Uzasadnienie
Przedmiotem zażalenia jest postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 października 2011 r., sygn. akt I SA/Gl 267/11, mocą którego odrzucono sprzeciw E. M. od postanowienia Referendarza Sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o odmowie przyznania prawa pomocy.
W motywach orzeczenia Sąd podał, że postanowieniem z dnia 18 sierpnia 2011 r. Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Przesyłka zawierająca odpis tego postanowienia wraz z pouczeniem o terminie i sposobie jego zaskarżenia awizowana była z powodu nieobecności adresata w dniu 26 sierpnia 2011 r. Powtórne awizo tej przesyłki, jak wynika z akt sprawy, miało miejsce w dniu 5 września 2011 r. W dniu 12 września 2011 r. przesyłka wydana została adresatowi. W piśmie z dnia 16 września 2011 r., nadanym w dniu 19 września 2011 r., skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazawszy na treść art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., uznał, że siedmiodniowy termin dla złożenia sprzeciwu od powyższego postanowienia nie został zachowany. W ocenie Sądu, choć Skarżący odebrał przesyłkę zawierającą postanowienie w dniu 12 września 2011 r., to jej skuteczne doręczenie nastąpiło w dniu 9 września 2011 r., a zatem termin do wniesienia sprzeciwu upłynął bezskutecznie z dniem 16 września 2011 r., co wynika z art. 73 P.p.s.a.
Ponieważ w rozpatrywanej sprawie sprzeciw został przez skarżącego wniesiony dopiero w dniu 19 września 2011 r. (data nadania), termin przewidziany do jego wniesienia nie został dochowany. Z uwagi na to - na podstawie art. 259 § 2 P.p.s.a. - sąd sprzeciw odrzucił.
W zażaleniu od powyższego postanowienia strona wskazała, że w dniu 5 września 2011 r. odebrała powtórne awizo do odebrania przedmiotowej przesyłki, gdzie wskazano, że można to uczynić do 12 września 2011 r. Skarżący odebrał przesyłkę zgodnie z pouczeniem poczty - czyli instytucji zaufania publicznego, 12 września. Sprzeciw od postanowienia skarżący wniósł 19 września 2011 r.
Naczelny Sąd Administracyjny pismami z dnia 9 stycznia i 30 stycznia 2012 r. zwrócił się do Poczty Polskiej o wyjaśnienie, z jaką informacją pozostawiono awizo powtórne dla skarżącego w zakresie terminu, w którym należy odebrać przesyłkę zawierającą postanowienie Referendarza.
Poczta Polska w piśmie z dnia 9 lutego (omyłkowo stycznia) 2012 r. wyjaśniła, że z analizy historii archiwum UP L. wynika, że na tymże awizo była wskazana ostateczna data odbioru przesyłki 12 września 2011 r.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie jest zasadne.
Na wstępie podkreślenia wymaga, że jak stanowi art. 65 § 1 P.p.s.a., sąd dokonuje doręczeń między innymi przez pocztę. Ze względu na wagę konsekwencji związanych z doręczeniem pism sądowych nie może budzić wątpliwości, że po pierwsze tylko prawidłowa procedura doręczenia może wywoływać jakiekolwiek skutki prawne dla adresata korespondencji z sądu, a po drugie, że to sąd, a nie adresata, obciążają wszelkie błędy doręczyciela, którym sąd posłużył się dokonując doręczenia. Jak bowiem wynika wprost z przywołanego przepisu, to sąd dokonuje doręczeń pism, a poczta jest jedynie pośrednikiem przy dokonywaniu tych - jakże ważkich dla gwarancji procesowych stron postępowania - czynności.
W niniejszej sprawie obliczenia Sądu pierwszej instancji dotyczące czternastodniowego terminu do odebrania awizowanej przesyłki są prawidłowe, jednakże pomijają one fakt mający decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia tej sprawy: faktem tym jest błędne pouczenie strony przez doręczyciela o terminie, w którym przesyłkę należało odebrać. Jak wynika z treści zażalenia, co potwierdza także Poczta Polska w piśmie z dnia 9 lutego 2012 r. (karta 99 akt sądowych), skarżący został poinformowany na awizo powtórnym, że przedmiotową przesyłkę może odebrać do 12 września 2011 r., co zgodnie z tymże pouczeniem uczynił. Oczywiście nie może być mowy o tym, że błędne pouczenie spowodowało wydłużenie czternastodniowego terminu, o którym mowa w art. 73 § 1 P.p.s.a., do 12 września 2011 r. Jednakże nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, że strona w niniejszej sprawie nie może być obciążona negatywnymi konsekwencjami błędu Poczty Polskiej.
Sąd pierwszej instancji decydując się na posłużenie się pośrednikiem - Pocztą Polską - w doręczeniu skarżącemu pisma wziął na siebie konsekwencje niedociągnięć tegoż pośrednika w procedurze doręczania pisma. Z uwagi na powyższe, ze względu na błędne obliczenie terminu z art. 73 § 1 P.p.s.a. przez Pocztę, brak było podstaw prawnych do skutecznego zastosowania fikcji doręczenia, o której mowa w art. 73 § 4 P.p.s.a. Przeciwna wykładnia mających zastosowanie w tej sprawie przepisów byłaby ewidentnie sprzeczna z wyrażoną w art. 45 ust. 1 Konstytucji zasadą prawa do sądu, w której mieści się także prawo do sprawiedliwej procedury sądowej. Wykładnia zastosowana przez Sąd pierwszej instancji pozbawiałaby adresata pisma możliwości jakiejkolwiek kontroli i świadomości terminu, w którym pismo z sądu można na poczcie odebrać, a w konsekwencji terminu, w którym dokonać należy czynności procesowej, a który bieg swój rozpoczyna właśnie od dnia odbioru przesyłki.
Podkreślenia wymaga, że to do obowiązków sądu należy prawidłowe informowanie strony o wszelkich terminach procesowych, w tym terminach dotyczących wnoszenia środków odwoławczych; skoro sąd korzysta w procedurze doręczeń orzeczeń z pośrednictwa poczty polskiej, to ta instytucja ma obowiązek prawidłowego informowania stron o terminach odbioru pism. Skoro poczta obowiązku tego nie dochowała, udzielając skarżącemu bezsprzecznie błędnej informacji, że przesyłkę z postanowieniem można odebrać do 12 września 2011 r., to w konsekwencji błąd ten należy uznać za błąd samego sądu. Strona nie może zaś ponosić jakichkolwiek konsekwencji procesowych błędnych pouczeń skierowanych doń przez sąd. Byłoby to sprzeczne nie tylko z zasadą prawa do sądu, ale także z zasadą demokratycznego państwa prawa z art. 2 Konstytucji.
Mając powyższe na uwadze należało przyjąć, że brak było w niniejszej sprawie podstaw prawnych do skutecznego zastosowania instytucji fikcji doręczenia, co oznacza, że Sąd pierwszej instancji odrzucając sprzeciw strony naruszył art. 73 § 1 w zw. z § 4 P.p.s.a. Natomiast skarżący, który najpierw odebrał pismo w terminie wskazanym na awizo, a następnie wniósł sprzeciw w terminie zakreślonym przez Sąd w pouczeniu, nie naruszył prawa.
To zaś prowadzić musi do wniosku, że zażalenie jako zasadne należało na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. uwzględnić. Sąd pierwszej instancji będzie obowiązany do dalszego merytorycznego procedowania w przedmiocie wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy.