Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 3 listopada 2015 r., sygn. akt III SA/Po 1184/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił P. B. przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 6 października 2014 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia egzekucyjnego.
Z uzasadnienia tego postanowienia wynika, że skarżący złożył sporządzony w dniu 21 września 2015 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W argumentacji wniosku podał, że nie posiada znacznych dochodów i pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Posiada nieruchomość rolną o pow. 57,2452 ha oraz nieruchomości związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. Ponadto posiada pojazdy mechaniczne podlegające rejestracji związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. Małżonka w 2014 r. uzyskała dochód w wysokości 1.773,86 zł. Skarżący podał, że jego działalność gospodarcza opiera się obecnie na wynajmie części pomieszczeń, w których w przeszłości wykonywał działalność gospodarczą. Przychody z najmu są jednocześnie przychodami z działalności gospodarczej.
Skarżący podał, że z tytułu umowy o pracę zyskuje dochód brutto w wysokości 1.244,16 zł, z tytułu renty inwalidzkiej 663,20 zł tj. do wypłaty po potrąceniach komorniczych w wysokości 415,71 zł, tytułu działalności gospodarczej do lipca 2015 r. poniósł stratę w wysokości 87.639,05 zł. Wnioskodawca podał, że koszty związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego wynoszą ok. 2.230,- zł, przy czym gaz, prąd 460,- zł, woda, kanalizacja 60,-zł, koszty związane z ogrzewaniem mieszkania 350,- zł, telefon 100,- zł, ubezpieczenie na życie 60,- zł, pozostałe wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego 1.200,- zł. Do wniosku załączył ewidencję środków trwałych oraz oświadczenie o wysokości kredytów i wysokości obciążeń.
W piśmie z dnia 5 października 2015 r. skarżący podał, że posiada rachunek bankowy w Nordea Bank Polska, jednakże rachunek ten jest od dłuższego czasu zajęty ze względu na prowadzone przeciwko wnioskodawcy postępowanie egzekucyjne, nie wykazuje żadnych obrotów i wobec tego nie otrzymuje wyciągów bankowych. Skarżący oświadczył, że posiada następujące pojazdy mechaniczne: samochód Volkswagen Transporter 1,9 Diesel, rok prod. 1997 r., wartość rynkowa 10.000,- zł; samochód Mercedes Benz S 600, rok prod. 1994, wartość rynkowa 1.000,- zł; samochód Volkswagen Tiguan 2,0 TDI, rok prod. 2009, wartość rynkowa 50.000,-zł; ciągnik Białoruś, naczepa cysterna ENERCO NC-32X, rok prod. 1999, wartość rynkowa 38.000,- zł. Wnioskodawca wyjaśnił, że jego żona nie pracuje i nie uzyskuje żadnych przychodów.
Skarżący wskazał, że na dzień 30 września 2015 r. miał zatrudnionych dwóch pracowników, przy czym jedna osoba od dłuższego czasu przebywa na urlopie wychowawczym. Skarżący podał, że "B." sp. z o.o. prowadzi działalność gospodarczą w części budynków, w których w przeszłości wykonywał działalność gospodarczą i z tego tytułu wnioskodawca uzyskuje przychód w wysokości 6.350,00 zł brutto miesięcznie. Skarżący podał poniesione koszty prowadzenia działalności rolniczej w wysokości za 2014 r. określając je na łączną kwotę 142.000,- zł. W 2014 r. uzyskał przychód z wytworzonych płodów rolnych w wysokości 100.000,- zł. W 2015 r., t.j. do miesiąca czerwca 2015 r. poniósł natomiast koszty w wysokości 110.000 zł. Skarżący podał, że mieszka w domu, który w 1/5 należy do niego, pozostała cześć należy do jego rodzeństwa.
Skarżący oświadczył, że posiada nieruchomości: w K.: grunt o pow. 12.164 m2, budynki o pow. 585 m2, budynki stacji paliw – nieruchomość nieużywana, pozostałe budynki dzierżawione przez "B." sp. z o.o.; nieruchomość rolną o pow. 52,5452 ha pod uprawę roślinną oraz las o pow. 4,7 ha; nieruchomość przy ul. A. [...] w 1/5 jest jego własnością, pozostała część należy do jego rodzeństwa. Skarżący podał, że on i jego żona ponoszą koszty miesięcznego utrzymania w wysokości 2.650,- zł.
Postanowieniem z dnia 9 października 2015 r. Referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W motywach rozstrzygnięcia stwierdzono, że majątek zgromadzony przez skarżącego oraz ujawnione przychody skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w sposób jednoznaczny wykluczają go z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie prawa pomocy.
W sprzeciwie podniesiono, że obecna sytuacja finansowa skarżącego znacznie odbiega od przedstawionej w postanowieniu referendarza. Skarżący wskazał, że nie ma możliwości sądowego dochodzenia praw w sytuacji, w której nie stać go na opłacenie kosztów sądowych. Zaznaczył, że jego sytuacja finansowa uległa znacznemu pogorszeniu z powodu wypadku, a obecnie przebywa na rencie.
