Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 4 lipca 2019 r., sygn. akt II GSK 1533/17

Uzasadnienie

I. Wyrokiem z dnia 16 grudnia 2016r., sygn. akt VI SA/Wa 1531/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - po rozpoznaniu skargi [...] - w pkt 1 uchylił decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 24 maja 2016r. oraz poprzedzającą ją własną decyzję z dnia 30 grudnia 2015r. w przedmiocie kary pieniężnej; w pkt 2 umarzył postępowanie administracyjne w sprawie.

II. W dniu 22 października 2015r. na drodze ekspresowej S6, odcinek Gdynia-Rusocin inspektor Inspekcji Transportu Drogowego zatrzymał do kontroli mobilnej ciągnik samochodowy marki Volvo o numerze rejestracyjnym [...], poruszający się z naczepą ciężarową o numerze rejestracyjnym [...]. Pojazdem kierował [...]. Podczas skanowania pojazdu przy użyciu skanera DSRC ujawnił, że w systemie elektronicznego poboru opłat zarejestrowano naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej związane z tym pojazdem. Naruszenie zostało zarejestrowane w dniu 14 września 2015r. o godz. 08:01:29 przez urządzenie kontrolne znajdujące się na bramownicy nr [...] zbudowanej w pasie drogowym odcinka drogi ekspresowej nr S6, węzeł Gdynia (skrzyżowanie z drogą wojewódzką nr 468) - połączenie z autostradą A1. Naruszenie to związane było z brakiem na koncie przedpłaconym przypisanym do tego pojazdu, odpowiedniej ilości środków pieniężnych koniecznych do opłacenia przejazdu w całości. Przejazd został udokumentowany zdjęciem z urządzenia kontrolnego zainstalowanego na bramownicy i zapisany pod numerem ewidencyjnym [...] odpowiedzialna za obsługę krajowego systemu elektronicznego poboru opłat, działającą w imieniu i na rzecz Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad, wyjaśniła, że saldo konta użytkownika w chwili przejazdu wynosiło 0 zł, a opłata elektroniczna za przedmiotowy przejazd nie została uiszczona. Dostępne środki na koncie Viatoll zostały wyczerpane w dniu 12 września 2015r. o godz. 08:14, użytkownik nie składał reklamacji, a operator elektronicznego systemu poboru opłat nie odnotował w tym dniu nieprawidłowości w funkcjonowaniu tego systemu. GDDKiA pismem z dnia 23 listopada 2015r. wskazała, iż przelew bankowy od skarżących został zaksięgowany w dniu 11 września 2015r. o godz. 14:22:08. Jednocześnie GDDKiA poinformowała, że doładowanie konta użytkownika przypisanego do umowy nr 6260 nastąpiło, zgodnie z obowiązującymi wykonawcę KSPO procedurami, następnego dnia roboczego, tj. 14 września 2015r. o godz. 9:02. Do pisma został dołączony szczegółowy wykaz operacji zarejestrowanych na koncie użytkownika z uwzględnieniem odcinków pomiędzy poszczególnymi bramownicami z oznaczeniem dokładnej daty i godziny zarejestrowanej operacji oraz wykonanych doładowań konta użytkownika z jednoczesnym wskazaniem kształtowania się salda konta użytkownika po zarejestrowaniu każdej z operacji oraz wskazaniem przy każdej z zarejestrowanych operacji, czy opłata elektroniczna za przejazd została lub nie została uiszczona. Wykaz dotyczy wszystkich pojazdów zarejestrowanych na umowie, które poruszały się po płatnych odcinkach dróg krajowych w okresie zarejestrowania incydentu. Kwota należna w zestawieniu to kwota za przejazd danym odcinkiem drogi płatnej skalkulowana w oparciu o dane rejestracyjne pojazdu zarejestrowane w danym momencie w systemie oraz o aktualne ustawienia urządzenia viaBox. Wykaz ten stanowi potwierdzenie dokonanych ustaleń, z których wynika jednoznacznie, że opłata elektroniczna za ten przejazd nie została uiszczona. Konto użytkownika zostało doładowane po zarejestrowanym naruszeniu obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. Jednocześnie operator poinformował, że w powyższym zestawieniu stan salda umowy jest przedstawiany na moment przejazdu. Rozliczenie opłaty za przejazd, czyli obciążenie konta użytkownika, tym samym zmniejszenie stanu salda konta, może nastąpić z opóźnieniem. Przyczyną takiego stanu rzeczy może być opóźnienie w transmisji danych pomiędzy infrastrukturą przydrożną, a systemem centralnym wynikające np. ze zwiększonego ruchu na drogach lub chwilowych zakłóceń transmisji danych. Po rozliczeniu operacji saldo konta użytkownika ulega pomniejszeniu o kwotę należną za przejazd. Oznacza to, że saldo na koncie użytkownika może pozostać bez zmian dla operacji zarejestrowanych na koncie użytkownika w krótkim okresie czasu, co jest prawidłowym działaniem systemu. Ponadto z analizy wykazu wynika, że osiągnięcie poziom stanu konta (zwyczajowo w umowach jest to kwota 100 zł na każdy pojazd) poniżej, którego urządzenie viaBox sygnalizuje taki stan dwoma sygnałami, nastąpiło w dniu 9 września 2015r. o godz. 07:25:05. W dniu powstania naruszenia obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej użytkownik rozpoczął wykonywanie przejazdów ze stanem konta nie pozwalającym na pokrycie opłat za przejazdy. Opłaty nie zostały uiszczone również na bramownicach poprzedzających bramownicę, która zarejestrowała naruszenie. Ponadto z analizy przedstawionej przez operatora systemu tabeli z operacjami zarejestrowanymi na koncie użytkownika wynika, że do konta były zgłoszone również inne pojazdy, które poruszając się po drogach płatnych wpływały na wyczerpanie się środków.

