Uzasadnienie
Zaskarżonym skargą kasacyjną wyrokiem z dnia 25.10.2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., sygn. akt VI SA/Wa897/10 oddalił skargę W. G. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...].01. 2010 r. nr [...] w przedmiocie wpisu na listę adwokatów.
Sąd I instancji orzekł w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r. Minister Sprawiedliwości utrzymał w mocy uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w W. dnia [...] sierpnia 2009 r. utrzymującą w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w K. z dnia [...] stycznia 2009 r. o odmowie wpisu W. G. na listę adwokatów Izby Adwokackiej w K. Okręgowa Rada Adwokacka w K. uchwałą z dnia [...] stycznia 2009 r. odmówiła wnioskodawcy wpisu na listę adwokatów, wskazując, iż kandydat nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. W ocenie Rady pan W. G. nie posiadał wystarczającego doświadczenia zawodowego bowiem wykonywana przez niego praca asystenta sędziego trwała jedynie kilka miesięcy, zaś pomoc prawna świadczona w spółce prawa handlowego nie została wyczerpująco sprecyzowana i uwiarygodniona (opinia została udzielona przez osobę nieuprawnioną do reprezentowania spółki).
Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej uchwałą z dnia [...] sierpnia 2009 r., Nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną uchwałę. W uzasadnieniu Prezydium wskazało, że wobec braku przepisów przejściowych w postępowaniach wszczętych przed dniem 25 marca 2009 r. winny znaleźć zastosowanie przepisy w brzmieniu wynikającym z ustawy z dnia 20 lutego 2009 r. o zmianie ustawy – Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach oraz ustawy - Prawo o notariacie obowiązujące od dnia 25 marca 2009 r. Ponadto uznało, że łączny czas zatrudnienia, który mógłby zostać zaliczony na korzyść pana W. G. w rozumieniu przepisu art. 66 ust. 1 pkt 4a i b Prawa o adwokaturze, do czasu podjęcia uchwały wynosi niespełna 25 i 1/2 miesiąca, podczas gdy ustawa wymaga okresu 3 - letniego.
Natomiast okres zatrudnienia liczony z uwzględnieniem daty złożenia wniosku wynosi niespełna 21 miesięcy. Jednocześnie Prezydium podniosło, że charakter pracy wykonywanej przez wnioskodawcę w firmie "[...]" - "[...]" Sp. z o.o. w K. oraz jego działalność w Stowarzyszeniu Doradców Prawnych nie spełnia wymogów przepisu art. 66 ust. 1 pkt 4 b Prawa o adwokaturze. Ponadto działalność wymienionego w w/w stowarzyszeniu nie wiąże się z zatrudnieniem na podstawie umowy o pracę a tylko funkcją pełnioną honorowo.
Decyzja Ministra Sprawiedliwości z dnia [...].01.2010r. zapadła w związku z wyrażonym w niej poglądem o prawidłowości rozstrzygnięcia Prezydium NRA z [...] sierpnia 2009 r. pomimo niecałkowitego podzielenia przyjętej przez organ adwokatury argumentacji prawnej.
Minister Sprawiedliwości zauważył, że Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej podjęło próbę dokonania oceny sytuacji prawnej pana W. G. w oparciu o przepisy obowiązujące na dzień złożenia wniosku, to jest w brzmieniu przed nowelizacją wprowadzoną ustawą z dnia 20 lutego 2009 r., ale jedynie w kontekście uzasadnienia zastosowania w niniejszej sprawie przepisów wprowadzonych ustawą nowelizacyjną. Brak jest natomiast w zaskarżonej decyzji analizy sytuacji prawnej wnioskodawcy pod kątem dawania rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata.
W chwili złożenia przez skarżącego wniosku o wpis na listę adwokatów, a więc w dniu 6 marca 2008 r., miały zastosowanie kryteria wynikające z ówcześnie obowiązującego art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa o adwokaturze w brzmieniu określonym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r., sygn. akt K 6/06 (Dz. U. z 2006 r., Nr 75, poz. 529).
