Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 22 września 2011 r., sygn. akt I SA/Łd 536/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił skarżącej K. K. wstrzymania wykonania decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia 21 lutego 2011 r. w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2004 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu.
W motywach rozstrzygnięcia wyjaśniono, że w skardze do wojewódzkiego sądu administracyjnego K. K. wniosła o wstrzymanie wykonania wskazanej wyżej decyzji organu odwoławczego stwierdzając, że egzekucja zobowiązania podatkowego spowoduje nieodwracalne skutki dla niej i jej najbliższych, a ponadto pozbawi stronę środków zapewniających egzystencję na podstawowym poziomie. Sąd pierwszej instancji – odwołując się do unormowań zawartych w art. 61 § 1 i § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - uznał, że skarżąca nie podała żadnych konkretnych okoliczności, które uzasadniałyby wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu.
W zażaleniu K. K. domagała się zmiany powyższego postanowienia bądź jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie:
- 1. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 133 § 1 w związku z art. 166 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez wydanie zaskarżonego postanowienia jedynie w oparciu o treść wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, z pominięciem informacji zawartych w aktach sprawy, co stanowi naruszenie przez Sąd obowiązku rzetelnego rozpoznania danej sprawy zgodnie z wymogami prawa,
- 2. przepisów prawa materialnego, tj. art. 61 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez jego błędną wykładnię i uznanie przez Sąd, że skarżąca nie przedstawiła żadnych okoliczności świadczących o tym, że wykonanie decyzji podatkowej może spowodować szkodę znacznych rozmiarów lub trudne do odwrócenia skutki w sytuacji, gdy z załączonych do akt sprawy dokumentów, w szczególności oświadczeń skarżącej, będących podstawą przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, jak również z ustaleń poczynionych przez organ administracji publicznej w toku postępowania wynika, że strona uprawdopodobniła okoliczności świadczące o zaistnieniu przesłanek, na podstawie których sąd mógłby uwzględnić wniosek skarżącej o wstrzymanie wykonania decyzji.
W uzasadnieniu zażalenia argumentowano, że strona niejednokrotnie w toku postępowania zarówno przed Sądem, jak i organem administracji publicznej, wskazywała na określone zdarzenia świadczące o tym, że wykonanie zaskarżonej decyzji może spowodować szkodę znacznych rozmiarów lub trudne do odwrócenia skutki. Skarżąca wyjaśniała, że nie posiada żadnych rachunków bankowych, nie ma zawartych żadnych umów kredytowych, pieniężnych, jak również nie nabyła żadnych akcji Skarbu Państwa. W toku postępowania o przyznanie prawa pomocy oświadczyła zaś, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, nie zarejestrowaną w Urzędzie Pracy. Nie posiada stałego źródła dochodu, pozostaje na utrzymaniu dalszej rodziny, która na ten cel przeznacza kwotę około 400 - 500 zł. K. K. pozostaje z mężem w faktycznej separacji, nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego. Mąż skarżącej partycypuje w kosztach utrzymania małoletniej córki poprzez ponoszenie kosztów najmu lokalu, w którym wspólnie ze skarżącą i córką zamieszkuje.
Dalej skarżąca wskazała, że nie posiada żadnego majątku, za wyjątkiem zadłużonej, niezabudowanej działki stanowiącej przedmiot wieczystego użytkowania. Ponadto podała, że ciąży na niej obowiązek spłaty zadłużenia z tytułu zlikwidowanej działalności gospodarczej. Oprócz zaległości w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych posiada także inne zaległości podatkowe (w podatku dochodowym od osób fizycznych i VAT). Na poparcie trudnej sytuacji majątkowej skarżącej przedstawiono stosowną dokumentację. Jednocześnie podniesiono, że na utrzymaniu skarżącej pozostaje jej 5-letnia córka N. K., która cierpi na schorzenia otolaryngologiczne: ma stwierdzone przewlekłe wysiękowo - ziarninujące zapalenie uszu środkowych oraz przewlekłe przerostowe zapalenie migdałków. Miesięczny koszt leczenia z tego tytułu wynosi około 150 zł. Skarżąca w miarę swoich możliwości finansowych pomaga również swojemu ojcu J. K., który ma stwierdzony umiarkowany stopień niepełnosprawności z uwagi na rozległe zmiany miażdżycowo - martwicze kończyn dolnych (planowany zabieg amputacji prawej nogi).
Autorka zażalenia wywodziła, że poprzestanie na treści wniosku złożonego przez stronę było niedopuszczalnym naruszeniem obowiązku wojewódzkiego sądu administracyjnego do rzetelnego rozpoznania danej sprawy zgodnie z wymogami prawa. Obowiązek taki wynika z systemowego odczytania art. 133 § 1 w związku z art. 166 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (postanowienie NSA z dnia 30 listopada 2010 r., sygn. II FZ 557/10, postanowienie NSA z dnia 15 września 2010 r., sygn. II FZ 417/10).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Argumentacja zawarta w treści środka zaskarżenia sprowadza się w istocie do twierdzenia, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi powinien był oprzeć swoje rozstrzygnięcie na informacjach wynikających z akt sprawy (m. in. z akt administracyjnych i wniosku o przyznanie prawa pomocy) i na tej podstawie ustalić istnienie przesłanek warunkujących wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego ze stanowiskiem tym nie sposób się zgodzić. W myśl art. 61 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, po przekazaniu sądowi skargi sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności (...), jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, z wyjątkiem przepisów prawa miejscowego, które weszły w życie, chyba że ustawa szczególna wyłącza wstrzymanie ich wykonania.
