Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 28 marca 2018 r., sygn. akt II GSK 1430/16

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 22 lipca 2015 r. oddalił skargę [...] na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy.

Ze stanu faktycznego sprawy przyjętego przez Sąd I instancji wynika, że wnioskiem z dnia 8 października 2013 r. [...] (określany także jako "wnioskodawca", "strona", "skarżący") zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (określanego także jako "ZUS") o umorzenie jego zadłużenia wobec ZUS z tytułu składek na ubezpieczenie osoby prowadzącej działalność w kwocie 13.260,78 zł. Uzasadniając wniosek powołał się na trudną sytuację materialną i zdrowotną oświadczając, iż nie jest w stanie pokryć zaległości bez uszczerbku w jego podstawowej egzystencji.

Decyzją z dnia [...] listopada 2013 r., Nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek na:

1. - ubezpieczenie społeczne za okres od marca 2009 r. do sierpnia 2009 r. w łącznej kwocie 4.042,40 zł.,
2. - ubezpieczenie zdrowotne za okres od kwietnia 2006 r. do grudnia 2007 r. i od marca 2009 r. do sierpnia 2009 r. w łącznej kwocie 8.870,14 zł.,
3. - Fundusz Pracy za okres od marca 2009 r. do sierpnia 2009 r. w łącznej kwocie 362,24 zł.

ZUS wskazał w uzasadnieniu decyzji, że dokonał oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy w oparciu o przedstawione przesłanki umorzenia należności składkowych i stwierdził, iż nie zachodzą w sprawie okoliczności określone przepisami prawa uzasadniające umorzenie. ZUS podniósł, iż wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i otrzymuje 561 zł netto miesięcznego świadczenia rentowego, ma problemy zdrowotne, co potwierdza orzeczenie o czasowej niezdolności do pracy – jednakże możliwa jest poprawa sytuacji materialnej w momencie podjęcia pracy gdyż orzeczenie o niezdolności do pracy jest czasowe i potwierdza tę niezdolność do dnia 30 listopada 2014 r. Organ wskazał, że wnioskodawca jest właścicielem nieobciążonej nieruchomości o powierzchni 0,07 ha, położonej w [...], zabudowanej budynkiem mieszkalnym o pow. 66 m kw.

Wnioskodawca złożył odwołanie od powyższej decyzji.

Decyzją z dnia [...] lutego 2014 r., Nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił stan faktyczny sprawy i odniósł się do wysokości świadczenia rentowego strony, wskazanych przez nią kosztów utrzymania domu jednorodzinnego a także do stanu zdrowia i kosztów leczenia skarżącego. Organ wskazał, że wyżywienie wnioskodawca otrzymuje od rodziny, jest natomiast właścicielem domu jednorodzinnego. Organ uznał, iż brak jest przesłanek określonych w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Ponadto wskazał, iż [...] nie spełnia także przesłanek wskazanych § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r.

Wyrokiem z dnia 3 lipca 2014 r. (sygn. akt V SA/Wa 812/14) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję wskazując, że decyzja organu posiada charakter uznaniowy i musi być oparta na realiach konkretnej sprawy, a organ przyjmując, iż skarżący dysponuje miesięcznie kwotą 400 zł (po dokonaniu czynności egzekucyjnych jest to kwota ok. 150 zł miesięcznie) i funkcjonuje dzięki pomocy rodziny uznał, iż jego wniosek o umorzenie należności nie zasługuje na uwzględnienie.

Zawiadomieniem organu doręczonym w dniu 8 października 2014 roku poinformowano stronę o możliwości uzupełnienia materiału dowodowego w sprawie.

W piśmie złożonym do organu dnia 24 października 2014 r. skarżący poinformował, że uzyskiwany dochód nie zapewnia możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Skarżący wskazał, że po opłaceniu rachunków i podatku od nieruchomości, nie pozostają w jego dyspozycji środki finansowe na pokrycie kosztów leczenia i zakup żywności. Ponadto skarżący wskazał, że jego stan zdrowia ulega znacznemu pogorszeniu z powodu występujących licznych schorzeń. Wskazał, że przebywa pod stałą opieką poradni zdrowia psychicznego. Oświadczył też, że na skutek występujących schorzeń nie może podjąć pracy, z trudem utrzymuje się ze świadczenia rentowego, po potrąceniach egzekucyjnych do wypłaty pozostaje kwota 410 zł, korzysta z posiłków wydawanych przez Caritas oraz z pomocy finansowej rodziny.