W dniu 25 marca 2009 r. weszła w życie ustawa z dnia 20 lutego 2009 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz ustawy – prawo o notariacie nowelizująca treść art. 66 Prawa o adwokaturze, która nie zawiera w odniesieniu do omawianego zakresu spraw przepisów przejściowych, regulujących tok postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie.
W sytuacji, gdy sam ustawodawca wyraźnie nie rozstrzygnął w ustawie nowelizującej Prawo o adwokaturze problemów intertemporalnych, nie istnieje jednoznaczna reguła mająca uniwersalne zastosowanie we wszystkich przypadkach. Taką regułą nie może być automatyczne stosowanie przepisów nowej ustawy, do zdarzeń mających miejsce i zakończonych przed datą wejścia w życie nowej ustawy.
Minister Sprawiedliwości wyraził pogląd, zgodnie z którym w sytuacji zmiany stanu prawnego, każdy przypadek należy rozpoznawać indywidualnie, rozważając możliwość zastosowania dotychczas obowiązujących przepisów materialno – prawnych. Ocenie podlega to, czy korzystniejsze są dla zainteresowanego przepisy materialno – prawne obowiązujące w dacie zaistnienia zdarzenia inicjującego powstępowanie, czy też obowiązujące w dacie orzekania przez organ administracji.
Zdaniem organu, fakt złożenia wniosku o wpis na listę adwokatów pod rządami ustawy Prawo o adwokaturze przed nowelizacją, obligował organy korporacyjne do analizy stanu faktycznego sprawy pod kątem oceny, które z unormowań stanowi regulację korzystniejszą dla zainteresowanego.
Tym samym organ nie podzielił poglądu zaprezentowanego przez Prezydium NRA co do konieczności zastosowania nowych przepisów materialnoprawnych po wejściu w życie nowelizacji Prawo o adwokaturze.
Niemniej jednak, Minister uznał, iż brak jest podstaw do zmiany bądź uchylenia skarżonej uchwały Prezydium NRA z uwagi na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r. sygn. akt: K 6/06, zgodnie z którym niedopuszczalne, bo naruszające konstytucyjną zasadę sprawowania przez samorząd zawodowy pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu adwokata, jest wprowadzenie do tego zawodu osób, które wprawdzie zdały egzamin sędziowski, prokuratorski lub notarialny, ale nie wykonywały później realnie żadnego zawodu prawniczego wyżej ustawy w brzmieniu po nowelizacji wprowadzonej ustawą z dnia 20 lutego 2009 r. Zdaniem Prezydium Naczelnej rady Adwokackiej ma to wyeliminować dowolność przy ocenie "odpowiedniej praktyki w zawodzie prawniczym".
Minister Sprawiedliwości nie podzielił stanowiska zaprezentowanego w uzasadnieniu uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej, iż ze względu na brak przepisów przejściowych dotyczących wpisu na listę adwokatów do oceny sytuacji prawnej pana W. G. mają zastosowanie wyłącznie uregulowania po nowelizacji, które weszły w życie z dniem 25 marca 2009 r. Jak już wyżej nadmieniono pan W. G. złożył wniosek w czasie obowiązywania przepisów przed nowelizacją co oznacza, że oceny jego sytuacji prawnej należy dokonać w świetle przepisów Prawa o adwokaturze w brzmieniu obowiązującym zarówno przed, jak i po nowelizacji. Natomiast przy wyborze reżimu prawnego trzeba kierować się zasadą regulacji korzystniejszej dla wnioskodawcy.
