Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 8 listopada 2013 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę S. P., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 19 [...] 2012 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia wraz z odsetkami.
Z uzasadnienia wyroku Sądu I instancji wynika, że za podstawę rozstrzygnięcia przyjął on następujące ustalenia.
W dniu 5 [...] 2007 r. S. P. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. z wnioskiem o umorzenie w całości zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy, ewentualnie rozłożenia go na raty na 5 lat (z karencją do czasu znalezienia zatrudnienia). Wniosek swój płatnik uzasadnił trudną sytuacją finansową i zdrowotną. Wyjaśnił, iż w [...] 2007 r. zmuszony był zakończyć prowadzenie działalności gospodarczej z uwagi na wypowiedzenie umowy najmu lokalu, w którym prowadził bar, a w które to przedsięwzięcie zainwestował [...] zł. Próby wznowienia działalności nie przyniosły rezultatu. Wnioskodawca wskazał, że ma [...] lat, od [...] r. jest wdowcem i obecnie osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Na jego utrzymaniu pozostają dwie studiujące córki (czwarty rok na Politechnice K. i pierwszy rok na Akademii P.). Z powodu złej sytuacji finansowej oraz w celu zmniejszenia kosztów, zmuszony był zamienić mieszkanie na mniejsze, mimo tego płaci wysoki czynsz w kwocie [...] zł.
Po rozpatrzeniu przedmiotowego wniosku, Zakład Ubezpieczeń Społecznych Odział w K. decyzją z dnia 22 [...] 2008 r. odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą i za pracowników w części finansowanej przez płatnika oraz umorzył postępowanie w zakresie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych. W wyniku złożonego przez S. P. wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia 28 [...] 2008r. organ II instancji utrzymał w mocy powyższe rozstrzygnięcie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 6 lutego 2009r. oddalił skargę S. P. Następnie, na skutek skargi kasacyjnej złożonej przez wnioskodawcę, wyrokiem z dnia 9 grudnia 2010r., sygn. akt II GSK 1051/10 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok oraz uchylił zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 22 [...] 2008r.
Po ponownym przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego i rozpatrzeniu wniosku S. P., Prezes ZUS decyzją z dnia 26 [...] 2011 r., odmówił umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie [...] zł, należności z tytułu składek na ubezpieczenia pracowników w części finansowanej przez płatnika w łącznej kwocie [...] zł oraz umorzył postępowanie w części dotyczącej składek na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne finansowanych przez ubezpieczonych.
Na skutek złożonego przez P. odwołania, decyzją z dnia 15 [...] 2011r. utrzymano w mocy decyzję z dnia 26 [...] 2011r.
Na powyższą decyzję S. P. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, który wyrokiem z dni 26 kwietnia 2012 r. sygn. akt I SA/Kr 186/12 uchylił ją wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji.
Po ponownym rozpoznaniu sprawy, decyzją z dnia 1 [...] 2012 r. Prezes ZUS odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek finansowanych przez płatnika w łącznej kwocie [...] zł oraz umorzył postępowanie w zakresie umorzenia składek za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych z uwagi na jego bezprzedmiotowość.
W uzasadnieniu organ wskazał, że od 1 [...] 2008r. wnioskodawca pozostaje w stałym zatrudnieniu na podstawie umowy o pracę w wymiarze 1/2 czasu pracy z wynagrodzeniem wynoszącym [...] zł brutto miesięcznie (kwota pozostająca do wypłaty, po uwzględnieniu potrąceń egzekucyjnych wynosi około [...] zł). Do tego prawa majątkowego Zakład Ubezpieczeń Społecznych skierował zajęcie wynagrodzenia za pracę. Egzekucja jest aktualna i skuteczna. Na poczet należności składkowych przekazywana jest co miesiąc kwota [...] zł miesięcznie. Ponadto ustalono, że wnioskodawca jest w posiadaniu majątku nieruchomego (nieruchomość gruntowa zabudowana budynkiem mieszkalnym położona w J. oraz udział w lokalu położonym we W.). Na nieruchomości stanowiącej lokal ZUS Oddział w K. dokonał zabezpieczenia spłaty swoich należności składkowych ustanawiając na nim hipotekę przymusową. Tym samym organ uznał, iż w sprawie nie została spełniona przesłanka całkowitej nieściągalności.
