Uzasadnienie
Na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w dniu 9 lipca 2015 r. skarżąca B. B. wniosła o wyłączenie całego składu orzekającego (tj. sędziów: Ludmiły Jajkiewicz, Andrzeja Kisielewicza i Andrzeja Skoczylasa) w sprawie z jej skargi kasacyjnej (sygn. akt II GSK 1426/14) od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 30 stycznia 2014 r. (sygn. akt III SA/Łd 1110/13), którym oddalono skargę B. B. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r. (nr [...]) w przedmiocie płatności rolnośrodowiskowej. Uzasadniając wniosek o wyłączenie, strona zarzuciła brak obiektywizmu w poglądzie na sprawę, brak przeanalizowania stanu faktycznego zaistniałej sytuacji, jak i przeanalizowania błędnych ustaleń poczynionych przez organy. Stwierdziła, że czuje się dyskryminowana jako obywatel dwóch narodowości przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, który bezkrytycznie przyjął ustalenia WSA.
Odwołując się do okoliczności innej swojej sprawy, rozpoznanej wcześniej na tym samym posiedzeniu sądu, skarżąca zarzuciła sztywne i nieadekwatne w stosunku do prawa unijnego interpretowanie ochrony praw człowieka, wyrażając pogląd, że w następnej sprawie te same przesłanki będą kierowały sędzią sprawozdawcą. Obecny na sali rozpraw pełnomocnik strony wnoszącej skargę kasacyjną (radca prawny Z. P.) przychylił się do wniosku strony o wyłączenie sędziego sprawozdawcy lub całego składu. Wniosek strony wraz z jego uzasadnieniem został odnotowany w protokole rozprawy, a następnie odczytany stronie i jej pełnomocnikowi, którzy nie wnieśli żadnych zastrzeżeń.
Sędziowie, których dotyczył wniosek o wyłączenie od rozpoznania sprawy złożyli w formie pisemnej wyjaśnienia, o jakich mowa w art. 22 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a.").
W oświadczeniu z dnia 19 sierpnia 2015 r. sędzia Ludmiła Jajkiewicz stwierdziła, że nie istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać wątpliwości co do jej bezstronności w przedmiotowej sprawie.
W oświadczeniu z dnia 24 sierpnia 2015 r. sędzia Andrzej Kisielewicz stwierdził, że nie istnieją żadne okoliczności, które mogłyby wywoływać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności (art. 19 p.p.s.a.), jak również brak jest podstaw do wyłączenia z mocy ustawy, zgodnie z art. 18 p.p.s.a.
W oświadczeniu z dnia 1 września 2015 r. sędzia Andrzej Skoczylas stwierdził, że nie istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w przedmiotowej sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Podstawowym celem instytucji wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa (art. 18 § 1 i 3 p.p.s.a.), jak i na wniosek strony (art. 19 p.p.s.a.) jest przede wszystkim zapewnienie bezstronności sędziego i eliminacja wpływu, jaki może wywierać występowanie pewnej kategorii powiązań (osobistych, ekonomicznych, służbowych itp.) na orzekanie w postępowaniu sądowym (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2005 r., sygn. akt SK 53/04, OTK-A z 2005 r., nr 11, poz. 134). Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego sprowadza się więc "do eliminowania wszelkich przyczyn, mogących skutkować w otoczeniu jakimikolwiek wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznawaniu określonej sprawy" (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 lipca 2004 r., sygn. akt SK 19/02, OTK z 2004 r., nr 7A, poz. 67).