Skład orzekający w niniejszej sprawie nie podziela twierdzeń i wywodów skarżącej jakoby wystarczające dla rozpatrzenia żądania strony było ogólne i niczym nie poparte stwierdzenie, że egzekwowanie należności podatkowej spowoduje nieodwracalne skutki i zagrozi jej egzystencji. W części orzeczeń sądu kasacyjnego prezentowany jest wprawdzie pogląd, zgodnie z którym Sąd powinien podejmować decyzję o wstrzymaniu wykonania zaskarżonego aktu w oparciu o akta sprawy, niezależnie od treści wniosku (por. np. postanowienia NSA: z dnia 15 września 2010 r., sygn. akt II FZ 417/10, LEX nr 742473, z dnia 30 listopada 2010 r., sygn. akt II FZ 557/10, LEX nr 742615). W judykaturze dominuje jednak stanowisko – akceptowane przez skład orzekający w niniejszym postępowaniu – kładące nacisk na obowiązek wykazania przez stronę okoliczności uzasadniających przyznanie tymczasowej ochrony sądowej (por. postanowienia NSA: z dnia 10 maja 2011 r., sygn. akt II FZ 106/11, z dnia 9 września 2011 r., sygn. akt II FSK 1501/11, z dnia 28 września 2011 r., sygn. akt I FZ 219/11 czy z dnia 26 listopada 2007 r., sygn. akt II FZ 338/07 – treść orzeczeń dostępna w internetowej bazie orzecznictwa sądów administracyjnych www.nsa.gov.pl).
Za zasadne uznać należy przyjęcie, że skoro postępowanie w przedmiocie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji jest inicjowane wnioskiem strony, to na wnioskodawcy spoczywa powinność wskazania konkretnych zagrożeń płynących z wykonania kwestionowanego aktu. Podmiot występujący o wstrzymanie wykonania decyzji, który zaniechał podania jakichkolwiek okoliczności mających uzasadniać jego żądanie, nie może oczekiwać od sądu, aby ten, wyręczając go, niejako z urzędu poszukiwał usprawiedliwienia dla złożonego wniosku. Informacje wynikające z akt sprawy powinny w takim przypadku stanowić podstawę weryfikacji i uzupełnienia twierdzeń zawartych we wniosku kierowanym w trybie art. 61 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w taki właśnie sposób należy odczytywać sens unormowania zawartego w art. 133 § 1 powołanej ustawy znajdującego odpowiednie (podkr. Sądu) zastosowanie w postępowaniu wpadkowym dotyczącym wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu administracji publicznej (art. 133 § 1 w związku z art. 166 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).
Z tych względów Sąd kasacyjny uznał zarzuty kierowane pod adresem Sądu pierwszej instancji za nieusprawiedliwione i nie dostrzegł podstaw do stwierdzenia niezgodności z prawem zaskarżonego postanowienia. Brak należytego uzasadnienia wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji wykluczał bowiem dokonywanie jego merytorycznej oceny (por. np. postanowienie NSA z dnia 14 listopada 2006 r., sygn. akt II FZ 585/06).
Ponadto podkreślenia wymaga, że przytoczenie okoliczności, zmierzających do wykazania podstaw przyznania tymczasowej ochrony sądowej dopiero w zażaleniu na postanowienie Sądu pierwszej instancji, nie uzasadnia uwzględnienia zażalenia, nawet w przypadku spełnienia przesłanek z art. 61 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jeżeli wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu nie można – na co wskazywano wyżej - zarzucić naruszenia prawa (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz pod. red. J. P. Tarno, Wyd. Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2006, str. 191, również postanowienia NSA: z dnia 16 czerwca 2011 r., sygn. akt I FZ 168/11, z dnia 8 sierpnia 2008 r., sygn. akt II OZ 805/08, z dnia 15 października 2008 r., sygn. akt II FZ 469/08, z dnia 30 stycznia 2009 r., sygn. akt II OZ 68/09, z dnia 24 lutego 2009 r., sygn. akt I OZ 102/09, z dnia 25 lutego 2009 r., sygn. akt II OZ 173/09).
Dodatkowo zaznaczyć należy, że oddalenie zażalenia nie stoi na przeszkodzie do złożenia powtórnego wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności (art. 61 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Strona, domagająca się zmiany lub uchylenia postanowienia powinna jednak wykazać taką zmianę okoliczności, która czyni zasadnym jej żądanie.
W kwestii wniosku pełnomocnika strony o zasądzenie wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu należy wskazać, że sądem właściwym do rozstrzygnięcia o przyznaniu lub odmowie przyznania wynagrodzenia za wykonane zastępstwo prawne jest wojewódzki sąd administracyjny, który postanowił o przyznaniu stronie prawa pomocy.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.