W zakresie należności obciążających wnioskodawcę za osobę prowadzącą działalność gospodarczą organ ustalił, iż nie mają miejsca w niniejszej sprawie przesłanki określone w przepisie art. 28 ust. 3a w związku z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r. nr 141, poz. 1365).
Decyzją z dnia 19 [...] 2012 r., wydaną na skutek rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, Prezes ZUS utrzymał w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie z dnia 1 [...] 2012 r.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący zarzucił organowi niezasadne przyjęcie, że w jego przypadku nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające umorzenie należności składkowych, podczas gdy jego trudna sytuacja zdrowotna i materialna, w szczególności zadłużenie z tytułu nieopłaconych czynszów mieszkaniowych i zaciągniętych pożyczek i kredytów, a przede wszystkim orzeczona eksmisja z lokalu mieszkalnego, wskazuje na to, że zachodzą przesłanki w pełni uzasadniające umorzenie należności z tytułu ubezpieczenia społecznego. Zarzucił również niewłaściwą ocenę materiału dowodowego, zgromadzonego w sprawie, oraz nierozpatrzenie przez organ wydający decyzję wszelkich okoliczności, istotnych z punktu widzenia przesłanek umorzenia należności składkowych.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymując w całości swe dotychczasowe stanowisko w sprawie wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę.
Sąd I instancji wskazał, iż w świetle art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) dalej: "p.p.s.a.", przy wykładaniu przywołanych przesłanek umorzenia wiążące dla Sądu były ustalenia dotyczące braku zaistnienia stanu całkowitej nieściągalności, o jakiej mowa w przepisach art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 ze zm.). Na podstawie wystawionych tytułów wykonawczych dokonano bowiem zajęcia wynagrodzenia za pracę zobowiązanego, które zgodnie wyjaśnieniami organu doprowadziło do uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym kwoty blisko dziesięciu tysięcy złotych. Prowadzone postępowanie egzekucyjne jest zatem nie tylko nadal aktualne, lecz również skuteczne. W tym kontekście aktualne pozostają przy tym również ustalenia dotyczące przysługującego wnioskodawcy prawa współwłasności nieruchomości gruntowych położonych w gminie J. oraz współwłasności w 1/24 części lokalu stanowiącego odrębną nieruchomość położonego we W. Nie ma przeciwwskazań, aby te nieruchomości stanowiły przedmiot zabezpieczenia hipotecznego należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.
Uwzględniając jednak aktualną sytuację zobowiązanego organ brał pod uwagę obniżenie jego wynagrodzenia do kwoty [...] zł (kwota pozostająca do wypłaty, po uwzględnieniu potrąceń egzekucyjnych wynosi około [...] zł). Sąd podkreślił, iż do końca [...] 2012 r. wnioskodawca był zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy uzyskując wynagrodzenie w wysokości [...] zł brutto miesięcznie, a zgodnie z informacją od pracodawcy, S. P. sam zawnioskował o obniżenie swojego miesięcznego wynagrodzenia. Skarżący nie wykazał natomiast by przywoływane przez niego problemy zdrowotne miały bezpośredni wpływ na taką decyzję. Nie wykazał nawet, że z uwagi na istniejące schorzenia korzystać musi ze specjalistycznego leczenia, posiłkując się jedynie zaświadczeniem od lekarza rodzinnego.
Sąd I instancji podkreślił, że w kwestionowanym rozstrzygnięciu organu nie zabrakło kompleksowego rozważenia wszystkich okoliczności związanych z sytuacją majątkową i rodzinną skarżącego, a więc związanych z przesłankami umorzenia zawartymi w § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. W części wstępnej uzasadnienia przywołano bowiem wszelkie istotne z punktu widzenia sprawy okoliczności faktyczne, które następnie w sposób logiczny i przekonywujący odniesiono do ustawowych zapisów.