W zaskarżonym wyroku WSA w Poznaniu skupił się na zobrazowaniu sytuacji skarżącego, podnosząc m.in., że oświadczył on, iż posiada liczne źródła dochodu - prowadzi działalność gospodarczą w zakresie najmu pomieszczeń, prowadzi gospodarstwo rolne (z tego tytułu wykazuje stratę), ponadto jest zatrudniony na umowę o pracę, a także otrzymuje świadczenie rentowe, ponadto posiada liczny majątek ruchomy w postaci maszyn rolniczych i samochodów. Ze złożonych przez niego oświadczeń wynika, że w 2014 r. gospodarstwo rolne było deficytowe, a w 2015 r. również poniósł koszty związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, które wyniosły 110.000 zł.
Po przedstawieniu sytuacji skarżącego Sąd zastrzegł, że zauważonych w postanowieniu referendarza rozbieżności skarżący nie wyjaśnił na etapie sprzeciwu, pomimo, iż w kwestionowanym przez niego postanowieniu referendarza sądowego zostały one szczegółowo wykazane. Brak ustosunkowania się do podniesionych kwestii mogą dowodzić, że złożone przez skarżącego oświadczenia są nierzetelne i niepełne. Sąd stwierdził dalej, że sytuacja rodzinna i majątkowa skarżącego nie uzasadnia stanowiska, iż uiszczenie przez niego kosztów sądowych w wysokości 100 zł spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej skarżącego w taki sposób, że nie będzie on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Skarżący, zdaniem Sądu, nie wykazał bowiem, że nie jest w stanie ponieść stosownych kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego.
W zażaleniu skarżący wniósł o uchylenie ww. postanowienia i nadanie sprawie biegu. W uzasadnieniu podniósł, że Sąd dał dowód na to, że pokrzywdzony nie ma szans walczyć o swoje na legalnej drodze prawnej, a w związku z drastycznym spadkiem dochodów skarżący nie jest w stanie uiścić opłaty od kosztów sądowych, a przez to zamknięta jest dla niego droga sądowa z uwagi na barierę finansową. Ponownie skarżący podniósł, że jego sytuacja finansowa znacznie odbiega od przedstawionej przez Sąd, a dokonane ustalenia nie odzwierciedlają stanu faktycznego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie i podlega oddaleniu.
W postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada odpłatności drogi sądowej. Nie powinna jednak ona uniemożliwić realizacji prawa obywateli do sądu. Z tej przyczyny powstała instytucja zwolnienia od kosztów sądowych, której realizację stanowią przepisy dotyczące przyznania prawa pomocy. W myśl art. 245 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a., następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Należy przyznać rację Sądowi pierwszej instancji, że skarżący nie wykazał zaistnienia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., które obligowałyby Sąd do zwolnienia skarżącego z kosztów sądowych w tej sprawie. Sąd pierwszej instancji w sposób jednoznaczny wskazał skarżącemu, z jakich powodów odmawia mu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jak słusznie stwierdził Sąd pierwszej instancji sytuacja rodzinna i majątkowa skarżącego nie uzasadnia stanowiska, że uiszczenie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie spowoduje zachwianie ich sytuacji materialnej i bytowej w taki sposób, że nie będą oni w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych.
Sąd pierwszej instancji prawidłowo ustalił, że nie zostało wykazane przez skarżącego, iż nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Jak wskazano w innej sprawie skarżącego (postanowienie NSA z dnia 16 grudnia 2015 r., sygn. akt I SA/Po 1573/15, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl), fakt osiągania przez skarżącego dochodów z różnych źródeł, posiadanie znacznego majątku i umiejętność jego skutecznego wykorzystania, jak również zdolność do spłaty innych zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów, a przy tym bierność odnośnie przedstawienia informacji czy otrzymuje dofinansowanie z funduszów Unii Europejskiej wykluczały zaliczenie go do osób, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. i udzielenia prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przeprowadzona przez Sąd analiza, słusznie doprowadziła go do konkluzji, iż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie zgromadzić środków finansowych na pokrycie kosztów niniejszego postępowania sądowego.
Zauważyć należy, że Sąd pierwszej instancji wskazał skarżącemu, z jakich powodów odmawia przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, natomiast skarżący w swoim zażaleniu nie odniósł się do tych argumentów. Nie wyjaśnił wątpliwości, jakie pojawiły się w sprawie w odniesieniu do sytuacji finansowej, a na które wskazał Sąd w zaskarżonym postanowieniu.
Należy stwierdzić tym samym, że skarżący nie wykazał, by błędna była konkluzja Sądu pierwszej instancji co do niewykazania w okolicznościach sprawy spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Biorąc pod uwagę powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.