Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 20 lutego 2015 r., sygn. akt V SA/Wa 2239/14 oddalił skargę G. Sp. z o.o. w D. na decyzję Prezesa Agencji Rynku Rolnego z dnia [..] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania dopłaty z tytułu zużytego do siewu lub sadzenia materiału siewnego kategorii elitarny lub kwalifikowany.
Sąd I instancji przyjął następujące ustalenia:
Pismem z dnia [...] marca 2014 r., G. Sp. z o.o. w d. (dalej: skarżąca, spółka) złożyła w Oddziale Terenowym Agencji Rynku Rolnego w G. (OT ARR) wniosek o przyznanie dopłaty z tytułu użytego do siewu lub sadzenia materiału siewnego kategorii elitarny lub kwalifikowalny mającej charakter pomocy de minimis w rolnictwie (dot. dopłaty do 92,76 ha obsianej pszenicą ozimą).
Decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r. Dyrektor Oddziału Terenowego Agencji Rynku Rolnego w [...] odmówił skarżącej przyznania wnioskowanej pomocy.
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji - bazując na części C i D wniosku - wskazał że skarżąca otrzymała z ARR w okresie 3 lat pomoc de minimis w kwocie 5.339,47 euro (równowartość 23.046,67 PLN) i jest powiązana osobno i kapitałowo z następującymi podmiotami: M. Sp. z o.o., D. Sp. z o.o., A. Sp. z o.o., G. Sp. z o.o., B. Sp. z o.o., E. Sp. z o.o., G. Sp. z o.o., T. z.s. w D. Ta ostatnia posiada: 100% udziałów spółkach z o.o. E., B. i M. a także 98,97% udziałów w G. Sp z o.o., 69,87% udziałów w G. Sp. z o.o., 94,16 % udziałów w A. Sp. z o.o.
Dyrektor OTARR wyjaśnił, że ww. spółka [...] jest również powiązana kapitałowo z dwoma innymi spółkami z o.o. i jako wspólnik posiada: 99,37% udziałów w D. Sp. z o.o. i 94,16% udziałów w A. Sp. z o.o. T. A/S poprzez sześć w/w spółek z o.o. (tj. E., B., M., G., G., D.) oraz jest pośrednio powiązana kapitałowo ze spółką D. Sp. z o.o. w D. posiadając w niej większość udziałów.
Mając na względzie powyższe organ I instancji przyjął, że wszystkie te podmioty są ze sobą powiązane stanowiąc jedno przedsiębiorstwo w rozumieniu art. 2 ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 1408/2013 z dnia 18 grudnia 2013 r. w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu UE do pomocy de minimis w sektorze rolnym (Dz. U. UE 352 z 24.12.201 r., str. 9; dalej: rozporządzenie Komisji (UE) nr 1408/2013) i zachodzi co najmniej jeden przypadek powiązań opisany w tym przepisie w punkcie a) "Jedna jednostka gospodarcza posiada w drugiej jednostce gospodarczej większość praw do głosu akcjonariuszy wspólników lub członków".
Ponadto organ I instancji wskazał, że identyczne wnioski o przyznanie dopłaty złożyły spółki z o.o.: B., m., E. i G., a przyznana pomoc de minimis w ostatnich trzech latach - jako że mamy do czynienia z jednym przedsiębiorstwem - nie może przekroczyć 15.000 Euro (realnie wypłacona kwota to 24 851,65 euro).
Prezes Agencji Rynku Rolnego (ARR) decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r. utrzymał w mocy decyzję pierwszoinstancyjną.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podzielił pogląd organu I instancji, że przyznanie pomocy skutkowałoby przekroczeniem przez skarżącą dopuszczalnego łącznego limitu pomocy de minimis, który na jedno przedsiębiorstwo wynosi kwotę 15.000 euro. Organ wskazał, że skarżąca wraz z innymi powiązanymi z nią spółkami polskimi stanowią jedno przedsiębiorstwo w rozumieniu art. 2 ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013, a tym samym, że wszystkie te podmioty obowiązuje jeden limit dopuszczalnej pomocy.
G. sp. z o.o. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie żądając uchylenia obu decyzji, a także zasądzenia zwrotu kosztów postępowania sądowego. Spółka zarzuciła naruszenie art. 2 ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013 poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że z przepisu tego wynika, że skarżąca oraz powiązane z nią - za pośrednictwem T. A/S - inne spółki polskie (wnioskujące równocześnie ze stroną o przyznanie takiej samej pomocy) należy traktować jako jedno przedsiębiorstwo, co w konsekwencji prowadziło do błędu w ustaleniach faktycznych i uznania, że strona wyczerpała łączny limit dopuszczalnej pomocy de minimis, wynoszący 15.000 euro.