Wbrew twierdzeniom skargi, wypowiadając się w przedmiocie umorzenia zaległości organ miał na względzie orzeczoną wyrokiem z 14 maja 2012 r. powinność opuszczenia i opróżnienia ze swoich rzeczy lokalu mieszkalnego zajmowanego przez skarżącego oraz jego córkę i wnuka, a także fakt nie przyznania w wyroku eksmisyjnym uprawnienia do lokalu socjalnego. Skarżący sam stwierdził, iż toczy się dalej postępowanie w kwestii przyznania prawa do lokalu socjalnego, a zatem ta kwestia nie została jeszcze negatywnie przesądzona dla skarżącego. Sąd ten podkreślił, że zdecydowaną większość wydatków obciążających gospodarstwo domowe wnioskodawcy stanowią obciążenia związane z koniecznością spłaty wcześniej zaciągniętego kredytu, zaś w orzecznictwie sądowo-administracyjnym jednolicie wskazuje się, iż zobowiązania cywilnoprawne strony nie mogą być powodem przerzucania na współobywateli ciężaru zaspokajania potrzeb niezasługujących na miano niezbędnych dla utrzymania danej osoby.
Zakład skupił się więc – zdaniem Sąd I instancji prawidłowo – na wykazaniu istnienia (bądź braku) okoliczności wprost wymienionych w § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego. Wzmiankowane w toku postępowania problemy zdrowotne związane ze stwierdzoną niedomykalnością zastawki mitralnej, nadciśnieniem tętniczym oraz hyperchlesterolemią nie stanowią zasadniczo schorzeń uniemożliwiających wykonywanie pracy zarobkowej i są charakterystyczne dla wieku skarżącego. Sam skarżący nie przedłożył orzeczeń stwierdzających niezdolność do pracy.
W ocenie Sądu I instancji wydanie zaskarżonej decyzji w niniejszej sprawie zostało poprzedzone wyczerpującym zebraniem i analizą niezbędnego materiału dowodowego z uwzględnieniem oświadczeń skarżącego, a następnie dokonano prawidłowej oceny ustalonych w ten sposób okoliczności przez pryzmat przepisów art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 rozporządzenia wykonawczego.
W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku S. P. wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:
- 1. prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 1, 2, 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne poprzez ich błędną wykładnię polegającą na niezasadnym przyjęciu, że w stosunku do S. P. nie zostały spełnione przesłanki umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne, podczas gdy trudna sytuacja zdrowotna i materialna skarżącego, w szczególności liczne zobowiązania finansowe, przekraczające swoja wysokością łączny dochód jego rodziny, a przede wszystkim prawomocnie orzeczona eksmisja z lokalu mieszkalnego, wskazuje na to, że zachodzą przesłanki do umorzenia należności S. P. z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne;
- 2. naruszenie przepisów postępowania tj. art. 133 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na niezasadnym zaniechaniu uwzględnienia skargi S. P. w następstwie nienależytego rozpoznania jej zarzutów i argumentów oraz niewłaściwej oceny dowodów zawartych w aktach sprawy, w sytuacji gdy należyte rozpoznanie zarzutów i argumentów skarżącego przy jednoczesnym dokonaniu prawidłowej oceny dowodów zgromadzonych w sprawie, powinno skutkować uwzględnieniem skargi.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej w całości oraz zasądzenie na rzecz organu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Skarga kasacyjna nie jest zasadna i nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu. Skargę kasacyjną, w granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest, określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a., terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Rozwiązaniu temu towarzyszy równolegle uprawnienie strony postępowania do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze.
Z powyższego wynika, że wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.