Decyzją nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2014 r. ponownie wydał negatywną dla skarżącego decyzję.

W uzasadnieniu decyzji organ opisał ustalony stan faktyczny i wyjaśnił, że został uaktualniony i uzupełniony materiał dowodowy. Ponadto organ dokonał ponownej oceny stanu sprawy, w tym pozyskał m.in. informacje o aktualnej kwocie pobieranego świadczenia rentowego, o realizacji zadłużenia w ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego oraz informacje o składnikach majątkowych.

Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego organ stwierdził, że skarżący obecnie pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy w kwocie brutto 648,13 zł (netto 569,80 zł), z której dokonywane są potrącenia egzekucyjne na rzecz Oddziału ZUS w [...] i Komornika Sądowego w kwocie 162,03 zł, co oznacza, że do wypłaty z tytułu renty pozostaje kwota 407,77 zł. Wysokość dochodzonych ww. zobowiązań wynosi 30.299,16 zł. Od września 1993r. Organ zbadał także sytuację rodzinną skarżącego i ustalił, że jest on rozwiedziony i obecnie samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Koszty utrzymania związane opłatami eksploatacyjnymi wynoszą miesięcznie: gaz - ok. 120 zł, woda - ok. 17 zł, energia elektryczna - ok.126 zł, podatek od nieruchomości 41 zł miesięcznie. Organ wskazał, że w 2013 r. skarżący nie korzystał z pomocy społecznej.

Skarżący posiada orzeczenie stwierdzające częściową niezdolność do pracy do dnia 30 listopada 2014 r. oraz przebywa pod stałą opieką poradni zdrowia psychicznego. Wnioskodawca jest właścicielem zabudowanej nieruchomości - działki nr [...] położonej w [...]. Powyższa nieruchomość zabudowana jest budynkiem mieszkalnym o pow. 66 m2, dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...] (dowód - akt notarialny Repertorium A nr [...]). W dziale IV księgi wieczystej nie odnotowano wpisów hipotecznych. Ponadto skarżący posiada lokal mieszkalny położony w [...], Kw nr [...] o pow. 25 m kw. składający się z pokoju, kuchni, łazienki i przedpokoju. W dziale IV księgi wieczystej nie odnotowano żadnych wpisów hipotecznych.

Organ wskazał też, że z informacji Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców z 23 września 2014 r. wynika, że wnioskodawca posiada trzy pojazdy o niskiej wartości rynkowej (samochód marki BMW, rok produkcji - 1990 r., samochód ciężarowy marki Iveco, rok produkcji - I998r. oraz samochód marki Opel Zafira rok produkcji - 2000 r.). Organ ustalił, że do Urzędu Skarbowego w [...] wpłynęły zeznania podatkowe skarżącego PIT- 40A za lata 2010-2012 w których wykazany był dochód z renty odpowiednio: za 2010r.- 6.471,50 zł, za 2011 r.- 6.687,88 zł, za 2012 r. - 7.254,06 zł. Do organu podatkowego nie wpłynęły zeznania podatkowe PIT-36, PIT-38 oraz informacje o wysokości stypendium o przychodach z innych źródeł oraz o niektórych dochodach z kapitałów pieniężnych PIT-8C za rok 2012r. Organ ustalił, że skarżący nie figuruje w ewidencji dłużników Urzędu Skarbowego.

W dniu 3 grudnia 2013 roku należności z tytułu składek skierowano do dochodzenia w formie zajęcia świadczenia rentowego wypłacanego przez Oddział ZUS w [...]. Organ stwierdził, że prowadzone postępowanie egzekucyjne wobec skarżącego jest skuteczne od stycznia 2014 roku. Dotychczas zostały przekazane wpłaty w łącznej kwocie 1.453,17 zł, tj. miesięcznie 161,46 zł.