W odpowiedzi na skargę - żądając jej oddalenia – Prezes ARR podniósł argumenty zbieżne z motywami rozstrzygnięć.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) stwierdził, że zgodnie z art. 2 ust. 2 pkt a rozporządzenia Komisji (WE) nr 1408/2013 w powiązaniu z ostatnim zdaniem art. 2 ust. 2 tego aktu normatywnego, to spółka T. A/S posiada większość praw głosu wspólników w Skarżącej Spółce. WSA ponadto zaznaczył, że w spółce, jak i w G. Sp. z o.o. prezesem zarządu jest ta sama osoba H.M.R., a więc bezsprzecznie spółki te są powiązane także osobowo.
Sąd I instancji wskazał, iż zgodnie z formułą wyrażoną w zdaniu końcowym art. 2 ust. 2 Rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013 - jednostki gospodarcze pozostające w jakimkolwiek ze stosunków, o których mowa w akapicie pierwszym lit.a, za pośrednictwem jednej innej jednostki gospodarczej, jest nią T. A/S, lub kilku jednostek gospodarczych również są uznawane za jedno przedsiębiorstwo.
Sąd I instancji wyjaśnił również, że skoro równolegle ze skarżącą wnioski o przyznanie dopłaty złożyły sp. z o.o.: G., M., E., B., a łączna pomoc de minimis udzielona w okresie 3 lat podatkowych w.w. podmiotom wyniosła 24.851,65 euro, to został przekroczony limit pomocy określony w art. 3 ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013, a organy obu instancji prawidłowo zastosowały art. 3 ust. 7 tego rozporządzenia, który stanowi, że o ile z powodu udzielenia nowej pomocy zostałby przekroczony limit 15.000 euro nowa pomoc nie może być objęta przepisami rozporządzenia, a zatem pomoc do takiego wniosku nie może być przyznana.
Sąd I instancji zauważył, że treść preambuły zawartej w Rozporządzeniu w żaden sposób nie wpływa na modyfikację pojęcia "jedno przedsiębiorstwo" zdefiniowanego w tym akcie normatywnym. W punkcie 4 preambuły wskazuje się jedynie na przesłanki zdefiniowania tego pojęcia i zastosowane przez prawodawcę kryteria, a także cele, jakie sobie założono. Dlatego też w ocenie WSA nie było potrzeby odnoszenia się do tej części uzasadnienia skargi oraz pisma procesowego z 9 lutego 2015 r. dot. reguł interpretacji i definicji "jedno przedsiębiorstwo" przyjętej w ww. Rozporządzeniu.
G. Sp. z o.o. w skardze kasacyjnej od powyższego wyroku wniosła o jego uchylenie w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania.
Wyrokowi zarzuciła:
- - naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania tj.
- a) art. 151 w zw. z art. 3 § 1 w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez bezzasadne oddalenie skargi w następstwie braku wszechstronnego uzasadnienia przez Sąd I instancji swojego rozstrzygnięcia, w tym w szczególności stanowiska co do istnienia pomiędzy skarżącą, a pozostałymi spółkami wnioskującymi równocześnie ze spółką o dopłaty powiązań, o których mowa w art. 2 ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013, za pośrednictwem T. A/S, a także jedynie fragmentaryczne odniesienie sie do zarzutów i argumentacji skarżącej, zawartych w jej skardze do WSA oraz całkowite pominięcie jej argumentacji zawartej w piśmie procesowym z dnia 9 lutego 2015 r.
- - naruszenie przepisów prawa materialnego:
- a) art. 2 ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013 poprzez błędną wykładnię tego przepisu, co prowadziło do bezpodstawnego uznania, że skarżąca oraz powiązane z nią - za pośrednictwem T. AS inne spółki polskie - wnioskujące równocześnie z skarżącą o przyznanie takiej samej pomocy - należy traktować jako jedno przedsiębiorstwo, co w konsekwencji skutkowało błędem w ustaleniach faktycznych, że limit dopuszczalnej pomocy został w przypadku skarżącej przekroczony i tym samym niewłaściwego zastosowania art. 3 ust. 2 ww. rozporządzenia.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezes Agencji Rynku Rolnego wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna posiada usprawiedliwione podstawy.
Skarżonym kasacyjnie wyrokiem Sąd I instancji uznał, że odmowa przyznania skarżącej dopłaty do materiału siewnego była prawidłowa, bowiem powiązanie kapitałowe i osobowe skarżącej z [...] spółką T. A/S oraz tej spółki ze wskazanymi spółkami polskimi nakazuje uznać te jednostki gospodarcze za jedno przedsiębiorstwo w rozumieniu art. 2 ust. 2 lit. a) rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013 z dnia 18 grudnia 2013 r. w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis w sektorze rolnym. W takim stanie rzeczy WSA stwierdził, że organy obu instancji, kierując się dopuszczalnym limitem pomocy dla jednego przedsiębiorstwa, prawidłowo zastosowały art. 3 ust. 7 cyt. rozporządzenia Komisji.