Z zarzutów skargi kasacyjnej, które oparte zostały na obydwu podstawach wskazanych w art. 174 p.p.s.a. wynika, że istota sporu prawnego w rozpoznawanej sprawie, w której przedmiot sądowoadministracyjnej kontroli stanowiła decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne dotyczy tego, czy uzasadnione jest stanowisko Sądu I instancji, że organ wydał tę decyzję bez naruszenia przepisów obowiązującego prawa oraz bez przekroczenia granic uznania administracyjnego, w ramach którego operował. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że prawidłowo przeprowadzone ustalenia fatyczne oraz prawidłowa i wszechstronna ocena dowodów zgromadzonych w rozpatrywanej sprawie - co nastąpiło, według Sądu I instancji bez naruszenia przepisów postępowania – stanowiąc podstawę ustalenia sytuacji majątkowej, zdrowotnej i rodzinnej wnioskodawcy, nie czynią niezasadnym i niezgodnym z prawem podjętego w ramach uznania administracyjnego rozstrzygnięcia o odmowie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne zwłaszcza, że organ ZUS szczegółowo uzasadnił w kontrolowanej decyzji motywy, którymi się kierował wydając negatywną dla strony decyzję.
Natomiast według strony skarżącej kasacyjnie - wbrew stanowisku Sądu I instancji - zaskarżona decyzja nie jest zgodna z prawem. Jej zdaniem, stan faktyczny rozpatrywanej sprawy nie został, ani prawidłowo ustalony, ani też prawidłowo oceniony przez organ administracji, w tym zwłaszcza z punktu widzenia ziszczenia się przesłanek umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek, które określone zostały w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w rozporządzeniu w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.
W konsekwencji, strona skarżąca kasacyjnie podważała prawidłowość zaskarżonej decyzji, zarówno w zakresie odnoszący się do faktycznych podstaw jej wydania (w tym, w zakresie dotyczącym przeprowadzonej przez organ oceny dowodów), jak i w zakresie odnoszącym się do zastosowanych w sprawie przepisów prawa materialnego regulujących umarzanie należności.
Według Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie orzekającym w rozpatrywanej sprawie, zarzuty skargi kasacyjnej nie zostały oparte na usprawiedliwionych podstawach i tym samym nie mogły odnieść skutku oczekiwanego przez stronę skarżącą kasacyjnie.
Ocenę postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów, które oparte zostały na podstawie określonej w pkt 2 art. 174 p.p.s.a. i do których odnieść należy się w pierwszej kolejności, poprzedzić należy koniecznym w rozpatrywanej sprawie przypomnieniem i wyjaśnieniem, że o ich skuteczności nie decyduje każde uchybienie przepisów postępowania, lecz tylko i wyłącznie takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przez "wpływ", o którym mowa na gruncie przywołanego przepisu, rozumieć należy istnienie związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej, a wydanym w sprawie zaskarżonym orzeczeniem sądu administracyjnego I instancji, który to związek przyczynowy, jakkolwiek nie musi być realny, to jednak musi uzasadniać istnienie hipotetycznej możliwości odmiennego wyniku sprawy. Wynikającym z przepisu art. 176 p.p.s.a. obowiązkiem strony wnoszącej skargę kasacyjną jest więc, nie tylko wskazanie podstaw kasacyjnych, lecz również ich uzasadnienie, co w odniesieniu do zarzutu naruszenia przepisów postępowania powinno się wiązać z uprawdopodobnieniem istnienia wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy.
Autor skargi kasacyjnej zobowiązany jest więc uzasadnić, że następstwa zarzucanych uchybień były na tyle istotne, że kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego orzeczenia, a w sytuacji, gdyby do nich nie doszło, wyrok sądu administracyjnego I instancji byłby inny.
Z punktu widzenia przedstawionych uwag stwierdzić należy, że postawione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia wskazanych w niej przepisów postępowania, nie mógł odnieść skutku oczekiwanego przez jej autora.
