Uzasadnienie
Wyrokiem z 20 lutego 2014 r., sygn. akt II SA/Bk 889/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę G. Spółki z o.o. w N. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Białymstoku z [...] lipca 2013 r. w przedmiocie kary porządkowej.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:
Naczelnik Urzędu Celnego w Łomży pismem z [...] stycznia 2013 r. wezwał G. Sp. z o.o. w N. do poddania badaniu sprawdzającemu automatu do gier o niskich wygranych S., nr fabryczny [...], przez jednostkę badającą: Wydział Laboratorium Celne, Izby Celnej w B., upoważnioną przez Ministra Finansów do przeprowadzania badań technicznych automatów i urządzeń do gier. Organ wyznaczył właścicielowi automatu 14-dniowy termin na dostarczenie automatu do wskazanej jednostki badającej oraz poinformował, że niewywiązanie się z obowiązku skutkować będzie nałożeniem kary porządkowej w oparciu o art. 262 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r., poz. 613 ze zm.; dalej o.p.). W dniu [...] kwietnia 2013 r. organ uzyskał informację, że automat nie został dostarczony do jednostki badającej.
Postanowieniem z [...] kwietnia 2013 r. Naczelnik Urzędu Celnego w Łomży nałożył na skarżącą karę porządkową w kwocie 2.000 zł.
Postanowieniem z [...] lipca 2013 r. Dyrektor Izby Celnej w Białymstoku utrzymał w mocy powyższe postanowienie.
Stwierdził, że strona nie dostarczyła spornego automatu do Izby Celnej w Białymstoku, wskazanej jako jednostka badająca. Pismo z [...] stycznia 2013 r. było kolejnym wezwaniem strony o poddanie automatu badaniu sprawdzającemu, tym razem ze wskazaniem jednostki badającej - Izby Celnej w Białymstoku z pouczeniem o wynikających z art. 262 § 1 pkt 2 o.p., konsekwencjach finansowych bezzasadnej odmowy przeprowadzenia badania. Zdaniem organu odwoławczego, strona mimo nałożonego obowiązku, w sposób uporczywy nie dostarczała automatu do badań upoważnionej do ich przeprowadzenia jednostce, co uniemożliwiło prowadzenie dalszego postępowania, a obiekcje strony wobec obiektywizmu jednostki nie znajdują potwierdzenia w stanie faktycznym i prawnym. W sprawie, zdaniem organu II instancji, zaistniały przesłanki do zdyscyplinowania strony nałożeniem kary porządkowej na podstawie art. 262 § 1 pkt 2 o.p.
WSA w Białymstoku oddalił skargę na powyższe postanowienie.
Stwierdził, że wbrew twierdzeniu strony, art. 262 o.p. miał zastosowanie w sprawie z uwagi na treść art. 8 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2016 r., poz. 471 ze zm.; dalej u.g.h.).
Sąd uznał, że obowiązek poddania automatu do gier badaniu, nałożony na podstawie art. 23b ust. 1 u.g.h., był "inną czynnością dowodową", o której mowa w art. 262 o.p. Skoro badanie sprawdzające automatu, przeprowadzane przez uprawnioną do tego jednostkę badającą, wymaga współdziałania strony polegającego na dostarczeniu przedmiotu badania do jednostki, odmowa wykonania powyższej czynności będzie równoznaczna z odmową strony "udziału w innej czynności", o jakiej mowa w art. 262 § 1 pkt 2 o.p.
W ocenie WSA, o ile nie można było odmówić skarżącej starań w wyjaśnianiu przyczyn, dla których nie dostarczyła automatu do wskazanej przez organ jednostki celem poddania badaniu sprawdzającemu, o tyle przyczyny usprawiedliwiające taką postawę, nie znajdowały potwierdzenia w obowiązujących przepisach i nie mogły być uznane za obiektywnie uzasadnione. Izba Celna w Białymstoku została, bowiem upoważniona przez Ministra Finansów do przeprowadzania badań automatów i urządzeń do gier i sporządzania opinii technicznych upoważnieniem z dnia [...] listopada 2012 r., na które powoływał się organ I instancji w wezwaniu z [...] stycznia 2013 r. Upoważnienie to zostało wydane w oparciu o właściwą podstawę prawną i przez właściwy organ jak również wskazywało zakres upoważnienia.