Z treści wniosku złożonego w dniu 9 lipca 2015 r. wynika, że podstawy do wyłączenia wskazanych sędziów od orzekania w sprawie strona upatruje w zaistnieniu okoliczności, o której mowa w art. 19 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18 p.p.s.a., sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Za okoliczność określoną w cytowanym przepisie strona uznaje fakt wyrażenia przez skład orzekający określonej interpretacji prawa i oceny działań administracji publicznej w sprawie ze skargi kasacyjnej B. B. rozpoznanej przed rozprawą, na której został złożony przedmiotowy wniosek o wyłączenie sędziów. Skarżąca wyraziła przekonanie, że wcześniejsza ocena zostanie powielona również w niniejszej sprawie, co ma świadczyć o braku obiektywizmu sędziego sprawozdawcy oraz pozostałych członków składu orzekającego.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wskazywane przez skarżącą okoliczności nie stanowią żadnej z określonych w art. 18 § 1 i 3 oraz art. 19 p.p.s.a. przesłanek wyłączenia sędziów od orzekania w sprawie o sygn. akt II GSK 1426/14. Przede wszystkim przesłanki wyłączenia sędziów nie stanowiła okoliczność, że brali oni udział w rozpoznawaniu innej sprawy ze skargi kasacyjnej B. B., wyrażając przy tym określone poglądy prawne. Wykonywanie przez sędziów funkcji orzeczniczych – które z mocy regulacji konstytucyjnych (art. 184 Konstytucji RP) i ustawowych (art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w przypadku sędziów sądów administracyjnych polega na kontroli zgodności z prawem działalności administracji – zawsze wiąże się z określoną oceną prawną tychże działań organów administracji publicznej, a więc wyrażeniem konkretnego poglądu prawnego w danej sprawie.
Przyjęcie, że sędzia podlega wyłączeniu od rozpoznania sprawy tylko dlatego, że dokonał oceny prawnej w innych przedmiotowo sprawach – nawet między tymi samymi stronami postępowania – byłoby naruszeniem zasady niezawisłości sędziowskiej i prowadziłoby do paraliżu sądownictwa, gdyż z istoty sądowego rozstrzygania spraw wynika, że przynajmniej dla jednej ze stron postępowania określone orzeczenie sądowe lub wyrażony w nim pogląd jest niekorzystny, co – w razie przyjęcia poglądów prezentowanych w przedmiotowym wniosku o wyłączenie sędziów – uprawniałoby tę niezadowoloną z rozstrzygnięcia stronę do żądania wyłączenia sędziów, którzy je podjęli od rozpoznania każdej kolejnej sprawy, w której występowałby ten sam lub zbliżony problem prawny (por. postanowienie NSA z dnia 16 listopada 2015 r. o sygn. akt II GZ 339/10 - treść dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).
Okoliczność orzekania wnioskowanych do wyłączenia sędziów w innej sprawie ze skargi kasacyjnej skarżącej byłaby przesłanką ich wyłączenia jedynie w przypadkach określonych w art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a. (to jest w sprawach, w których brali udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z ich udziałem sporządzonego lub przez nich rozpoznanego oraz w sprawach, w których występowali jako prokurator), art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. (to jest w sprawach dotyczących skargi na decyzję lub postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty wydanych w postępowaniu administracyjnym nadzwyczajnym, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym kontroli legalności decyzji albo postanowienia wydanych w postępowaniu administracyjnym zwyczajnym, brali udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie) i art. 18 § 3 p.p.s.a. (to jest w przypadku rozpoznawania skargi o wznowienie postępowania sądowego, jeżeli sędziowie ci brali udział w wydaniu orzeczenia objętego tą skargą o wznowienie).
Z akt przedmiotowej sprawy nie wynika, aby w przypadku wnioskowanych do wyłączenia sędziów zachodziła którakolwiek z okoliczności określonych w cytowanych ostatnio przepisach. Strona skarżąca nie przedstawiła również żadnych okoliczności, które byłyby tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności w niniejszej sprawie sędziów wskazanych we wniosku o wyłączenie (art. 19 p.p.s.a.). Istnieniu takich okoliczności zaprzeczyli również sami sędziowie w pisemnych wyjaśnieniach złożonych na podstawie art. 22 § 2 p.p.s.a. Tego rodzaju okoliczności nie dostrzega również Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym przedmiotowy wniosek o wyłączenie sędziów.
Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wniosek skarżącej o wyłączenie sędziów rozpoznających jej skargę kasacyjną jest bezzasadny, co musiało skutkować oddaleniem tegoż wniosku na podstawie art. 22 § 1 i 2 p.p.s.a.
PG