Powyższy stan faktyczny organ ustalił na podstawie protokołu kontroli z dnia 22 października 2015r. nr [...], raportu z urządzenia rejestrującego z dnia 14 września 2015r. i zapisu ewidencyjnego o numerze [...], dowodów rejestracyjnych skontrolowanego zespołu pojazdów, protokołu przesłuchania [...] z dnia 30 października 2015r., pisma Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad z dnia 22 listopada 2015r. oraz wyjaśnień złożonych przez stronę we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Ustalenia te stanowiły podstawę faktyczną decyzji GITD z dnia 30 grudnia 2015r. nr [...] nakładającej na skarżących karę pieniężną w wysokości 1.500 zł. Podstawę materialnoprawną tej decyzji stanowiły natomiast przepisy art. 13 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 13k ust. 1 pkt 2, art. 13k ust. 4 ustawy z dnia 21 marca 1985r. o drogach publicznych (tj. Dz. U. z 2015r. poz. 460 ze zm.), zwanej u.d.p., załącznika nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (tj. Dz. U. z 2013r., poz. 1263 ze zm.), oraz art. 50 pkt 1 lit. j), art. 51 ust. 6 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 6 września 2001r. o transporcie drogowym (tj. Dz. U. z 2013r. poz. 1414, ze zm.), zwanej u.t.d.

Utrzymując w mocy tę decyzję - GITD wskazał, że ciągnik marki Volvo o numerze rejestracyjnym [...] poruszał się w dniu 14 września 2015r. po płatnym odcinku drogi ekspresowej S6 wymienionej w załączniku nr 1 pkt 11 do rozporządzenia RM z dnia 22 marca 2011r. Do tego pojazdu zostało przypisane konto typu przedpłaconego, co oznacza, że konieczna jest wpłata przed skorzystaniem z systemu Viatoll – zgodnie z § 5 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 30 kwietnia 2011r. w sprawie wnoszenia opłat elektronicznych i ich rozliczania oraz przekazywania opłat elektronicznych i kar pieniężnych na rachunek krajowego Funduszu Drogowego (Dz. U. z 2011r. Nr 91, poz. 524), zwanego rozporządzeniem w sprawie opłat elektronicznych. Przez wniesienie opłaty elektronicznej w powyższej formie rozumie się wpływ środków na rachunek bankowy, o którym mowa w § 3 ust. 3 pkt 4 tego rozporządzenia.

Kapsch w sposób niebudzący wątpliwości wyjaśniła, że opłata elektroniczna za przejazd pojazdu o numerze rejestracyjnym [...] w dniu 14 września 2015r. po drodze ekspresowej S6 o godzinie 08:01:29 nie została uiszczona. Przyczyną nieuiszczenia opłaty był brak środków na koncie użytkownika. Umowa zawarta z użytkownikiem nie przewidywała możliwości uiszczenia opłaty elektronicznej po dokonaniu przejazdu - umowa do konta w trybie przedpłaconym. Użytkownik nie składał reklamacji w związku z nieprawidłowym działaniem urządzenia viaBox, ani nie dokonywał jego wymiany. Nie odnotowano również nieprawidłowości w działaniu elektronicznego systemu poboru opłat. Dostępne środki zostały wyczerpane w dniu 12 września 2015r. o godz. 08:12:42. Użytkownik doładował konto w dniu 14 września 2015r. o godz. 09:02:08 - w tej dacie i godzinie środki zostały rozksięgowane na koncie użytkownika w systemie Viatoll i były dostępne na potrzeby uiszczania opłaty elektronicznej.