Organ zwrócił uwagę, iż skarżący posiada źródło dochodu w postaci renty, z której ściągane są należności z tytułu składek. Budżet domowy skarżącego pomniejszony jest o wydatki związane z utrzymaniem domu w wysokości ponad 300 zł (z tytułu m.in. zużycia energii elektrycznej, gazu, wody, czy też odprowadzanego podatku od nieruchomości). Strona uzyskuje pomoc najbliższej rodziny. Organ wskazał, że minimum socjalne ustalone przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych średnioroczne dla emeryta samotnie gospodarującego wynosi 1062,45 zł. Organ przyznał, że strona otrzymuje świadczenie w kwocie znacznie niższej.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych podjął czynności celem wyjaśnienia okoliczności nabycia przez stronę prawa własności domu o pow.66 m kw., który został nabyty ze środków finansowych pochodzących z podziału gospodarstwa rodzinnego i jest niezbędny do zamieszkania, gdyż ze względu na występujące schorzenia zamieszkiwanie w domu ułatwia skarżącemu poruszanie się. Skarżący posiada także lokal mieszkalny o pow. 25 m kw. Organ podkreślił, że jest to nowa okoliczność w sprawie, która nie może być pomijana przy analizie stanu majątkowego oraz możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych i że wnioskodawca w dotychczas prowadzonym postępowaniu nie informował organu o nabyciu i posiadaniu dodatkowego składnika majątkowego, jak również o istniejących z tego tytułu ewentualnych korzyściach. W efekcie organ przyjął, że skarżący nie wykazał, aby spłata należności z tytułu składek w ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego w drastyczny sposób wpłynęła na pogorszenie jego sytuacji bytowej.

Organ podkreślił, że skarżący będzie nadal otrzymywał świadczenie rentowe w pomniejszonej wysokości z uwagi na dochodzenie należności przez Komornika Sądowego w sprawie KM [...].Organ wskazał, że przyczyna powstania zadłużenia nie miała charakteru wyjątkowego i niezależnego, ale stanowiła efekt indywidualnych decyzji strony, która w okresie powstania zaległości publicznoprawnych nabyła dwie nieruchomości - dom w 2009 r. oraz lokal mieszkalny - w 2010 r. Organ stwierdził, że skarżący nie wykazał, że poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić możliwości dalszej egzystencji. Zadłużenie wobec Zakładu nie powstało także w wyniku nadzwyczajnych zdarzeń losowych, a wynika z zaniechania wywiązania się z ustawowego obowiązku opłacania składek.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie [...] wskazał na nieprawidłowe ustalenia i ocenę jego sytuacji życiowej oraz powołał się na swój ciężki stan zdrowia, bardzo niskie dochody z renty, niezawinione przyczyny likwidacji działalności gospodarczej i związanego z nią zadłużenia. Wyjaśnił, że samochody, o których mowa w decyzji zostały sprzedane w toku likwidacji działalności gospodarczej. Podniósł, że otrzymywane dochody nie wystarczają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.

Na rozprawie w dniu 22 lipca 2015 r. skarżący dodatkowo wyjaśnił, że mieszkanie w [...] kupił za pieniądze uzyskane od córki i z przeznaczeniem dla córki. Mieszkanie to skarżący przekazał córce na podstawie umowy darowizny. Ponadto skarżący podał, że przyznana została renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy na kolejne 3 lata. W 2015 r. została u niego wykryta cukrzyca.

Wyrokiem z dnia 22 lipca 2015 roku, sygn. akt V SA/Wa 50/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę.

W ocenie Sądu I instancji kluczowe znaczenie dla sprawy miało ustalenie, czy ZUS orzekając ponownie w niniejszej sprawie zastosował się do zaleceń i oceny prawnej zawartej w wyroku WSA w Warszawie z dnia 3 lipca 2014 r. sygn. akt V SA/Wa 812/14.

W uzasadnieniu WSA w Warszawie stwierdził, że ZUS zasadnie stwierdził, że w sprawie nie wystąpił brak całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej -u.s.u.s.), gdyż wobec skarżącego jest prowadzona skuteczna egzekucja ze świadczenia rentowego, a nadto skarżący posiada nieruchomość, która może stać się przedmiotem zabezpieczenia należności. WSA w Warszawie nie dopatrzył się również naruszenia przez organ administracji publicznej art. 28 pkt 3a u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, które przewiduje możliwość umorzenia należności w przypadku braku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek. Sąd I instancji wskazał, że w sprawie dokonano prawidłowych ustaleń, zaś wnioski wyprowadzone z zebranego materiału dowodowego były spójne i zgodne z zasadami logiki oraz doświadczenia życiowego.