Powyższy pogląd nie jest prawidłowy, a skarga kasacyjna trafnie zarzuca naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 2 ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013.
Na wstępie przypomnieć należy, że przyznawana przez państwo członkowskie jednemu przedsiębiorstwu pomoc de minimis, nie przekraczająca określonej kwoty (art. 3 ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013 określa całkowitą kwotę pomocy dla jednego przedsiębiorstwa na 15.000 Euro), nie spełnia wszystkich kryteriów wskazanych w art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej jest dozwolonym rodzajem pomocy niepodlegającym zgłoszeniu Komisji Europejskiej. Dla regulowanych rozporządzeniem Komisji (UE) nr 1408/2013 celów stosowania art. 107 i art. 108 Traktatu do pomocy de minimis w sektorze rolnym w art. 2 ust. 2 przyjęto definicję pojęcia "jednego przedsiębiorstwa". Jak stanowi powyższa norma prawna, jedno przedsiębiorstwo obejmuje wszystkie jednostki gospodarcze, które są ze sobą powiązane co najmniej jednym z następujących stosunków:
- a. jedna jednostka gospodarcza posiada w drugiej jednostce gospodarczej większość praw głosu akcjonariuszy, wspólników lub członków,
- b. jedna jednostka gospodarcza ma prawo wyznaczyć lub odwołać większość członków organu administracyjnego zarządzającego lub nadzorczego innej jednostki gospodarczej,
- c. jedna jednostka gospodarcza ma prawo wywierać dominujący wpływ na inną jednostkę gospodarczą zgodnie z umową zawartą z tą jednostką gospodarczą zgodnie z umową zawartą z tą jednostką lub postanowieniami w jej akcie założycielskim lub umowie spółki,
- d. jedna jednostka gospodarcza, która jest akcjonariuszem lub wspólnikiem w innej jednostce gospodarczej lub jej członkiem samodzielnie kontroluje, zgodnie z porozumieniem z innymi akcjonariuszami, wspólnikami lub członkami tej jednostki, większość praw głosu akcjonariuszy, wspólników lub członków tej jednostki.
Jak dalej stanowi przepis, jednostki gospodarcze pozostające w jakimkolwiek ze stosunków, o których mowa w lit. a) – d) za pośrednictwem innej jednostki gospodarczej lub innych jednostek gospodarczych, również są uznawane za jedno przedsiębiorstwo.
Wszystkie wyszczególnione w art. 2 ust. 2 rodzaje powiązań kapitałowych i organizacyjnych uzasadniają przyjęcie, że jednostki gospodarcze powiązane na choćby jeden z tych sposobów należy traktować jako jedno przedsiębiorstwo z jednym wszakże zasadniczym dla prawidłowości wykładni cyt. przepisu zastrzeżeniem. Otóż wszystkie powiązania, o których mowa w art. 2 ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013 należy odnosić do jednostek gospodarczych tego samego państwa członkowskiego, co oznacza, że przydzielające pomoc poprzez uprawnione organy, państwo członkowskie ocenia związki istniejące wyłącznie pomiędzy krajowymi podmiotami gospodarczymi.
Powyższe znajduje uzasadnienie przede wszystkim w mających charakter normatywny motywach preambuły rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013. Motyw (4) przywołuje tezę orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości UE [wyrok z 2002 r. w sprawie C-382/99 Niderlandy przeciwko Komisji stwierdzający, że podmioty, które są kontrolowane (prawnie lub de facto) przez ten sam podmiot, należy traktować jako jedno przedsiębiorstwo], wskazując na konieczność określenia podjętym rozporządzeniem jasnych kryteriów pozwalających przyjąć w jakich okolicznościach co najmniej dwie jednostki gospodarcze z tego samego państwa członkowskiego należy uznać za jedno przedsiębiorstwo. Te jasne kryteria nakreślone zostały w art. 2 ust. 2 cyt. aktu prawnego.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie można dokonywać wykładni tej normy w oderwaniu od jednoznacznego w swej treści założenia z motywu (4), jakim kierowała się Komisja, definiując jedno przedsiębiorstwo. Stąd nie można podzielić przekonania Sądu I instancji, który uznał, że treść preambuły nie wpływa w żaden sposób na modyfikację określonego art. 2 ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013 pojęcia, tym bardziej że – jak przecież podkreśla się w uzasadnieniu skarżonego wyroku – preambuła w pkt (4) wskazuje na "przesłanki zdefiniowania pojęcia i zastosowane przez prawodawcę kryteria, a także cele, jakie sobie założono".
