Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 21 sierpnia 2015 r., sygn. akt II GNP 1/15

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 27 lutego 2013 r. (sygn. akt V SA/Wa 2198/12) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę W. K. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] lipca 2012 r. (nr [...]), którą organ ten utrzymał w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR (działającego w imieniu Prezesa ARiMR) z dnia [...] kwietnia 2012 r. o odmowie przyznania W. K. pomocy finansowej na operację "Wcześniejsza emerytura" w ramach środka 1.5 "Rekompensaty społeczno-gospodarcze" objętego Programem Operacyjnym "Zrównoważony rozwój sektora rybołówstwa i nadbrzeżnych obszarów rybackich 2007-2013". Z akt sprawy wynika, że odpis wyroku wraz z uzasadnieniem został doręczony skarżącemu (w dniu 12 kwietnia 2013 r.), który jednak nie wniósł od tego orzeczenia skargi kasacyjnej ani innego środka prawnego, wobec czego wyrok ten stał się prawomocny od dnia 14 maja 2013 r.

W dniu 6 maja 2015 r. W. K. (zastępowany radcę prawnego M. L.) wystąpił ze skargą o stwierdzenie niezgodności z prawem wskazanego wyżej, prawomocnego wyroku WSA w Warszawie. Strona zaskarżyła ten wyrok w całości. Wniosła o przyjęcie przedmiotowej skargi do rozpoznania, stwierdzenie niezgodności z prawem zaskarżonego wyroku w całości, zasądzenie kosztów postępowania - w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, a także o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów ze wskazanych dokumentów załączonych do skargi.

Strona zarzuciła wyrokowi:

1. 1) naruszenie prawa materialnego, a mianowicie § 21 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 czerwca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania, wypłaty i zwracania pomocy finansowej na realizację środków objętych osią priorytetową 1 - Środki na rzecz dostosowania floty rybackiej, zawartą w programie operacyjnym "Zrównoważony rozwój sektora rybołówstwa i nadbrzeżnych obszarów rybackich 2007-2013" (Dz. U. Nr 101, poz. 840) w zw. z art. 3 lit. c) rozporządzenia Rady (WE) nr 2371/2002 z dnia 20 grudnia 2002 r. w sprawie ochrony i zrównoważonej eksploatacji zasobów rybołówstwa w ramach wspólnej polityki rybołówstwa (Dz. Urz. UE L 358 z dnia 31 grudnia 2002 r., s. 59; dalej powoływanego jako "rozporządzenie nr 2371/2002") poprzez ich niewłaściwą wykładnię, polegającą na przyjęciu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, że wyposażenie statku w "narzędzia połowowe" jest warunkiem niezbędnym (sine qua non) dla uznania statku za "statek rybacki" w rozumieniu art. 3 lit. c) rozporządzenia nr 2371/2002, a w dalszej kolejności - w celu uznania osoby pracującej na danym statku za osobę uprawnioną do otrzymania pomocy finansowej na podstawie § 21 ust. 1 pkt 3 wskazanego wyżej rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi;
2. 2) naruszenie prawa procesowego, a mianowicie art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej zwanej "p.p.s.a.") poprzez nierozpoznanie istoty sprawy, ze względu na zaniechanie wyjaśnienia różnicy pomiędzy brzmieniem definicji "statku rybackiego" określonej w art. 3 lit. c) rozporządzenia nr 2371/2002, a brzmieniem definicji "statku rybackiego" określonej w art. 4 pkt 31 rozporządzenia Rady (WE) nr 1224/2009 z dnia 20 listopada 2009 r. ustanawiającego wspólnotowy system kontroli w celu zapewnienia przestrzegania przepisów wspólnej polityki rybołówstwa, zmieniającego rozporządzenia (WE) nr 847/96, (WE) nr 2371/2002, (WE) nr 811/2004, (WE) nr 768/2005, (WE) nr 2115/2005, (WE) nr 2166/2005, (WE) nr 388/2006, (WE) nr 509/2007, (WE) nr 676/2007, (WE) nr 1098/2007, (WE) nr 1300/2008, (WE) nr 1342/2008 i uchylającego rozporządzenia (EWG) nr 2847/93, (WE) nr 1627/94 oraz (WE) nr 1966/2006 (Dz. Urz. UE L 343 z dnia 22 grudnia 2009 r., s. 1; dalej powoływanego jako "rozporządzenie nr 1224/2009").