Postawiony w pkt 2. petitum skargi kasacyjnej zarzut naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a. oraz zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., w żadnym stopniu nie podważa stanowiska Sądu I instancji odnośnie do prawidłowości przeprowadzonych przez organy administracji ustaleń faktycznych, które następnie – to jest w konsekwencji oceny ich przeprowadzenia bez naruszenia prawa – przyjęte zostały za podstawę wyrokowania w rozpatrywanej sprawie. Dokonując oceny zasadności wymienionych zarzutów naruszenia przepisów postępowania o istotnym wpływie na wynik sprawy, przede wszystkim stwierdzić należy, że zarzucane naruszenia nie są ani przydatne - gdy chodzi o pierwsze spośród nich - ani też wystarczające - gdy chodzi o sposób skonstruowania i uzasadnienia drugiego spośród nich - do tego, aby za ich pomocą można było skutecznie podważyć prawidłowość stanowiska Sądu I instancji w zakresie odnoszącym się do ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę orzekania w rozpatrywanej sprawie.
Z art. 133 § 1 p.p.s.a. stanowiącego, że sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy, z wyjątkiem sytuacji określonej w art. 55 § 2 p.p.s.a., wprost wynika, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym sąd orzeka na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego przez organy administracji publicznej w prowadzonym postępowaniu administracyjnym, uwzględniając również, zgodnie z art. 106 § 4 p.p.s.a., powszechnie znane fakty, a także, jak wynika z art. 106 § 3 p.p.s.a. dowody uzupełniające z dokumentów. Konsekwencją powyższego jest to, że sąd administracyjny nie dokonuje ustaleń faktycznych w zakresie objętym sprawą administracyjną, lecz dokonuje kontroli legalności zaskarżonego aktu z punktu widzenia przestrzegania przez organ administracji orzekający w sprawie, wiążących go, w zakresie dotyczącym dokonywania ustaleń faktycznych, reguł proceduralnych. Obowiązek wydania wyroku na podstawie akt sprawy – rozumiany, jako oparcie rozstrzygnięcia na istotnych w sprawie faktach udokumentowanych w aktach sprawy - oznacza orzekanie na podstawie materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy i stanowiącego podstawę faktyczną wydania zaskarżonego aktu oraz zakaz wykraczania poza ten materiał.
Z powyższego wynika, że art. 133 § 1 może być podstawą skargi kasacyjnej tylko wówczas, gdy sąd przyjął jakiś fakt na podstawie źródła znajdującego się poza aktami sprawy, a nie gdy przyjął coś na skutek niedokładnego przeczytania akt. Skoro wymieniony przepis wyznacza pewne granice, w ramach których może poruszać się i operować sąd administracyjny przyjmując dany stan faktyczny, to jego naruszenie może mieć miejsce wówczas, gdy dojdzie do wyjścia przez sąd poza te granice. Tak długo natomiast, jak długo sąd mieści się w tych granicach, ewentualne błędy w odczytaniu akt sprawy skutkować będą błędnym przedstawieniem stanu sprawy, czyli naruszeniem art. 141 § 4 p.p.s.a. Naruszenie zasady określonej w art. 133 § 1 p.p.s.a., może stanowić, w ramach art. 174 pkt 2 p.p.s.a, usprawiedliwioną podstawę kasacyjną, jeżeli polega w szczególności na: 1) oddaleniu skargi, mimo niekompletnych akt sprawy, 2) pominięciu istotnej części tych akt, 3) przeprowadzeniu postępowania dowodowego z naruszeniem przesłanek wskazanych w art. 106 § 3 p.p.s.a. i 4) oparciu orzeczenia na własnych ustaleniach sądu, tzn. dowodach lub faktach nieznajdujących odzwierciedlenia w aktach sprawy, o ile nie znajduje to umocowania w art. 106 § 3 p.p.s.a. (por. np. wyrok NSA z dnia 26 maja 2010 r., sygn. akt I FSK 497/09).