Ponadto organ jednoznacznie wyjaśnił, że środki w kwocie [...] zł zostały wpłacone przelewem na rachunek Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad prowadzony przez Bank Gospodarstwa Krajowego, w dniu 11 września 2015r. Jednakże uznanie wpłaty środków nastąpiło w dniu 14 września 2015r. o godz. 09:02:08, a zatem już po zarejestrowaniu naruszenia obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej.

Organ zaznaczył, że wniesienie przedpłaty (doładowanie konta) po zarejestrowaniu naruszenia w systemie nie prowadzi do jego konwalidacji, bowiem korzystający z dróg publicznych winien wnieść przedpłatę w wysokości zapewniającej uiszczenie opłaty elektronicznej na całej przestrzeni dokonywanego przejazdu.

Zdaniem GITD z wystawionego przez Bank Spółdzielczy w Czersku dokumentu wynika, że zlecony przelew został przyjęty przez ten bank i skierowany do realizacji w dniu 11 września 2015r., lecz realizacja tego przelewu nie oznacza automatycznego uznania środków przez wierzyciela. Operacje międzybankowe odbywają się w określonych przedziałach czasowych w danej dobie w tzw. sesjach. A zatem przyjęcie polecenia przelewu jest jedynie przyjęciem dyspozycji przelania środków pieniężnych, nie oznacza natomiast obciążenia rachunku dłużnika, bowiem na rachunku dłużnika może nie być wystarczających środków pieniężnych. W tej sprawie Bank Spółdzielczy w Czersku w dniu 11 września 2015r. dokonał obciążenia rachunku skarżącej, co jednak nie jest równoznaczne z doładowaniem konta użytkownika systemu elektronicznego poboru opłat, bo doładowanie nastąpiło w dniu 14 września 2015r. o godz. 09:02:08, czyli już po powstaniu naruszenia obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej.

GITD uznał, iż w rozpatrywanej sprawie strona zaczęła korzystanie z dróg krajowych zanim środki pieniężne trafiły na rachunek bankowy oraz przed ich rozksięgowaniem na koncie użytkownika systemu Viatoll. Organ dodał, że użytkownik systemu decydując się na dokonywanie doładowania konta przelewem winien mieć świadomość, że wpłacane środki pieniężne nie będą widoczne na jego koncie w systemie Viatoll od razu, albowiem proces księgowania tychże środków może trwać do trzech dni roboczych, o czym informuje operator systemu w druku zawierającym numer indywidualnego rachunku bankowego dedykowanego konkretnemu użytkownikowi systemu.

W tej sprawie według GITD nie było podstaw do umorzenia postępowania. Przyczyny, z powodu których strona naruszyła obowiązek uiszczenia opłaty elektronicznej, nie są okolicznościami istotnymi dla rozpoznania sprawy administracyjnej. Przesłanką odpowiedzialności jest jedynie stwierdzenie nieprzestrzegania przez określony podmiot nałożonych prawem obowiązków. Z analizy zaś zgromadzonego materiału dowodowego w sposób niebudzący wątpliwości wynika, że naruszenie przez stronę obowiązków spowodowane było brakiem odpowiednich środków na koncie. Powyższe wskazuje, że strona w tym przypadku miała wpływ na powstanie stwierdzonego naruszenia, gdyż w przypadku sygnalizowania przez urządzenie viaBox braku środków na koncie nie powinna była korzystać z płatnych odcinków dróg krajowych. Przejazd mógł być wykonywany inną drogą, która nie jest drogą płatną.

Ponadto korzystający z drogi mógł się również powstrzymać od dalszej jazdy celem spowodowania wyjaśnienia sytuacji i doprowadzenia do stanu, który umożliwiłby kierowcy wniesienie opłaty za przejazd. Ponadto przed wykonywaniem przejazdu strona powinna sprawdzić, czy stan konta pozwala na uiszczenie stosownej opłaty elektronicznej za przejazd po płatnych odcinkach dróg krajowych.