W uzasadnieniu autor skargi podniósł w pierwszym rzędzie argumenty, mające przemawiać za tym, że w sprawie niniejszej zachodzi wyjątkowy przypadek, o którym mowa w art. 285a § 2 p.p.s.a.. Stwierdził, że tenże wyjątkowy przypadek polega na niewykryciu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny błędu w polskiej wersji językowej definicji "statku rybackiego" określonej w art. 3 lit. c) rozporządzenia nr 2371/2002, co - wobec faktu, iż skarżący nie zna żadnego z 24 języków urzędowych Unii Europejskiej poza językiem polskim - uniemożliwiło skarżącemu powzięcie wiedzy o naruszeniu przez Wojewódzki Sad Administracyjny prawa materialnego poprzez jego niewłaściwą wykładnię, a w dalszej konsekwencji - uniemożliwiło również skorzystanie z przysługującego skarżącemu środka prawnego, tj. skargi kasacyjnej od zaskarżonego wyroku. Błędne tłumaczenie definicji zawartej w art. 3 lit. c) rozporządzenia nr 2371/2002 było obiektywnym powodem niewniesienia środka ochrony.

Czynnikiem obiektywnym, na podstawie którego skarżący nie skorzystał z przysługującego mu środka prawnego, jest również nieznajomość przez niego języków obcych. Skargę kasacyjną można oprzeć jedynie na zarzucie naruszenia prawa materialnego lub prawa procesowego, zaś skarżący nie znał innych wersji językowych rozporządzenia nr 2371/2002, przez co nie mógł był nawet wskazać przepisu, który został naruszony przez Sąd. Zdaniem autora skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, skarżący nie skorzystał z przysługującego mu uprzednio środka prawego nie z powodu subiektywnej oceny powodzenia takiej czynności, lecz z powodu całkowicie obiektywnego naruszenia zasady demokratycznego państwa prawnego. Błąd tłumacza aktu prawnego był czynnikiem niezależnym od strony postępowania. Autor przedmiotowej skargi uzasadnił również, dlaczego w niniejszej sprawie nie ma możliwości zmiany lub uchylenia wyroku w drodze innych przysługujących skarżącemu środków prawnych (np. skargi o wznowienia postępowania, czy wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej) oraz argumenty na uzasadnienie, że w wyniku wydania zaskarżonego wyroku skarżący poniósł szkodę. Ponadto w uzasadnieniu szeroko i wnikliwie zostały uzasadnione zarzuty podniesione w petitum skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia.

W piśmie procesowym z dnia [...] lipca 2015 r. Prezes ARiMR (zastępowany przez radcę prawnego) wniósł o oddalenie skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia jako pozbawionej usprawiedliwionych podstaw, a także o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 285a § 1 p.p.s.a. skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia przysługuje od prawomocnego orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego, gdy przez jego wydanie została stronie wyrządzona szkoda, a zmiana lub uchylenie orzeczenia w drodze innych przysługujących stronie środków prawnych nie było i nie jest możliwe. Z kolei art. 285a § 2 p.p.s.a. stanowi, że skarga, o której mowa w § 1, przysługuje również w wyjątkowych przypadkach od prawomocnego orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego, jeżeli strony nie skorzystały z przysługujących im środków prawnych, gdy niezgodność z prawem wynika z naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela, chyba że jest możliwa zmiana lub uchylenie orzeczenia w drodze innych przysługujących stronie środków prawnych.

W niniejszej sprawie strona skarżąca nie skorzystała z przysługującej jej uprzednio skargi kasacyjnej od zaskarżonego wyroku. W takiej sytuacji dopuszczalność wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia uzależniona jest od wystąpienia w sprawie "wyjątkowego przypadku", o jakim mowa w art. 285a § 2 p.p.s.a.

Zakresem normy wynikającej z tego przepisu objęte są bowiem w wyjątkowych sytuacjach prawomocne orzeczenia wojewódzkich sądów administracyjnych, jeżeli strony nie skorzystały z przysługujących im środków prawnych, np. nie wniosły skargi kasacyjnej lub nie wniosły skargi o wznowienie postępowania, chyba że jest możliwa zmiana lub uchylenie orzeczenia w drodze innych przysługujących stronie środków prawnych, np. istnieją przesłanki i termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania. W takim przypadku strona wnosząca skargę na podstawie art. 285a § 2 p.p.s.a. obowiązana jest w skardze tej - poza innymi warunkami wymienionymi w art. 285e § 1 p.p.s.a. - wykazać, że występuje wyjątkowy przypadek uzasadniający wniesienie skargi, co obejmuje także wykazanie, dlaczego nie wykorzystała przysługujących jej środków prawnych (art. 285e § 1 pkt 5 p.p.s.a.). Skargę, która nie spełnia wymagań określonych w art. 285e § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny odrzuca na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 285h § 1 p.p.s.a. Odrzucenie wspomnianej skargi jest również obligatoryjne i następuje na podstawie art. 285h § 2 p.p.s.a., jeżeli zmiana zaskarżonego orzeczenia w drodze innych środków prawnych była lub jest możliwa albo jeżeli nie zachodzi wyjątek, o którym mowa w art. 285a § 2.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszej sprawie wystąpiła przesłanka odrzucenia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, określona w art. 285h § 2 p.p.s.a. Wskazane przez autora tego środka prawnego okoliczności, o jakich mowa w art. 285e § 1 pkt 5 p.p.s.a., nie świadczą bowiem o tym, że skarżący z wyjątkowych powodów nie skorzystał z uprawnienia do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku WSA w Warszawie z dnia 27 lutego 2013 r., a przez to - że dopuszczalne jest kwestionowanie tamtego orzeczenia poprzez wniesienie skargi o stwierdzenie jego niezgodności z prawem.