Naruszeniem art. 133 § 1 p.p.s.a. będzie więc takie przeprowadzenie kontroli legalności zaskarżonego aktu, które doprowadzi do przedstawienia przez sąd administracyjny I instancji stanu sprawy w sposób oderwany od materiału dowodowego zawartego w aktach sprawy i ustaleń dokonanych w zaskarżonym akcie administracyjnym, przy jednoczesnym niekwestionowaniu tych ustaleń (por. np. wyrok NSA z dnia 19 października 2010 r., sygn. akt II OSK 1645/09). Skoro więc, nie stanowi naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a. zaakceptowanie przez sąd, jako zgodnej z przepisami postępowania, oceny materiału dowodowego oraz przyjęcia za prawidłowe ustaleń będących konsekwencją tej oceny, to stwierdzić należy, że zarzut naruszenia przywołanego przepisu nie może służyć kwestionowaniu ustaleń i oceny ustalonego w sprawie stanu faktycznego (por. wyrok NSA z dnia 18 lutego 2014 r., sygn. akt II GSK 1940/12).
W sytuacji więc, gdy ze sposobu, w jaki autor skargi kasacyjnej skonstruował i uzasadnił zarzut naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a. jednoznacznie wynika, że naruszenie wymienionego przepisu postępowania zostało bezpośrednio ukierunkowane na podważenie stanu faktycznego przyjętego za podstawę wyrokowania w sprawie i jednocześnie nie towarzyszyła mu próba wykazania, że zaskarżony wyrok wydany został z naruszeniem wyznaczonych tym przepisem granic, w ramach których może poruszać się sąd administracyjny przyjmując dany stan faktyczny, to stwierdzić należało, że tak postawiony zarzut nie mógł być uznany za skuteczny.
Podobnie ocenić należało, oparty na podstawie określonej w pkt 2 art. 174 p.p.s.a., zarzut naruszenia art. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a..
Podkreślając na wstępie, że przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. odnosi się do skutków stwierdzenia przez sąd administracyjny I instancji naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, co oznacza, że ewentualny zarzut naruszenia tego przepisu przez sąd administracyjny mógłby być postawiony (w powiązaniu odpowiednimi przepisami prawa materialnego) na podstawie określonej w pkt 1 art. 174 p.p.s.a., należy stwierdzić, że niezależnie od tego spostrzeżenia, merytoryczne rozpatrzenie omawianego zarzutu nie jest możliwe. Z tego mianowicie powodu, że aby w oparciu o podstawę z pkt 2 art. 174 p.p.s.a. można było skutecznie zarzucić sądowi administracyjnemu I instancji błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyrokowania w sprawie, autor skargi kasacyjnej nie może ograniczyć się wyłącznie do zarzucenia naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Błędne oddalenie skargi (podobnie jak jej błędne uwzględnienie), nie polega samo w sobie na błędnym zastosowaniu art. 145 p.p.s.a. (albo 151 p.p.s.a), lecz na błędzie popełnionym w fazie wcześniejszej, a mianowicie w fazie kontroli decyzji, poprzedzającej fazę wydania orzeczenia.
Błędne rozstrzygnięcie jest jedynie następstwem błędu zasadniczego, polegającego na wadliwym wykonaniu funkcji kontrolnej, o której mowa w art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U z 2002 r. nr 153, poz. 1269 ze zm.) dalej: "p.u.s.a.". Z powyższego wynika, że art. 145 p.p.s.a., jako tzw. przepis wynikowy, nie może stanowić samodzielnej podstawy skargi kasacyjnej, o której mowa w art. 174 p.p.s.a. Zmierzający do wykazania błędu w ustaleniach faktycznych zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., aby mógł być rozpatrzony, wymaga powiązania go z przepisem (przepisami) procedury administracyjnej, którego naruszenia nie dostrzegł sąd administracyjny I instancji.
Ze sposobu, w jaki omawiany zarzut został postawiony nie wynika, aby autor skargi kasacyjnej uczynił zadość temu wymogowi. Również uzasadnienie skargi kasacyjnej nie odwołuje się w żadnym jej miejscu do żadnego przepisu postępowania, który stanowiąc wzorzec kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, zostałby naruszony przez Sąd I instancji. Tym samym, spornych w rozpatrywanej sprawie zagadnień odnoszących się do oceny majątkowej, rodzinnej i zdrowotnej sytuacji strony skarżącej na tle ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę wyrokowania w rozpatrywanej sprawie, nie można było poddać merytorycznej ocenie i to nawet przy próbie wykorzystania tych możliwości, które rysują się na tle argumentacji zawartej w uzasadnieniu uchwały pełnego składu Naczelnego Sądu Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09 (ONSAiWSA 2010, nr 1, poz. 1).