III. Uwzględniając skargę [...] na tę decyzję - Sąd I instancji przytoczył art. 13k ust. 1 pkt 2 i ust. 4, art. 13k ust. 9 w zw. z art. 13l ust. 1 i art. 40a ust. 5 pkt 1 u.d.p. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 pkt 4 oraz § 5 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia w sprawie opłat elektronicznych, a następnie stwierdził, że Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad, w realizacji programu rządowego Viatoll i za pomocą tego systemu, dokonuje poboru opłat elektronicznych. Firma K. sp. z o.o. natomiast dba jedynie o prawidłowość działania systemu elektronicznego, odczytującego przejazd konkretnego pojazdu i "skasowanie" opłaty, opłaty tej nie pobierając. W okresie przed kontrolą użytkownik zawarł umowę z [...] dotyczącą korzystania z dróg krajowych lub ich odcinków objętych opłatą elektroniczną. Umowa ta miała charakter umowy w formie tzw. przedpłaty, o której mowa w § 5 ust. 2 pkt 1 tego rozporządzenia. W tej sprawie kwota przedpłaty, o jakiej mowa w § 3 ust. 1 pkt 5 tego rozporządzenia, w wysokości [...] zł została przekazana przez użytkownika przelewem na prawidłowe konto (rachunek bankowy, o którym mowa w § 3 ust. 3 pkt 4 tego rozporządzenia) w dniu 11 września 2015r. i w tym samym dniu o godz. 14:22:08 wskazane powyżej środki pieniężne zostały zaksięgowane na rachunek GDDKiA a zatem znajdowały się już na tym rachunku w dniu, w którym miał miejsce przejazd przedmiotowego pojazdu bez uiszczenia opłaty elektronicznej (pismo GDDKiA Departament Zarządzania Ruchem z dnia 23 listopada 2015r). Natomiast doładowanie konta użytkownika, przypisanego do umowy nr 6260 nastąpiło dopiero następnego dnia roboczego, tj. 14 września 2015r. o godz. 09:02, a zatem w dniu przejazdu i po jego rozpoczęciu.

Nawiązując do § 7 ust. 2 w zw. z § 5 ust. 2 pkt 1 i § 3 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 pkt 4 rozporządzenia w sprawie opłat elektronicznych - Sąd I instancji wskazał, że do umowy nr [...] z dnia 6 lipca 2011r. łączącej przedsiębiorcę z operatorem systemu opłat elektronicznych przypisany został indywidualny nr konta bankowego (Bank Gospodarki Krajowej nr [...]), którego beneficjentem była Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad, na które to konto przedsiębiorca dokonywał wpłat za pomocą przelewu bankowego. A zatem to wpływ środków na ten rachunek bankowy, zgodnie z § 7 ust. 2 tego rozporządzenia, świadczy o wniesieniu opłaty elektronicznej przez przedsiębiorcę. Operator systemu, jakim jest [...] środki z opisanego rachunku bankowego księguje na koncie użytkownika systemu opłat elektronicznych i z tego konta "kasuje" opłaty posługując się "współpracą" między bramownicami, a urządzeniem viaBOX zainstalowanym w pojeździe.

Zdaniem Sądu I instancji, nie ulega wątpliwości, że poczynione przez organ ustalenia dotyczące uiszczenia opłaty nie odnoszą się wprost do § 7 ust. 2 rozporządzenia w sprawie opłat elektronicznych, zgodnie z którym, przez wniesienie opłaty elektronicznej w formie przedpłaty rozumie się wpływ środków na rachunek bankowy, o którym mowa w § 3 ust. 3 pkt 4, ale dotyczą chwili (momentu) wykonania operacji księgowej dokonanej przez firmę [...] w postaci zaksięgowania tej kwoty na rachunku użytkownika by w systemie elektronicznym mogła być ona pobierana za przejazd pojazdów płatnymi odcinkami dróg.

Sąd zauważył, że stosowne środki pozwalające na przejazd płatnym odcinkiem drogi w dniu przejazdu znajdowały się na rachunku bankowym, o którym mowa w § 3 ust. 3 pkt 4 rozporządzenia w sprawie opłat elektronicznych. Tym samym fakt, iż dalsze działania podmiotu umocowanego do dokonywania stosownej obsługi pobrań tej opłaty mogą budzić wątpliwości co do sprawności działań tego podmiotu nie mogą obciążać strony, która jak wynika z ustaleń organu posiadała na koncie wystarczające środki finansowe by uiścić należną opłatę za przejazd w dniu 14 września 2015r. o godzinie 8:01:29 po płatnym odcinku drogi.