Również nie jest prawidłowa ocena Sądu, że zbędne jest odwoływanie się do reguł interpretacji i definicji "jednego przedsiębiorstwa". Stanowisko to WSA wypowiedział w związku z pismem procesowym skarżącej z dnia 9 lutego 2015 r., w którym odwołała się do wydanej przez Komisję Europejską na tle rozporządzenia Komisji (UE) nr 1407/2013 w sprawie stosowania art. 107 i art. 108 TFUE z dnia 18 grudnia 2013 r. i opublikowanej w języku polskim na stronie internetowej Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (zob. https://uokik.gov.pl/wyjasnienia_i_interpretacje_komisji_europejskiej.php#faq2332) interpretacji jednego przedsiębiorstwa, stwierdzając że przy badaniu powiązań między przedsiębiorstwami w celu ustalenia dozwolonej kwoty pomocy nie należy brać pod uwagę przedsiębiorstw, których siedziba znajduje się w innym państwie członkowskim. Interpretacja ta dotyczyła pojęcia "jednego przedsiębiorstwa" zdefiniowanego w identyczny sposób, jak to się stało w omawianym art. 2 ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013.
Powyższe stanowisko Komisji wiązać należy z faktem udzielania przez państwo członkowskie pomocy przedsiębiorcom właściwej dla niego części rynku wewnętrznego, regulowanego przepisami krajowymi, obowiązującymi przedsiębiorców tego państwa.
Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że motywem (2) rozporządzenia Rady (WE) nr 994/98 z dnia 7 maja 1998 r. dotyczącego stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do niektórych kategorii horyzontalnej pomocy państwa (Dz. U. UE z dnia 14 maja 1998 r. L 142, s. 1 ze zm.; Polskie wydanie specjalne z 2004 r. rozdz. 08, t. 1, s. 312 ze zm.) przyjęto, iż ocena zgodności pomocy ze wspólnym rynkiem spoczywa zasadniczo na Komisji. Trudno zatem pominąć lub, jak to uczynił WSA, uznać za bez znaczenia przy dokonywaniu wykładni definiowanego w rozporządzeniu Komisji (UE) nr 1408/2013 pojęcia "jednego przedsiębiorstwa", nakreślone przez Komisję w pkt (4) preambuły założenia i warunki, które definicja powinna uwzględniać. Trudno również zlekceważyć interpretację jednobrzmiąco sformułowanego pojęcia "jednego przedsiębiorstwa", którym posłużyła się Komisja w innym akcie prawnym [rozporządzenie Komisji (UE) nr 1407/2013].
Podsumowując, Sąd I instancji, dostrzegając treść motywu (4) preambuły i kierując się wskazanym wyżej orzeczeniem TSUE, nieprawidłowo zinterpretował art. 2 ust. 2 cyt. rozporządzenia Komisji, uznając powiązania skarżącej Spółki z posiadającą większość praw głosu w tej Spółce spółką [...] T. A/S, która jest również udziałowcem innej spółki polskiej, za wystarczające dla uznania, że mamy do czynienia z jednym przedsiębiorstwem w rozumieniu art. 2 ust. 2 zdanie ostatnie rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013. Zupełnie nieodpowiadająca treści art. 2 ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013 jest ocena, że powiązanie między skarżącą, a spółkami polskimi wyraża się powiązaniem każdej z tych spółek ze spółką duńską i błędny z tego powodu jest wniosek, że wszystkie te spółki wraz ze Spółką skarżącą tworzą jedno przedsiębiorstwo, dla której łączna udzielona w ciągu ostatnich 3 lat pomoc uniemożliwia przyznanie kolejnej pomocy.
WSA przyłożył również nadmierną wagę do faktu, że skarżącą Spółką kieruje ta sama osoba, która sprawuje zarząd w innej polskiej spółce, bowiem z perspektywy definicji z art. 2 ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013 i wymienionych w lit. a) – d) rodzajów powiązań – także tych o których mowa w ostatnim akapicie tego przepisu – jest to okoliczność obojętna.
Ponownie rozpoznając sprawę, Prezes ARR oceni, czy zebrany w sprawie materiał dowodowy wyklucza przyznanie pomocy ze względu na treść art. 3 ust. 2 cyt. rozporządzenia Komisji (UE) nr 1408/2013 z powodu uznania tej Spółki za jedno przedsiębiorstwo z inną spółką lub spółkami krajowymi w rozumieniu art. 2 ust. 2 tego aktu prawnego.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 188 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a uchylono zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję. O kosztach postępowania orzeczono stosownie do art. 203 pkt 1 w związku z art. 200 p.p.s.a.