W tym też kontekście ponownie należy podkreślić, że skoro w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym obowiązuje - przywoływana już powyżej - zasada dyspozycyjności, to za oczywiste uznać należy, że nie jest on uprawniony do samodzielnego konkretyzowania (uzupełniania lub uściślania) zarzutów za autora skargi kasacyjnej, czy też stawiania hipotez w tym obszarze, sanując zaistniałe braki. Określona w art. 183 § 1 p.p.s.a. zasada związania granicami skargi kasacyjnej oznacza związanie wskazanymi w niej podstawami zaskarżenia, które determinują zakres kontroli kasacyjnej, jaką Naczelny Sąd Administracyjny powinien, a ściślej rzecz ujmując, może podjąć - działając na podstawie i w granicach prawa - w celu stwierdzenia ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia. Nie może przy tym domniemywać intencji strony i samodzielnie uzupełniać, czy też konkretyzować zarzutów kasacyjnych, albo wręcz wyręczać stronę skarżącą w prawidłowym ich stawianiu, czy też poszukiwać za nią (albo wręcz wskazywać) naruszeń prawa, których mógł dopuścić się (dopuścił się) Sąd I instancji, a które nie zostały zarzucone w skardze kasacyjnej od wyroku, z którym strona się nie zgadza.
To bowiem sam autor skargi kasacyjnej jest zobowiązany wyznaczyć zakres kontroli instancyjnej poprzez precyzyjne wskazanie, które normy prawa i w jaki sposób zostały naruszone (por. np.: wyrok NSA z 22 stycznia 2013 r., sygn. akt II GSK 2051/11; wyrok NSA z 3 lipca 2013 r. sygn. akt I FSK 1130/12; wyrok NSA z 9 stycznia 2014 r. sygn. akt II GSK 1371/12).
Merytoryczną ocenę zarzutów kasacyjnych opartych na podstawie z pkt 1 art. 174 p.p.s.a. poprzedzić należy zaś następującym wyjaśnieniem. Mianowicie, zarzut "błędnej wykładni prawa" to zarzut mylnego zrozumienia treści przepisu przez Sąd I instancji. Wymaga on - aby mógł być rozpatrzony - wykazania na czym dokładnie polegała błędna wykładania przepisu, którego zarzut kasacyjny dotyczy i jaka powinna być jego prawidłowa wykładania, co oznacza potrzebę podjęcia merytorycznej polemiki ze stanowiskiem wyrażonym w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku odnośnie do tego rodzaju kwestii spornej.
Z kolei zarzut "niewłaściwego zastosowania" prawa materialnego wymaga wykazania i wyjaśnienia, jak powinien być on stosowany ze względu na stan faktyczny sprawy albo dlaczego ze względu na ten stan faktyczny nie powinien być on stosowany, a w przypadku zarzutu niezastosowania tego przepisu, dlaczego powinien być on zastosowany. Zarzut naruszenia przepisu prawa materialnego poprzez niewłaściwe jego zastosowanie polega więc na zarzuceniu tzw. błędu subsumcji, tj. gdy ustalony w sprawie stan faktyczny błędnie uznano za odpowiadający albo nieodpowiadający stanowi hipotetycznemu przewidzianemu w danej normie prawnej. Innym słowy, zarzut niewłaściwego zastosowania prawa materialnego (w formie pozytywnej) wiąże się z zarzuceniem zastosowania normy prawnej, która nie powinna być w danej sprawie zastosowana, albo (w formie negatywnej) z zarzuceniem niezastosowania normy prawnej, która w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną powinna być zastosowana w sprawie ze względu na ustalenia jej stanu faktycznego - niewłaściwe zastosowanie prawa materialnego przez sąd, rozumiane jest, jako sytuacja polegająca albo na bezzasadnym tolerowaniu błędu subsumcji popełnionego przez organ administracyjny, albo wręcz przeciwnie, na bezzasadnym zarzuceniu organowi popełnienia takiego błędu.