Sąd podkreślił przy tym, że organ prowadzący postępowanie w sprawie cofnięcia rejestracji automatu nie ma uprawnienia do podważania czy weryfikacji upoważnień Ministra Finansów udzielonych jednostkom badającym do przeprowadzania badań automatów. Podważenie bezstronności jednostki badającej bez znajomości wyniku badań jest przedwczesne.
Zastrzeżenia strony, co do obiektywizmu jednostki badającej, pozostającej w strukturach Służby Celnej, a także dotyczące jej akredytacji, nie mogły wobec tego stanowić dla organu wystarczającego uzasadnienia dla odmowy poddania automatu badaniu przez wyznaczoną jednostkę.
Sąd I instancji wskazał, że zarzuty co do badań i ewentualnego niespełnienia wymogów prawem przewidzianych przez jednostkę badającą mogłyby być podnoszone po ich przeprowadzeniu.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła skarżąca, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i postanowień organów celnych oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przewidzianych. Wniosła również o przeprowadzenie postępowania dowodowego z załączonych dokumentów, ponieważ jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości w sprawie i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie.
Zarzuciła naruszenie:
- 1. art. 262 § 1 o.p. w związku z art. 23b ust. 1 i nast. u.g.h. poprzez akceptację dla jego bezzasadnego zastosowania wobec strony, chociaż nie ziściły się przesłanki nałożenia kary porządkowej;
- 2. art. 23b ust. 1-3 u.g.h. poprzez bezzasadne przyjęcie, że Izba Celna w Białymstoku jest jednostką badającą w rozumieniu art. 23f tej ustawy – chociaż z uwagi na treść art. 7 Konstytucji i wyartykułowanej tam zasady legalizmu w działaniu każdej władzy publicznej, co powtórzone zostało takż4e w art. 120 o.p., nie sposób wskazać w systemie prawa jakiegokolwiek przepisu powszechnie obowiązującego, który przyznawałby jakiejkolwiek jednostce Służby celnej kompetencje do realizacji tego rodzaju badań specjalistycznych;
- 3. art. 23f ust. 1 pkt 1,2,4, a to poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że Izba Celna w Białymstoku spełnia ustawowe wymogi obligatoryjne dla jednostek badających automaty do gier, podczas gdy w rzeczywistości owa jednostka organizacyjna Służby Celnej bez wątpienia nie spełnia 3 spośród 4 warunków określonych w ustawie.
W uzasadnieniu przedstawiono argumenty na poparcie zarzutów.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
Pismem z [...] grudnia 2014 r. NSA został zawiadomiony o zmianie sposobu prowadzenia postępowania upadłościowego na postępowanie obejmujące likwidację majątku upadłego.
NSA postanowieniem z 2 lutego, sygn. akt II GSK 1409/14, zawiesił postępowanie przed tym Sądem.
Pismem z [...] lutego 2016 r. organ poinformował Sąd, że wierzytelności z tytułu kary, będącej przedmiotem sporu, nie zgłaszano do ujęcia na liście wierzytelności, bowiem została zaspokojona w postępowaniu egzekucyjnym.
Postanowieniem z 22 czerwca 2016 r. podjęto zawieszone postępowanie.
Pismem z [...] lipca 2016 r. Syndyk Masy Upadłości "G." Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej w N. oświadczył, że nie wstępuje do toczącego się postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie znajduje usprawiedliwionych podstaw.
Mając na uwadze przedmiot sprawy administracyjnej poddanej kontroli sądu, którą było nałożenie na skarżącą kasacyjnie spółkę kary porządkowej za bezzasadne niedostarczenie w wyznaczonym terminie automatu do gier do badania sprawdzającego wyznaczonej przez organ jednostce badającej, stwierdzić należy, iż kluczowym było ustalenie czy zaniechanie spółki miało charakter zasadny czy też było bezzasadne. Przesłanka bezzasadności niepodjęcia (wykonania) czynności w postępowaniu administracyjnymi, wymienionych w art. 262 § 1 pkt 2 o.p., warunkuje bowiem możliwość nałożenia na stronę takiego postępowania kary porządkowej.