W ocenie Ministra Sprawiedliwości pomimo powyższego uchybienia brak jest podstaw do zmiany, bądź uchylenia zaskarżonej uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej w W. Podkreślił, że w postępowaniu przed organami wpisowymi został zebrany materiał dowodowy, który pozwolił na podjęcie decyzji w przedmiocie wniosku pana W. G. o wpis również na podstawie przepisów Prawa o adwokaturze obowiązujących do dnia 25 marca 2009 r. w brzmieniu określonym treścią wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r., sygn. akt K 6/06. W świetle tegoż wyroku Trybunału Konstytucyjnego oraz orzecznictwa sądowoadministracyjnego przed dokonaniem wpisu na listę adwokatów organ samorządu adwokackiego winien zbadać, czy osoba ubiegająca się o wpis na listę legitymuje się odpowiednim stażem pracy i doświadczeniem zawodowym, profilującym umiejętności praktyczne aplikacji zakończonej egzaminem. Rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata daje osoba, która wykazuje się cechami, od których uzależniona jest prawidłowość świadczenia pomocy prawnej w celu ochrony prawnej podmiotów, na rzecz których jest wykonywana. Oceniając wskazany przymiot, trzeba brać pod uwagę szereg czynników, zaś spośród nich przede wszystkim odpowiedni poziom przygotowania, kwalifikacji i wiedzy zawodowej.
Organ podkreślił nadto, iż Trybunał Konstytucyjny jednoznacznie przesądził, iż organy wpisowe dokonując oceny praktyki zawodowej do wykonywania zawodu adwokata powinny uwzględnić praktyczny kontakt kandydata z wykonywaniem zawodu prawniczego.
Minister Sprawiedliwości, mając na uwadze powyższe stanowisko, dokonał analizy dotychczasowego zatrudnienia wnioskodawcy i uznał, że pan W. G. nie spełnia przesłanek do wpisu na listę adwokatów, wymaganych przepisami Prawa o adwokaturze w brzmieniu sprzed, jak i po nowelizacji.
Badając praktykę zawodową kandydata Minister Sprawiedliwości ustalił następujący stan faktyczny.
W dniu [...] listopada 2000 r. W. G. ukończył wyższe studia magisterskie i na Wydziale Prawa i Administracji na Uniwersytecie [...]. W okresie od dnia [...] października 2001 r. do dnia [...] sierpnia 2003 r. odbył pozaetatową aplikację prokuratorską, a od dnia [...] sierpnia 2003 r. do dnia [...] września 2004 r. aplikację etatową i w dniach: [...] października 2004 r. złożył egzamin prokuratorski z wynikiem pozytywnym. Po złożeniu egzaminu od dnia [...] maja 2005 r. do dnia [...] października 2005 r. był zatrudniony na stanowisku asystenta sędziego w Sądzie Rejonowym w T. Następnie od dnia [...] listopada 2006 r. był członkiem Stowarzyszenia Doradców Prawnych, zaś obecnie pełni honorowo funkcję Dyrektora Biura tego stowarzyszenia. Zakres czynności skarżącego w stowarzyszeniu nie został precyzyjnie ustalony, sprowadzał się do obsługi biura prasowego jak i do opracowywania stanowisk w kwestiach reformy systemu pomocy prawnej w Polsce, w tym reform zawartych w ustawach korporacyjnych.
Jednocześnie w okresie od [...] kwietnia 2007 r. do dnia [...] lipca 2009 r. wnioskodawca zatrudniony był na pełnym etacie w firmie "[...]" - "[...]" Sp. z o.o. w K. na stanowisku Dyrektora do spraw prawnych, organizacji i rozwoju.
Na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego organ stwierdził, iż zatrudnienie na stanowisku Dyrektora do spraw prawnych, organizacji i rozwoju w firmie "[...]" - "[...]" Sp. z o.o. w K., gdzie wymieniony w ograniczonym zakresie zajmował się szeroko pojętą obsługą prawną oraz krótki, bo trwający od dnia [...] maja 2005 r. do dnia [...] października 2005 r. okres zatrudnienia skarżącego na stanowisku asystenta sędziego w Sądzie Rejonowym w T. jest niewystarczający do uznania, iż posiada odpowiednią praktykę w rozumieniu art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa o adwokaturze, w brzmieniu obowiązującym do dnia 25 marca 2009 r. określonym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r., sygn. akt K 6/06, a tym samym, że daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Na przyjęcie odmiennego poglądu nie może mieć wpływu pełniona honorowo przez pana W. G. funkcja Dyrektora Biura Stowarzyszenia Doradców Prawnych, bowiem ten rodzaj aktywności zawodowej nie stanowi praktyki, o której mowa w wyżej wskazanych uregulowaniach prawnych obowiązujących przed dniem 25 marca 2009 r. Rękojmię należytego wykonywania zawodu adwokata daje bowiem osoba, która wykazuje się cechami, od których uzależniona jest prawidłowość świadczenia pomocy prawnej w celu ochrony prawnej podmiotów, na rzecz których jest wykonywana.