Zdaniem Sądu I instancji w tej sprawie obciążono karą podmiot, który posiadał stosowne środki na koncie przedpłatowym przypisanym do umowy by uiścić należną opłatę za przejazd po płatnym odcinku drogi oraz w pojeździe miał zamontowane stosowne urządzenie umożliwiające pobranie należnej za przejazd kwoty. Zaistniały zatem podstawy do uchylenia skarżonego orzeczenia oraz poprzedzającego go orzeczenia z dnia 30 grudnia 2015r. oraz zgodnie z art. 145 § 3 p.p.s.a. do umorzenia postępowania administracyjnego ze względu na wskazane wyżej okoliczności. Dla wniesienia opłaty decydujący jest wpływ środków na rachunek bankowy, nie zaś samo dokonanie przelewu.

W świetle bowiem wskazanego przepisu rozporządzenia w sposób jednoznaczny został określony moment pozwalający na uznanie, że środki do uiszczenia tej opłaty znajdowały się na koncie przedpłatowym. Tym momentem jest zaś wpłynięcie środków na rachunek bankowy przypisany do umowy.

1. IV. Skargę kasacyjną od tego wyroku wywiódł Główny Inspektor Transportu Drogowego, zaskarżając ten wyrok w całości.

Zaskarżonemu wyrokowi organ zarzucił:

1. 1) naruszenie przepisów prawa materialnego, a to § 7 ust. 2 w zw. z § 5 ust. 2 pkt 1 oraz § 3 ust. 3 pkt 4 rozporządzenia w sprawie opłat elektronicznych, poprzez błędną wykładnię skutkującą przyjęciem przez Sąd I instancji, że wpływ środków pieniężnych na rachunek bankowy, o którym jest mowa w umowie zawartej między korzystającym z dróg krajowych a Skarbem Państwa - Generalnym Dyrektorem Dróg Krajowych i Autostrad, świadczy o wniesieniu opłaty elektronicznej, podczas gdy wskazane wyżej przepisy rozporządzenia mają charakter ogólny w procesie uiszczania opłaty elektronicznej, albowiem prawa i obowiązki użytkowników systemu elektronicznego poboru opłat reguluje zawarta umowa oraz stanowiące jej integralną część Ogólne warunki korzystania z konta w trybie przedpłaconym w sprawie potwierdzenia warunków korzystania z dróg płatnych oraz w sprawie warunków i zasad udostępniania viaBOX, które wskazują wprost, że zasilenie konta użytkownika systemu przelewem bankowym nie następuje natychmiast, a dokonujący w ten sposób zasilenia konta użytkownik, powinien przed skorzystaniem z drogi płatnej dokonać zweryfikowania, czy na jego koncie w systemie elektronicznego poboru opłat znajdują się środki pieniężne, co w konsekwencji prowadzi do wniosku, że sam wpływ środków pieniężnych na rachunek bankowy wskazany w umowie nie może świadczyć o wniesieniu opłaty elektronicznej, ponieważ środki te nie są od razu gotowe do wykorzystania w procesie uiszczania opłaty elektronicznej, podlegają one bowiem rozksięgowaniu i skojarzeniu z indywidualnym kontem użytkownika w systemie elektronicznego poboru opłat przez operatora systemu;
2. 2) naruszenie przepisów postępowania, a to art. 145 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., poprzez nieuzasadnione przyjęcie przez Sąd I instancji, że w rozpatrywanej sprawie - zaistniała podstawa do umorzenia postępowania administracyjnego, podczas gdy zebrany przez organ materiał dowodowy wskazuje jednoznacznie, że nie zachodzą przesłanki do uchylenia wydanych przez organ rozstrzygnięć oraz umorzenia postępowania administracyjnego.

Skarżący kasacyjnie organ wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi strony, ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, rozpoznanie wniesionej skargi kasacyjnej na rozprawie, oraz o zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

1. V. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu. Skargę kasacyjną, w granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny, można oprzeć stosownie do art. 174 p.p.s.a. na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

Naczelny Sąd Administracyjny - wobec nie stwierdzenia okoliczności skutkujących nieważnością postępowania przed Sądem I instancji - rozpoznał wniesioną w tej sprawie skargę kasacyjną w granicach sformułowanych zarzutów kasacyjnych. Skarga ta - oparta na obu podstawach kasacyjnych określonych w art. 174 p.p.s.a. - nie ma usprawiedliwionej podstawy prawnej.