Sąd I instancji wskazał, że organ zrealizował wcześniejsze zalecenia Sądu tj. zwrócił się do skarżącego m.in. o wyjaśnienie okoliczności dotyczących nabycia prawa własności domu i jego przeznaczenia. W aktach administracyjnych znajduje się kserokopia aktu notarialnego z 30 kwietnia 2009 r. umowy kupna przez [...] nieruchomości w [...] za kwotę 76.000 zł. Skarżący twierdził, że nieruchomość tę nabył za pieniądze otrzymane w wyniku spadku, jednak ta okoliczność nigdy nie została potwierdzona żadnymi dowodami. Sąd I instancji stwierdził, że zakup ten został dokonany w tym samym okresie, w którym powstała zaległość objęta wnioskiem o umorzenie. W roku 2010 skarżący nabył mieszkanie w [...], które w 2013 r. przekazał – na podstawie umowy darowizny - córce.

Skarżący stwierdził, że mieszkanie kupił za pieniądze córki i z przeznaczeniem dla niej, ale zakupu dokonał na swoje nazwisko ponieważ córka pracowała wtedy za granicą, co nie zostało udowodnione. Sąd I instancji stwierdził, że gdyby sytuacja taka miała miejsce, skarżący mógł uzyskać od córki pełnomocnictwo i dokonać zakupu na jej rzecz.

Sąd I instancji stanął na stanowisku, iż w przedmiotowej sprawie granice uznania administracyjnego – będącego szczególną formą upoważnienia przez ustawę organów administracji publicznej do określonego zachowania się, polegającą na przyznaniu organom administracji możności dokonania wyboru spośród dwóch lub więcej dopuszczalnych przez ustawę, a równowartościowych prawnie rozwiązań – nie zostały przekroczone. Uznanie jest możliwością wyboru konsekwencji prawnej. Dlatego też w celu wydania prawidłowego orzeczenia w sytuacji uznania administracyjnego organ administracyjny obowiązany jest szczegółowo zbadać stan faktyczny. W tym miejscu zaznaczyć również należy, iż uznaniowość decyzji musi każdorazowo mieścić się w granicach nakreślonych przepisami powszechnie obowiązującego prawa, jak też zachowywać proporcje pomiędzy interesem społecznym, a słusznym interesem strony.

Zdaniem Sądu I instancji organ wywiązał się w sposób prawidłowy ze swoich obowiązków. Organ wskazał konkretne okoliczności faktyczne, jakie złożyły się na odmowę umorzenia należności i podtrzymanie stanowiska wyrażonego w poprzedniej decyzji organu. Organ dokonał wyczerpującej analizy materiału dowodowego, czemu dał wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Tym samym zostały zrealizowane zalecenia Sądu zawarte w wyroku z 3 lipca 2014 roku.

Pismem z dnia 15 grudnia 2015 roku pełnomocnik skarżącego na podstawie art. 176 w zw. z art. 185 § 1 P.p.s.a. wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Zaskarżonemu wyrokowi pełnomocnik [...] na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj.:

1. - art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., poprzez oddalenie skargi z dnia 18 grudnia 2014 r. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Nr [...] z dnia [...] listopada 2014 r. w związku z ograniczeniem kontroli działań podejmowanych w toku postępowania administracyjnego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako organ administracji publicznej wyłącznie do kwestii prawidłowego zastosowania przepisów postępowania administracyjnego i pominięcie kwestii nieprawidłowego zastosowania przez ten organ przepisów prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz wydanego na podstawie art. 28 ust. 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych; § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy;
2. - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a., poprzez oddalenie skargi z dnia [...] grudnia 2014 r. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Nr [...], z dnia [...] listopada 2014 r. w sytuacji, gdy skarżący wykazał, iż postępowanie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako organu administracji publicznej dotknięte było wadami, które uniemożliwiły prawidłowe ustalenie stanu faktycznego w sprawie i stanowiły przekroczenie granic uznania administracyjnego, powodując naruszenie art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 kodeksu postępowania administracyjnego, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy;
3. - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 153 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi z dnia 18 grudnia 2014 r. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Nr [...], z dnia [...] listopada 2014 r. w sytuacji, gdy decyzja wydana przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako organ administracji publicznej w powtórnie przeprowadzonym postępowaniu nie uwzględnia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania, znajdujących się w orzeczeniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 lipca 2014 r., sygn. akt: V SA/Wa 812/14, co do dalszego postępowania i powtórnego rozpoznania przedmiotowej sprawy.