Oceniając wskazany przymiot, należy brać pod uwagę szereg czynników, zaś spośród nich przede wszystkim odpowiedni poziom przygotowania, kwalifikacji i wiedzy zawodowej. Okres zatrudnienia wnioskodawcy po zdanym egzaminie w charakterze asystenta sędziego jest zbyt krótki, aby można uznać, iż daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata.
W związku z powyższym Minister Sprawiedliwości doszedł do przekonania, że W. G. nie spełnia przesłanki określonej w art. 65 pkt 5 Prawa o adwokaturze, w brzmieniu sprzed nowelizacji, będącej jedną z podstaw do wpisu na listę adwokatów.
Jednocześnie podkreślił, że skarżący, co trafnie podniosły organy wpisowe, nie spełnia również przesłanek wskazanych w art. 66 ust. 1 pkt 4 Prawa o adwokaturze, który wszedł w życie z dniem 25 marca 2009 r.
Konkretnie – Minister wskazał, iż kandydat nie spełnił przesłanki wymagającej, aby w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę adwokatów, łącznie przez okres co najmniej 3 lat zajmował stanowisko aplikanta i wykonywał wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej w kancelarii adwokackiej, zespole adwokackim lub spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej o których mowa w art. 4 a ust. 1 lub kancelarii radcy prawnego, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej o których mowa w art. 8 ust. 1 ustawy o radcach prawnych.
Na podstawie załączonych do wniosku dokumentów odnośnie stażu pracy o którym mowa w art. 66 ust. 1 pkt 4 Prawa o adwokaturze, należy zaliczyć wnioskodawcy jedynie praktykę w wymiarze 19 i ½ miesiąca, na którą składa się okres odbywania przez pana W. G. etatowej i pozaetatowej aplikacji prokuratorskiej oraz okres 6 miesięcy zatrudnienia w charakterze asystenta sędziego. Natomiast praca wnioskodawcy na stanowisku Dyrektora do spraw prawnych, organizacji i rozwoju w firmie [...] K. – [...] Sp. z o.o. w K. oraz pełnienie honorowej funkcji Dyrektora do spraw prawnych, organizacji i rozwoju w Stowarzyszeniu Doradców Prawnych, nie są świadczeniami pomocy prawnej, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 4b Prawa o adwokaturze.
W ocenie Ministra Sprawiedliwości wykonywane przez wnioskodawcę czynności prawne według wskazanej nowelizacji nie mogą stanowić przesłanek wystarczających do wpisu na listę adwokatów.
Reasumując, Minister Sprawiedliwości uznał, iż zaskarżona uchwała odpowiada prawu i brak jest podstaw do jej zmiany, bądź uchylenia. Pan W. G. nie spełnia zarówno przesłanek określonych w art. 65 pkt 1 i art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawa o adwokaturze, będących podstawą do wpisu na listę adwokatów przed nowelizacją, jak i wymagań objętych ustawowymi przesłankami wpisu na listę adwokatów wynikających ze znowelizowanego art. 66 ust. 1 pkt 4 Prawa o adwokaturze.
Oddalając skargę W. G. Wojewódzki Sąd Administracyjny podniósł,że postępowanie w kontrolowanej sprawie zostało zainicjowane wnioskiem skarżącego o wpis na listę adwokatów z dnia 6 marca 2008 r., w którym powoływał się na fakt zdanego w dniu [...] października 2004 r. egzaminu prokuratorskiego.
Ustawa z dnia 20 lutego 2009 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz ustawy - Prawo o notariacie zmieniła dotychczasową treść art. 66 Prawa o adwokaturze. Przepis ten uregulował w odmienny sposób kryteria, na podstawie których oceniana jest praktyka kandydata, niezbędna do uzyskania wpisu na listę adwokatów.