Wyjaśnienia wymaga również, że w sytuacji, gdy strona skarżąca kasacyjnie podważa prawidłowość zaskarżonego wyroku z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym, w odniesieniu do którego zarzuca błąd wykładni oraz/lub niewłaściwe zastosowanie, to ocena zasadności tych zarzutów może być dokonywana wyłącznie na podstawie stanu faktycznego, którego ustalenia nie są kwestionowane lub nie zostały skutecznie podważone, nie zaś, na podstawie stanu faktycznego, który sama strona skarżąca kasacyjnie uznaje za prawidłowy. Wobec tego zaś, że stan faktyczny rozpatrywanej sprawy nie został skutecznie zakwestionowany – o czym mowa była już powyżej - to za oczywiste uznać należało, że ocena postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia prawa materialnego nie mogła pomijać faktów, które Sąd I instancji przyjął za podstawę wyrokowania.
Według Naczelnego Sądu Administracyjnego, stawiany w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia wymienionych przepisów prawa materialnego nie został oparty na usprawiedliwionych podstawach.
Jakkolwiek zarzut naruszenia art. 28 ust. 1, 2 i 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz zarzut naruszenia § 3 pkt 1 i 3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, autor skargi kasacyjnej wiąże z ich błędną wykładnią, to jednak z zarzutu tego nie wynika, aby strona skarżąca kasacyjnie podważała prawidłowość rozumienia przez Sąd I instancji wymienionych przepisów prawa z punktu widzenia przyjętego kierunku ich wykładni, zwłaszcza zaś jej rezultatu. Sama również nie prezentuje w tym względzie żadnego stanowiska odnośnie do prawidłowej – jej zdaniem – wykładni tych przepisów prawa. Ze sposobu, w jaki zostały sformułowane i uzasadnione zarzuty oparte na podstawie z pkt 1 art. 174 p.p.s.a. wynika natomiast, że istotę zarzucanego naruszenia strona skarżąca kasacyjnie wiąże z niewłaściwym zastosowaniem przywołanych przepisów prawa materialnego.
Świadczy o tym przedstawiona w uzasadnieniu skargi kasacyjnej prezentacja poszczególnych okoliczności i elementów stanu faktycznego sprawy, które – zdaniem strony skarżącej – gdyby zostały prawidłowo ocenione, albo nie zostały pominięte przez organ administracji, doprowadziłyby Sąd I instancji do wniosku o wadliwym zastosowaniu przez ten organ przepisów określających przesłanki i zasady umarzania należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne.
Wobec tego jednak, że - jak powyżej już to podkreślono - ocena zasadności zarzutów niewłaściwego zastosowania prawa materialnego, może być dokonywana wyłącznie na podstawie stanu faktycznego, którego ustalenia nie są kwestionowane lub nie zostały skutecznie podważone, nie zaś, na podstawie stanu faktycznego, który sama strona skarżąca kasacyjnie uznaje za prawidłowy, to w związku z tym, że stan faktyczny rozpatrywanej sprawy nie został skutecznie zakwestionowany, brak jest podstaw, aby postawione w pkt 1. petitum skargi kasacyjnej zarzuty naruszenia prawa materialnego uznać można było za skuteczne. Wniosek ten, odnieść należy również i do tego aspektu zagadnienia, w jakim zarzut niewłaściwego zastosowania wymienionych powyżej przepisów prawa materialnego można byłoby wiązać z wadliwym i tym samym niezgodnym z prawem stosowaniem przez organ (i akceptowaniem tego przez Sąd I instancji) kryteriów wyboru konsekwencji – decyzja pozytywna/decyzja negatywna - co wymagałoby jednak zawarcia w skardze kasacyjnej, gdy chodzi o postawione w niej zarzuty oraz ich uzasadnienie, koniecznych dodatkowych elementów, których skarga kasacyjna jednak nie zawiera.
W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 207 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.