Ponadto pełnomocnik [...] wniósł na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a. o przeprowadzenie przez Sąd II instancji dowodu, na okoliczność wykazania bardzo trudnej sytuacji materialnej skarżącego, w postaci umowy darowizny, orzeczenia o niezdolności do pracy skarżącego, oraz potwierdzeń wydatków skarżącego, o dopuszczenie niniejszych dowodów oraz o uzupełnienie postępowania dowodowego o przedmiotowe dowody przez Sąd II instancji.

Mając na względzie wskazane powyżej zarzuty, organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie. Ponadto pismem z dnia 22 stycznia 2016r. pełnomocnik skarżącego przedłożył do akt kserokopię: orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z 16 grudnia 2014 r., z którego wynika, że skarżący jest w dalszym ciągu częściowo niezdolny do pracy do dnia 31 grudnia 2017 r. oraz decyzji ZUS z dnia [...] marca 2015 r. o waloryzacji renty, jak również paragonów wystawianych przez apteki, a świadczących o ilości i cenach leków nabywanych przez skarżącego.

Organ nie złożył odpowiedzi na skargę.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje

Skarga kasacyjna okazała się nieuzasadniona.

W szczególności należy podkreślić, że zgodnie z treścią art.174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153, poz.1270 ze zmianami, powoływanej dalej jako p.p.s.a.) skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art.183 § 1 ustawy- p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania.

Wobec takich regulacji poza sporem winna pozostawać okoliczność, iż wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, a uzasadnione jest odniesienie się do poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych.

Spór w niniejszej sprawie dotyczy prawidłowego przeprowadzenia ustaleń faktycznych w postępowaniu dotyczącym umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy w następstwie wykonania wcześniejszego wyroku WSA w Warszawie z dnia 3 lipca 2014 r. sygn. akt V SA/Wa 812/14 i zastosowania się do zaleceń i oceny prawnej w nim zawartej.

Pierwszy zarzut skargi kasacyjnej dotyczy naruszenia art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a w związku z ograniczeniem kontroli działań podejmowanych w toku postępowania administracyjnego wyłącznie do kwestii prawidłowego zastosowania przepisów postępowania administracyjnego i pominięcia kwestii nieprawidłowego zastosowania przez ten organ przepisów prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz. U. 2017, poz. 1778 z późn. zm., określanej dalej jako "u.s.u.s.") oraz wydanego - na podstawie art. 28 ust. 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych - § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. 2003, Nr 141, poz.1365).

Powyższy zarzut jest nieuzasadniony. W pierwszej kolejności należy podkreślić, że WSA w Warszawie w zaskarżonym wyroku wyraźnie wyjaśnił jakie były podstawy prawne zastosowane przez Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w rozpoznawanej sprawie. W tym względzie decyzja organu administracji w przedmiocie odmowy umorzenia należności została wydana na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. zgodnie z którym należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. Zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności, co oznacza możliwość umorzenia należności z tytułu składek, w ramach tzw. "uznania administracyjnego". Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, organ pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek.

W tym względzie w rozpoznawanej sprawie nie było podstaw do zakwestionowania decyzji ZUS, który odmówił umorzenia należności wskazując, że w przypadku [...] nie wystąpiła całkowita nieściągalność składek z uwagi na prowadzoną skutecznie egzekucję ze świadczenia rentowego, a ponadto posiadanie przez skarżącego nieruchomości, które mogą stać się zabezpieczeniem ściągnięcia zaległych składek. W tym względzie skarżący kasacyjnie zarzuca pominięcie w sprawie przepisów prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Taki zarzut również jest niezasadny. Zagadnienie to zostało dostrzeżone i skontrolowane bowiem przez WSA, który prawidłowo uznał, że organ rozpatrywał możliwość umorzenia zaległych składek, mimo braku całkowitej nieściągalności wskazanych zaległości.

W tym kontekście organ administracji odniósł się wprost w zaskarżonej decyzji do przesłanek umorzenia należności z tytułu składek, które mogą być umarzane jeżeli - ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną - zobowiązany nie jest w stanie ich opłacić. Organ powołał się na szczegółowe ustalenia dotyczące sytuacji majątkowej zobowiązanego poczynione przed wydaniem zaskarżonej decyzji. W takich okolicznościach sprawy organ administracji zasadnie stwierdził, że opłacenie należności z tytułu składek nie może być traktowane jako pozbawienie zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Na powyższe okoliczności uwagę zwrócił również WSA podkreślając, że w aktach administracyjnych znajduje się kserokopia aktu notarialnego z 30 kwietnia 2009 r. dotycząca zakupu przez [...] nieruchomości w [...] za kwotę 76.000 zł w okresie, w którym powstała zaległość objęta wnioskiem o umorzenie, która to nieruchomość następnie została przekazana w 2013 r., na podstawie umowy darowizny, córce. Ponadto skarżący w toku postępowania administracyjnego nie udowodnił, że środki finansowe przeznaczone na kupno ww. składnika majątkowego nie pochodziły z jego majątku.