Podkreślenia wymaga, że celem regulacji zawartych w art. 262 § 1 - § 6 powołanej ustawy, jest zdyscyplinowanie uczestników postępowania i wymuszenie posłuchu postanowieniom organów podatkowych. Równocześnie ma zapewnić sprawny przebieg postępowania i wydanie rozstrzygnięcia w przewidzianym ustawowo terminie. Zakres przedmiotowy stosowania kar porządkowych uregulowany został szczegółowo w art. 262 § 1 - § 3 o.p., a zawarty w tych przepisach katalog zachowań uczestników postępowania jest katalogiem zamkniętym. Karanie za inne zachowanie jest niedopuszczalne. Każde z określonych tą regulacją zachowań może stanowić samoistną podstawę orzeczenia kary pieniężnej. Określone w przywołanym przepisie zachowania mogą również kumulatywnie stanowić podstawę wymiaru kary porządkowej. Do katalogu tych zachowań zaliczono między innymi bezzasadną odmowę złożenia wyjaśnień, zeznań, wydania opinii, okazania przedmiotu oględzin lub udziału w innej czynności - art. 262 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej.
Przesłanką uzasadniającą nałożenie kary porządkowej jest, więc bezzasadna odmowa zachowania określonego w tym przepisie. Odmowa powinna mieć jednoznaczny charakter i wskazywać na brak woli poddania się obowiązkom nałożonym przez organy podatkowe.
Za zasadnością odmowy poddania automatu badaniu sprawdzającemu, w ocenie strony, przemawiać miała okoliczność nieprawidłowego udzielenia jednostce badającej upoważnienia. Konsekwencją takiego stanowiska strony była, jej zdaniem, niezasadność nałożenia na nią kary porządkowej w oparciu o powołany art. 262 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej.
NSA podziela stanowisko Sądu I instancji, że podnoszone przez stronę przyczyny mające usprawiedliwić jej postawę nie znajdowały odzwierciedlenia w obowiązujących przepisach, wobec czego nie mogły być uznane za obiektywne, zaś badanie przygotowania merytorycznego i akredytacji Jednostki Badającej Izby Celnej w Białymstoku, na takim etapie postępowania administracyjnego, nie mogło zostać przeprowadzone z uwagi na fakt, iż samo badanie nie miało miejsca.
Nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, wobec treści zawartego w aktach administracyjnych sprawy upoważnienia wydanego przez Ministra Finansów z dnia [...] kwietnia 2011 r., że w okresie trwającego w sprawie postępowania administracyjnego, wyznaczona przez organ celny Jednostka Badawcza – Izba Celna w Białymstoku, była upoważniona do przeprowadzania badań automatów do gier. Wobec tego brak było podstaw do uznania, że strona mogła w sposób usprawiedliwiony odmówić poddania automatu do gier o niskich wygranych badaniu sprawdzającemu.
Również słusznym było stwierdzenie Sądu I instancji, że na tym etapie postępowania, kontroli zasadności nałożenia na stronę uchybiającą czynności do jakich zobowiązał ją organ, kary porządkowej nie było podstaw do badania, tak akredytacji jednostki badającej jak i jej przygotowania do wykonywania badań automatów, wobec faktycznego nieprzeprowadzenia takiego badania. Kwestie te są bowiem przedmiotem badania w sprawie, przedmiotem której jest obowiązek poniesienia kosztów badania automatu (por. wyroki NSA z dnia 17 lutego 2016 r., sygn. akt II GSK 1988/14 i II GSK 1595/14).
Reasumując, wobec niepoddania przez stronę badaniu automatu jednostce badającej wyznaczonej przez organ I instancji, zasadnym było zastosowanie w stosunku do spółki kary porządkowej w oparciu o art. 262 § 1 pkt 2 o.p., albowiem jak trafnie uznały organy i Sąd I instancji, skarżąca bez obiektywnej przyczyny uchylała się od wykonania nałożonego na nią obowiązku poddania automatu badaniu sprawdzającemu.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.