynika z nich, że czynsz plus media to koszt około 950 zł miesięcznie. Dopiero w zażaleniu skarżący wskazał, że ponosi jeszcze jakieś koszty zakupu leków. Wcześniej w ogóle o tym nie wspominał. To na skarżącym ciąży obowiązek wykazania ponoszonych kosztów. Sąd nie może ich domniemywać i zakładać, że skarżący na pewno ma jakieś zdrowotne przypadłości w związku z tym bez wątpienia przeznacza około 300 zł miesięcznie na leki.
7. Sąd pierwszej instancji trafnie zwrócił uwagę, że skarżący i jego małżonka otrzymują regularne, comiesięczne świadczenie. W sytuacji, gdy skarżący uzyskuje około 1500 zł dochodu, a jego małżonka około 1300 zł (łącznie około 2800 zł) pierwotna kwota wpisu (2000 zł) rzeczywiście przekraczała możliwości płatnicze skarżącego. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni aprobuje obniżenie kwoty wpisu poprzez przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym.
Należy mieć na uwadze, że skarżący wraz z małżonką nie żyją w ubóstwie (do takich osób w pewnych przypadkach można zaliczyć osoby, które są bezrobotne i pozbawione prawa od zasiłku). Oboje mają comiesięczne, regularne dochody, które pozwalają na utrzymanie domu o pow. 116 m2. Skoro skarżący wraz z małżonką nie są osobami dotkniętymi ubóstwem, powinni – chociaż częściowo- partycypować w kosztach postępowania.
8. Trafnie również wojewódzki sąd administracyjny przy decydowaniu o zwolnieniu skarżącego z obowiązku poniesienia kosztu wpisu powyżej kwoty 500 zł wziął pod uwagę, że rozdzielność majątkowa małżonków nie zwalnia drugiego małżonka z obowiązku udzielenie pomocy współmałżonkowi (art. 23 ustawy - kodeks rodzinny i opiekuńczy) przy uiszczeniu wpisu od skargi (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., GZ 61/04, dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). O tym, że małżonkowie kontaktują się ze sobą świadczy choćby fakt, że skarżący przedstawił wyciąg z konta bankowego małżonki. Na tej podstawie wojewódzki sąd administracyjny uznał, że kwota udokumentowanych przez skarżącego kosztów (ok. 950 zł) powinna być zestawiona ze zsumowanymi dochodami małżonków (około 2800 zł), a nie tylko z dochodami skarżącego (ok. 1500 zł). Po odjęciu od kwoty łącznego dochodu (ok. 2800 zł) kwoty opłat (ok. 950 zł) sąd pierwszej instancji uzyskał kwotę około 1800 zł, która to kwota jest przeznaczona na tzw. "życie". Sąd pierwszej instancji trafnie uznał, że z takiej kwoty nie sposób odłożyć 2000 zł na wpis, ale kwota 500 zł jest możliwa do osiągnięcia.
9. Reasumując, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wojewódzki sąd administracyjny wziął pod uwagę wszystkie okoliczności, tj. otrzymywanie regularnych dochodów przez oboje małżonków w łącznej kwocie około 2800 zł, kwotę kosztów, która została udokumentowana przez skarżącego w wysokości około 950 zł (media i czynsz), obowiązek wzajemnej pomocy między małżonkami mimo rozdzielności majątkowej, okoliczność, że małżonkowie kontaktują się między sobą (przedstawienie przez skarżącego wyciągu z rachunku bankowego małżonki). Wojewódzki sąd administracyjny przeanalizował szczegółowo i dokładnie zebrane materiały, obszernie uzasadnił swoje stanowisko. Tym samym sąd odwoławczy nie widzi podstaw do uchylenia rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji.
Odmowa przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia z ponoszenia kosztów nie stoi na przeszkodzie, by skarżący - w razie zmiany okoliczności - złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy. Stosownie do art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy.
- 10. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.