Ponadto organ administracji odniósł się do pozostałych normatywnych przesłanek dotyczących możliwości umorzenia pomimo braku całkowitej nieściągalności należności. Mianowicie organ stwierdził, ze zobowiązany nie wykazał, aby poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić możliwości dalszego prowadzenia działalności. Organ wyraźnie zaznaczył, że taka przesłanka odnosi się do aktualnie prowadzonej przez osobę ubezpieczoną działalności gospodarczej, podczas gdy zobowiązany przestał prowadzić działalność gospodarczą w dniu 4 sierpnia 2009 roku. Wreszcie organ administracji publicznej odniósł się też do trzeciej przesłanki, stwierdzając, że w przypadku zobowiązanego nie występuje przewlekła choroba lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiające zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Organ dostrzegł wprawdzie schorzenia zobowiązanego, w wyniku których otrzymuje on świadczenie rentowe, ale podkreślił, że stanowi ono dochód zobowiązanego umożliwiający także opłacenie zaległych należności. W rezultacie zasadnie stwierdzono, że w sprawie [...] nie zaistniał ważny interes uzasadniający podjęcie pozytywnej decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek. W świetle takich okoliczności nie można czynić skutecznie zarzutu wyrokowi WSA w Warszawie, że nie zakwestionował powyższych rozważań organu administracji. Natomiast nie rozbudowane w tym zakresie rozważania nie oznaczają pominięcia stosowania przepisów określających umorzenie zobowiązań w przypadku braku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, tym bardziej, że zostały one w sprawie zastosowane w sposób prawidłowy.

Drugi kolejności zarzut do którego należy się odnieść dotyczy naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. poprzez przekroczenie granic uznania administracyjnego przez ZUS w ramach postępowania administracyjnego, przez które – zdaniem skarżącego - dotknięte zostało wadami, które uniemożliwiły prawidłowe ustalenie stanu faktycznego w sprawie i spowodowały naruszenie art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a.

Tak postawiony zarzut pozostaje nieuzasadniony z uwagi na treść zaskarżonego wyroku WSA oraz treść kontrolowanej decyzji a także zakres kompetencji przyznanych organowi administracji w ramach postępowania administracyjnego.

W tym względzie skarżący kasacyjnie tak sformułowanego zarzutu nie poparł żadnymi konkretnymi okolicznościami, które mogłyby stanowić podstawę do jego uwzględnienia poprzestając na przywołaniu wybranych tez z orzecznictwa, które wskazują na istotę instytucji uznania administracyjnego. Uzasadnienie zarzutu podniesionego przez skarżącego kasacyjnie miało charakter polemiczny w kwestii podjętego rozstrzygnięcia, ale nie zostało poparte okolicznościami, które miały wskazywać na nieprawidłowości skarżonego rozstrzygnięcia. W tym względzie Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku przywołał treść zasad określonych w przepisach art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. i trafnie wyjaśnił, że w sprawach wszczynanych na wniosek obywatela i dotyczących ubiegania się przez niego o pewnego rodzaju uprzywilejowanie względem innych (poprzez zwolnienie z obowiązku publicznoprawnego) to na podmiocie wnioskującym spoczywa główny ciężar wykazania, że na takie uprzywilejowanie zasługuje.

Wnioskodawca powinien wykazać inicjatywę dowodową, a organ ma obowiązek pouczyć o tym uprawnieniu, z czego w niniejszym postępowaniu się w pełni wywiązał. Nie było zatem podstaw do stwierdzenia naruszenia powyższych przepisów przez organ w kontekście decyzji wydanej w ramach uznania administracyjnego. W tym względzie organ administracji dokonał należytych ustaleń oraz wezwał stronę do przedstawienia informacji na potwierdzenie przesłanek umorzenia zobowiązań. W odwiedzi na zawiadomienie o możliwości uzupełnienia materiału dowodowego w sprawie, zobowiązany w piśmie złożonym w dniu 24 października 2014 r. przedstawił wyjaśnienia, które jednak w zestawieniu z okolicznościami ustalonymi przez organ administracji publicznej w ramach uaktualnienia i uzupełnienia materiału dowodowego, dotyczącego rzeczywistej sytuacji zobowiązanego, nie zostały uznane za wystarczające do umorzenia zaległych zobowiązań.