Zgodnie z aktualnym brzmieniem przepisu wymogu odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego nie stosuje się do osób, które po zdanym egzaminie sędziowskim lub prokuratorskim po dniu 1 stycznia 1991 r. oraz w okresie 5 lat przed złożeniem wniosku o wpis na listę adwokatów, łącznie przez okres co najmniej 3 lat:
- a) zajmowały stanowisko asesora sądowego, asesora prokuratorskiego, referendarza sądowego, starszego referendarza sądowego, aplikanta sądowego, aplikanta prokuratorskiego, aplikanta sądowo - prokuratorskiego, asystenta sędziego, asystenta prokuratora lub wykonywały wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego na podstawie umowy o pracę lub umowy cywilnoprawnej w kancelarii adwokackiej, zespole adwokackim, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej o których mowa w art. 4a ust. 1 lub kancelarii
- b) cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej o których mowa w art. 4a ust. 1 lub kancelarii radcy prawnego, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej, o których mowa w art. 8 ust 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 r., Nr 123, poz. 1059 z późn. zm.).
Natomiast stosownie do ust. 5 cytowanego przepisu do okresów, o których mowa w ust. 1 pkt 4 i 5, w przypadku aplikacji sądowej pozaetatowej lub aplikacji prokuratorskiej pozaetatowej zalicza się proporcjonalnie okres trwania tych aplikacji przyjmując, że za każdy miesiąc odbywania aplikacji zalicza się ¼ miesiąca.
W ocenie Sądu I instancji w braku przepisów intertemporalnych zastosowanie znajdują przepisy stanowiące stan prawny miarodajny w dacie wydawania decyzji (podejmowania uchwały).
W myśl uchwały Prezydium NRA z 25 sierpnia 2009 r. okres zatrudnienia wykazanego przez kandydata jest niewystarczający w świetle wymogów stawianych w art. 66 ust. 1 pkt 4 lit. "a" i "b" poa.
Jak bowiem wskazano, zainteresowany złożył egzamin prokuratorski [...] października 2004 roku (k. 7). Aplikację prokuratorską pozaetatową odbył w okresie od [...] października 2001 r. do [...] sierpnia 2003 r., natomiast aplikację etatową – od [...] sierpnia 2003 roku do [...] września 2004 roku (k. 2, 32, 36 dołączonych akt Prokuratury Okręgowej w K.). W okresie od [...] maja – [...] października 2005 roku był zatrudniony w charakterze asystenta sędziego (k. 100, 102).
Przyjmując zatem, że zgodnie z przepisem art. 66 ust. 5 p.o a. do okresów, o których mowa w ust. 1 pkt. 4 i 5, w przypadku aplikacji sądowej pozaetatowej lub aplikacji prokuratorskiej pozaetatowej zalicza się proporcjonalnie okres trwania tych aplikacji przyjmując, że za każdy miesiąc odbywania aplikacji zalicza się 1/4 miesiąca, zaliczeniu podlegać mogłyby następujące okresy zatrudnienia:
- – z tytułu aplikacji pozaetatowej - 22 i 1/2 miesiąca, z czego 1/4 wynosi niespełna 6 miesięcy;
- – z tytułu aplikacji etatowej - 13 i 1/2 miesiąca,
- – z tytułu zatrudnienia w charakterze asystenta sędziego - 6 miesięcy.
Łączny czas zatrudnienia, które mogłoby być zaliczone na korzyść Zainteresowanego w rozumieniu przepisu art. 66 ust. 1 pkt. 4 lit. "a" i "b" p.o a., wynosi zatem niespełna 25 i 1/2 miesiąca, podczas gdy ustawa wymaga okresu 3-letniego. Należy jednak zauważyć, że wniosek rozpoczynający niniejsze postępowanie o wpis został złożony w dniu 6 marca 2008 roku (k. 94), a zatem okres zatrudnienia winien być liczony od dnia 6 marca 2003 roku co powoduje, że wynosi on łącznie niespełna 21 miesięcy, czyli jest oczywiście niewystarczający w sytuacji ubiegania się o wpis na listę adwokatów bez wymogu odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego.