Autor skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku WSA w Warszawie jako obiektywne powody nieskorzystania przez skarżącego z uprawnienia do zaskarżenia wspomnianego wyroku skargą kasacyjną wskazał nieznajomość przez skarżącego języków obcych, która uniemożliwiła mu dostrzeżenie błędnego tłumaczenia w polskiej wersji językowej treści art. 3 lit. c) rozporządzenia nr 2371/2002, niedostrzeżonego przez WSA w Warszawie. Miało to w konsekwencji uniemożliwić sformułowanie zarzutu naruszenia przez WSA w Warszawie w zaskarżonym wyroku prawa materialnego poprzez błędną wykładnię. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, taka argumentacja nie świadczy o wystąpieniu w sprawie wyjątkowego przypadku, o jakim mowa w art. 285a § 2 p.p.s.a. Autor przedmiotowej skargi pomija w swoich wywodach to, że zgodnie z art. 175 § 1 p.p.s.a. przy sporządzaniu skargi kasacyjnej ustawodawca wprowadził tzw. przymus adwokacko-radcowski, wobec czego brak znajomości przez stronę języków obcych nie może być uznany za okoliczność uniemożliwiającą sporządzenie skargi kasacyjnej, bowiem tej czynności procesowej - w imieniu strony - musi dokonać jeden z profesjonalnych pełnomocników wymienionych w art. 175 p.p.s.a. Z akt sprawy wynika, że skarżący został pouczony o uprawnieniu do wniesienia skargi kasacyjnej i o wymogu sporządzenia tego środka odwoławczego przez pełnomocnika będącego adwokatem lub radcą prawnym (vide protokół rozprawy przed WSA - k. 39 akt WSA, pismo przewodnie o doręczeniu skarżącemu odpisu wyroku - k. 56 akt WSA).

Wbrew twierdzeniom strony skarżącej, nie ma podstaw do przyjęcia, że w niniejszej sprawie miała miejsce obiektywna przesłanka dopuszczalności skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku "gatunkowo tożsama" z błędną informacją o terminie wniesienia skargi kasacyjnej lub niepoinformowaniem o obowiązującym przymusie radcowsko-adwokackim. W niniejszej sprawie skarżący został bowiem prawidłowo pouczony zarówno o terminie wniesienia skargi kasacyjnej, jak i o przymusie adwokacko-radcowskim, a zatem było możliwe wniesienie przez niego skargi kasacyjnej, którą mógł w jego imieniu sporządzić profesjonalny pełnomocnik. Bez wpływu na tę ocenę pozostaje okoliczność, że skarżący - jak sam twierdzi - dopiero w marcu 2015 r. powziął wiedzę o różnicach w tłumaczeniu na język polski definicji zawartych w art. 3 lit. c) rozporządzenia nr 2371/2002 i w art. 4 pkt 31 rozporządzenia nr 1224/2009.

Tego rodzaju okoliczność nie uniemożliwiała wniesienia uprzednio skargi kasacyjnej, lecz co najwyżej w skardze takiej nie zostałby podniesiony zarzut odnoszący się do wskazanej kwestii (o ile taka okoliczność nie zostałaby jednak dostrzeżona przez profesjonalnego pełnomocnika, który sporządzałby dla strony skargę kasacyjną, formułując stosowne zarzuty kasacyjne).

Dostrzegając rzetelność i wnikliwość autora skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku WSA w Warszawie w przedstawieniu stanu sprawy i uzasadnieniu argumentów mających przemawiać za trafnością zarzutów podniesionych w tym środku prawnym, Naczelny Sąd Administracyjny nie mógł jednak ocenić tych zarzutów merytorycznie. W sytuacji nieskorzystania przez stronę ze zwykłego środka odwoławczego jakim była skarga kasacyjna, ustawodawca w art. 285a § 2 p.p.s.a. uzależnił bowiem dopuszczalność skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia od zaistnienia w sprawie wyjątkowego przypadku, który w niniejszej sprawie nie wystąpił. Wobec tego przedmiotowa skarga podlegała odrzuceniu.

Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 285h § 2 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1. sentencji postanowienia.

O zwrocie uiszczonego wpisu od skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia NSA orzekł na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 w zw. z art. 285 l p.p.s.a.

PG