Takie rozstrzygnięcie organu administracji zostało wydane w ramach uznania administracyjnego z uwzględnieniem prawa strony do pełnego przedstawienia swojego stanowiska oraz po wyczerpującym ustaleniu stanu faktycznego sprawy.

Nie można zatem uznać, że wadliwy w tym zakresie pozostaje wyrok Sądu I instancji, który trafnie ocenił okoliczności w rozpoznawanej sprawie. W konsekwencji w rozpoznawanej sprawie trudno doszukać się nieprawidłowości będących konsekwencją zaniechania wykonania przez organy administracji zaleceń wskazanych wyroku WSA w Warszawie z dnia 3 lipca 2014 r. w sprawie o sygn. akt V SA/Wa 812/14.

Trzeci zarzut skargi kasacyjnej dotyczy naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. poprzez zaniechanie uwzględnienia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania przez organ administracji publicznej wyrażonych w wyroku WSA w Warszawie z dnia 3 lipca 2014 r.

Tak jak zostało to już wyżej wskazane organ administracji publicznej, wbrew twierdzeniom strony skarżącej kasacyjnie, wykonał zalecenia zawarte w wyroku WSA w Warszawie z dnia 3 lipca 2014 roku. W szczególności, bowiem organ zawiadomił zobowiązanego o możliwości uzupełnienia materiału dowodowego w sprawie, co skarżący uczynił pismem z dnia 24 października 2014 roku. Ponadto organ dokonał własnych ustaleń w zakresie stanu posiadania zobowiązanego, w tym również w kwestii okoliczności nabycia lokalu mieszkalnego, który następnie został darowany jego córce. Na zobowiązanym ciążył w tych warunkach obowiązek wykazania okoliczności, które wskazywałyby, że transakcja została przeprowadzona z użyciem środków finansowych należących do jego córki. Złożone w tym zakresie oświadczenia zobowiązanego nie zostały poparty żadnym materiałem dowodowym. W ramach poczynionych dodatkowo ustaleń organ administracji zestawił powyższe okoliczności z innymi informacjami dotyczącymi sytuacji zobowiązanego, co stanowiło podstawę do zajęcia stanowiska, które nie usatysfakcjonowało skarżącego.

Nie można jednak skutecznie uczynić zarzutu organowi administracji, że naruszył w tym względzie przepisy art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., a Sąd I instancji dokonał błędnej kontroli judykacyjnej.

W kwestii wniosku [...] o przeprowadzenie na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a. dowodu na okoliczność wykazania bardzo trudnej sytuacji materialnej skarżącego, w postaci umowy darowizny, orzeczenia o niezdolności do pracy skarżącego, oraz potwierdzeń wydatków, o dopuszczenie niniejszych dowodów należy wyjaśnić, że jego przeprowadzenie posiada ograniczony zakres. Zauważyć ponadto należy, iż postępowanie dowodowe, jakie sąd może przeprowadzić na podstawie wskazanego przepisu służyć ma celowi postępowania sądowoadministracyjnego, określonemu w art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz.U. 2017, poz. 2188), a więc kontroli legalności działania organów administracji publicznej.

Sąd nie może zatem w ramach postępowania dowodowego ustalać stanu faktycznego niezbędnego do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, a może jedynie dokonywać takich ustaleń, które przyczynić się mają do prawidłowej oceny legalności zaskarżonego aktu (por. H.Knysiak- Molczyk w: T.Woś, H.Knysiak- Molczyk, M.Romańska- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2005, s. 357-369 i powołana tam literatura i orzecznictwo). Sytuacja zobowiązanego została wyjaśniona i oceniona przez organ administracji w postępowaniu administracyjnym i wówczas zobowiązany mógł wnioskować o przeprowadzenie dowodów na okoliczność jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Sądowa kontrola organów administracji ma celu sprawdzenie, czy wydane w sprawie rozstrzygnięcie mieści się w granicach prawa. W rozpoznawanej sytuacji należy stwierdzić, że Sąd I instancji zasadnie stwierdził brak naruszeń w tym zakresie w okolicznościach rozpoznawanej sprawy.

Wobec powyższych rozważań Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.