W ocenie Sądu I instancji prawidłowy jest również pogląd Prezydium NRA, zaakceptowany w zaskarżonej decyzji, iż nie może podlegać zaliczeniu okres działalności Zainteresowanego w firmie "[...]" - "[...]" Sp. z o.o. (k.99, 190), gdyż charakter wykonywanej pracy nie pokrywa się z wymogami przepisu art. 66 ust. 1 pkt. 4 lit. "b" poa. Natomiast działalność Zainteresowanego w Stowarzyszeniu Doradców Prawnych, która również nie podlega zaliczeniu z powyższych powodów, ponadto nie ma charakteru zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, gdyż jest "funkcją honorową" (k. 193).
W skardze kasacyjnej W. G. wyrokowi Sądu I instancji zarzucił naruszenie art. 2 i art.32 Konstytucji poprzez przyjęcie przez sąd I instancji,iż,,w braku przepisów intertemporalnych zastosowanie znajdują przepisy stanowiące stan prawny miarodajny w dacie wydania decyzji" i w związku z tym niewłaściwe zastosowanie art.66ust1 pkt4 a i b prawa o adwokaturze. Wniósł o uchylenie wyroku i rozpoznanie skargi,ewentualne przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniósł,że w okresie pomiędzy złożeniem wniosku o wpis na listę adwokatów a rozstrzygnięciem skargi przez sąd pierwszej instancji nastąpiła zmiana stanu prawnego. Nowelizacja nie zawierała przepisów przejściowych. Zdaniem autora skargi kasacyjnej jego wniosek winien być oceniony w odniesieniu do stanu prawnego z przed nowelizacji, albowiem zmiana prawa w przypadku braku przepisów przejściowych, nie powinna pogarszać jego sytuacji, nawet jeżeli decyzja byłaby podjęta w oparciu o przepisy częściowo uznane za niezgodne z Konstytucją. Przyjęcie odmiennej reguły intertemporalnej w zaskarżonym wyroku zdaniem skarżącego skutkuje niewłaściwym zastosowaniem przepisu prawa materialnego stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia i w konsekwencji stanowi naruszenie zasad wynikających z zasady demokratycznego państwa prawa - zasady zaufania obywatela do państwa, zasady ochrony praw nabytych, zasady nieretroakcji prawa.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.Dz.U.z 2012r poz.270- dalej p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z wyjątkiem nieważności postępowania, która w niniejszej sprawie nie zachodzi.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę w granicach określonych skargą kasacyjną zarzutów stwierdza, że zaskarżony wyrok mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.
Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wyraził pogląd, że w sytuacji braku przepisów intertemporalnych zastosowanie znajdują przepisy stanowiące stan prawny w dacie wydania decyzji (podejmowania uchwał) i w konsekwencji przyjął, że oceny wniosku strony skarżącej o wpis na listę adwokatów złożonego w dniu 6 marca 2008r prawidłowo dokonano w uchwale Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia 25 sierpnia 2009r. w odniesieniu do wymogów określonych art. 66 ust 1 pkt.4lit.a i b ustawy –Prawo o adwokaturze w brzmieniu obowiązującym od dnia 25 marca 2009r. nadanym ustawą z dnia 20 lutego 2009r. o zmianie ustawy –Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz ustawy- Prawo o notariacie(Dz.U.Nr.37,poz.286)
Naczelny Sąd Administracyjny tej oceny prawnej nie podziela.
Znowelizowana ustawa – Prawo o adwokaturze nie została wyposażona przez ustawodawcę w przepisy przejściowe. Brak jednoznacznego stanowiska ustawodawcy co do tego, jakie należy stosować przepisy do zdarzeń mających miejsce przed wejściem w życie nowych przepisów nie oznacza istnienia luki w prawie (uchwała NSA z dnia 20 października 1997r. FPK11/97, ONSA z 1998r. z.1, poz 10;wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 10 maja 2004 r. SK39/03, OTK ZU 2004, nr. 5/A, poz.40). Rozstrzygnięcie kwestii intertemporalnych przez ustawodawcę lub w procesie stosowania prawa, polegać może na przyjęciu jednej z trzech zasad: po pierwsze-zasady bezpośredniego działania prawa (nowe prawo od momentu wejścia w życie reguluje wtedy także zdarzenia z przeszłości); po drugie-zasady dalszego obowiązywania dawnego prawa, zgodnie z którą prawo to pomimo wejścia w życie nowych regulacji ma zastosowanie do zdarzeń, które wystąpiły w przeszłości; po trzecie-zasady wyboru prawa, zgodnie z którą wybór reżimu prawnego mającego zastosowanie do zdarzeń zaistniałych przed wejściem w życie nowego prawa pozostawia się zainteresowanym podmiotom.(wyrok Trybunału Konstytucyjnego dnia 31 stycznia 2005 r.P.9/04,OTK2005,nr.1/A,poz.9).
W sytuacji gdy sam ustawodawca wyraźnie nie rozstrzyga w ustawie problemów intertemporalnych nie ma jednoznacznej reguły, mającej uniwersalne zastosowanie we wszystkich przypadkach. Z pewnością taką regułą nie może być też automatyczne stosowanie przepisów nowej ustawy do stanów prawnych (zdarzeń) mających miejsce przed datą wejścia w życie nowej ustawy. To czy dać pierwszeństwo zasadzie dalszego działania przepisów dotychczasowych, czy też zasadzie bezpośredniego działania ustawy nowej, musi każdorazowo wynikać z konkretnej sprawy, charakteru przepisów podlegających zmianie, biorąc pod uwagę skutki, jakie może wywołać przyjęcie jednej lub drugiej zasady. Przyjęcie zasady bezpośredniego działania ustawy nowej do zdarzeń, które wystąpiły w przeszłości może mieć miejsce jedynie w sytuacji, gdy przemawia za tym ważny interes publiczny, którego nie można wyważyć z interesem strony oraz nie będzie stanowiło naruszenia zasady zaufania obywatela do państwa, zasady ochrony praw nabytych, zasady nieretroakcji prawa, które to zasady wynikają z konstytucyjnej zasady demokratycznego państwa prawnego – art. 2 Konstytucji RP (orzeczenia TK K.9/92,OTK1993, cz.Is.69 i nast.,K.14/92,OTK1993, cz.IIs328 i nast; uchwała składu 7 sędziów NSA z dnia10 kwietnia 2006 r.IOPS1/06).
W dacie złożenia wniosku przez skarżącego o wpis tj. 6 marca 2008 r. obowiązujący wówczas art. 66 ust.1 pkt. 2 Poa. stanowił, że wymogu odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego nie stosuje się do osób, które zdały egzamin sędziowski, prokuratorski, radcowski lub notarialny. Obowiązywał wówczas także wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r. sygn. akt K6/06 (Dz.U.Nr.75,poz.529),w którym przepis art.66 ust.1 pkt.2 poa w brzmieniu nadanym przez art.1 pkt7 lit. a ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw, w zakresie jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu adwokata osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym, jest nie zgodny z art. 2 i art.17 ust. 1 Konstytucji RP. Z treści powyższego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego wynika,że jest to klasyczny wyrok zakresowy odnoszący się do oznaczonego zakresu sytuacji, czyli w istocie do części aktu normatywnego, z tym,że ta część nie została wyodrębnioną w tekście przepisu poddanego kontroli Trybunału Konstytucyjnego.
Wyrok zakresowy uznaje poddany kontroli przepis za niezgodny z Konstytucją tylko w pewnym określonym w wyroku zakresie, a w ten sposób nie zmieniając tekstu przepisu zmienia wyrażoną nim treść normatywną. I tak w tym przypadku ten niekonstytucyjny zakres normatywny przepisu art. 66ust.1 pkt.2 Poa, według brzmienia nadanego mu przez art.1 pkt. 7 lit. a) ustawy o zmianie prawa o adwokaturze, obejmuje brak konieczności wykazania się stażem i doświadczeniem zawodowym poza zdanym egzaminem zawodowym przewidzianym w tym przepisie.Oznacza to,że po stwierdzeniu niekonstytucyjności zmienionego przepisu art. 66 ust1pkt.2 Poa nie było możliwości wpisania na listę adwokatów osoby, która tak jak skarżący złożyła egzamin prokuratorski, bez wykazania dodatkowych elementów w postaci doświadczenia zawodowego, odpowiedniej praktyki w zawodzie prawniczym ocenianych w aspekcie rękojmi należytego wykonywania zawodu adwokata.
W stanie prawnym obowiązującym na dzień wydania decyzji Ministra Sprawiedliwości tj. na dzień [...] stycznia 2010 r., do której odnosi się zaskarżony skarga kasacyjna wyrok obowiązywał art. 66 w nowym brzmieniu nadanym art.1 pkt 5 ustawy z dnia 20 lutego 2009 r. o zmianie ustawy –Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz ustawy – Prawo o notariacie (Dz. U. Nr 37, poz.286). Zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 4 Poa wymogu odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu nie stosuje się do osób, które zdały egzamin sędziowski lub prokuratorski po dniu 1 stycznia 1991r. oraz w okresie 5 lat przed złożenie wniosku o wpis na listę adwokatów, łącznie przez okres co najmniej 3 lat: zajmowały stanowisko asesora sądowego, asesora prokuratorskiego,referendarza sądowego, starszego referendarza sądowego, aplikanta sądowego, aplikanta prokuratorskiego, aplikanta sądowo –prokuratorskiego, asystenta sędziego, asystenta prokuratorskiego lub wykonywały wymagające wiedzy prawniczej czynności bezpośrednio związane ze świadczeniem pomocy prawnej przez adwokata lub radcę prawnego na podstawie umowy o prace lub innej umowy cywilnoprawnej w kancelarii adwokackiej, zespole adwokackim, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej, o której mowa w art. 4a ust. lub kancelarii radcy prawnego, spółce cywilnej, jawnej, partnerskiej, komandytowej, o których mowa w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r, o radcach prawnych (Dz. U. z 2002r.Nr.123, poz.1059, z póżn. zm.).
Porównanie treści przepisu art. 66 Poa w brzmieniu sprzed i po nowelizacji dokonaną ustawą z dnia 20 lutego 2009r. w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego pozwala na stwierdzenie,że nowa regulacja prawna w stosunku do obowiązującej w dniu złożenia wniosku przez skarżącego o wpis na listę adwokatów jest mniej korzystna dla strony, gdyż uzależnia możliwość uzyskania wpisu od spełnienia warunków zarówno w zakresie kryteriów czasowych, pełnienia konkretnych funkcji, świadczenia pomocy prawnej w określonych ramach. Kierując się zasadami stosowania prawa przedstawionymi powyżej zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęcie koncepcji stosowania prawa nowego przez sąd I instancji w zaskarżonym wyroku narusza zasady: zaufania obywatela do państwa, nie działania prawa wstecz wynikające z konstytucyjnej zasady demokratycznego państwa prawnego określonej art. 2 Konstytucji RP i czyni zarzut skargi kasacyjnej naruszenia prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 66 ust 1 pkt 4 lit. a i b P.o a. zasadnym.
Mając na uwadze to, że w decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia 29 stycznia 2010r. dokonano także oceny zaskarżonych uchwał samorządu adwokackiego w odniesieniu do stanu prawnego sprzed nowelizacji i to, że wniosek strony skarżącej podlegał ocenie w uchwale Okręgowej Rady Adwokackiej K. z dnia [...] stycznia 2009r, w zakresie wymogów stawianych przez art. 66 ust 1 pkt 2 Poa w brzmieniu uwzględniającym normatywną treść przepisu ustaloną wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006r. sygn. akt K6/06 Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 184 p.p.s.a. o oddaleniu skargi kasacyjnej albowiem pomimo błędnego uzasadnienia wyrok odpowiada prawu.