Istota sporu w tej sprawie sprowadza się do prawidłowości stanowiska Sądu I instancji, który kontrolując zaskarżoną decyzję uznał ją za niezgodną z prawem. Sąd ten za nieprawidłowe uznał bowiem stanowisko organu, że to nie wpływ środków na indywidualny rachunek bankowy przypisany dla danego przedsiębiorcy, tytułem przedpłaty za przejazd pojazdem po drogach, na których pobierana jest opłata elektroniczna, świadczy o wniesieniu opłaty elektronicznej, lecz jego rozksięgowanie przez operatora systemu elektronicznego poboru opłat. Podniósł nadto, że poczynione przez organ ustalenia nie odnoszą się wprost do wpływu tych środków, lecz chwili (momentu) wykonania operacji księgowej przez firmę obsługująca system poboru opłat elektronicznych, w postaci zaksięgowania tej opłaty na rachunku użytkownika by w systemie elektronicznym mogła być ona pobierana ("kasowana") za przejazd pojazdów płatnymi odcinkami drogi.

W konsekwencji Sąd I instancji przyjął, że w tej sprawie stosowne środki pozwalające na przejazd płatnym odcinkiem drogi w dniu i godzinie przejazdu znajdowały się na rachunku bankowym przypisanym do przedsiębiorcy, a dalsze działania podmiotu umocowanego do dokonywania stosownej obsługi pobrań tej opłaty, budzące wątpliwości Sądu I instancji, nie mogą obciążać strony, która przecież posiadała wystarczające środki finansowe na koncie by uiścić należną opłatę za sporny przejazd. Oznacza to, że w tej sprawie istniały podstawy do umorzenia postępowania. Odmienne stanowisko prezentuje skarżący kasacyjnie organ, który podnosi, że "sam wpływ środków pieniężnych na rachunek bankowy wskazany w umowie nie może świadczyć o wniesieniu opłaty elektronicznej, ponieważ środki te nie są od razu gotowe do wykorzystania w procesie uiszczania opłaty elektronicznej, podlegają one bowiem rozksięgowaniu i skojarzeniu z indywidualnym kontem użytkownika w systemie elektronicznego poboru opłat przez operatora systemu", co oznacza, że wbrew stanowisku zaskarżonego wyroku nie zaistniała podstawa do umorzenia postępowania administracyjnego.

Przyjmując za punkt rozpoznania tak zarysowanego sporu przepis § 7 w zw. z § 3 ust. 3 pkt 4 i § 5 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 rozporządzenia w sprawie opłat elektronicznych - Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że dokonana w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wykładnia tych przepisów jest prawidłowa, co czyni skargę kasacyjną w tym zakresie niezasadną.

Zgodnie z powołanymi przepisami wniesienie opłaty elektronicznej w formie, o której mowa w § 5 ust. 2 pkt 1, następuje przed rozpoczęciem korzystania z sieci dróg krajowych objętych opłatą elektroniczną, w kwocie nie mniejszej niż pozwalająca na odbycie planowanego przejazdu w całości (§ 7 ust. 1). Przez wniesienie opłaty elektronicznej w formie, o której mowa w § 5 ust. 2 pkt 1, rozumie się wpływ środków na rachunek bankowy, o którym mowa w § 3 ust. 3 pkt 4 (§ 7 ust. 2). Opłatę elektroniczną wnosi się na rachunek bankowy, o którym mowa w § 3 ust. 3 pkt 4, w formie gotówkowej lub bezgotówkowej (§ 5 ust. 1). Opłatę elektroniczną wnosi się w formie: przedpłaty (§ 5 ust. 2 pkt 1). Umowa zawiera w szczególności wskazanie numeru rachunku bankowego, na który wnoszona jest opłata elektroniczna (§ 3 ust. 3 pkt 4).

Analiza tych przepisów, zwłaszcza zaś § 7 ust. 2 rozporządzenia w sprawie opłat elektronicznych, prowadzi do wniosku, że rozróżnić należy, co zdaje się bagatelizować skarżący kasacyjnie organ, okoliczność i moment wniesienia opłaty na indywidualny rachunek bankowy przedsiębiorcy jako użytkownika płatnych dróg i okoliczność oraz moment zarejestrowania przez podmiot obsługujący system poboru opłat elektronicznych w tym systemie opłaty za przejazd po drodze objętej obowiązkiem uiszczenia tego rodzaju opłat. Skutek w postaci wniesienia opłaty elektronicznej normodawca wiąże - jak dowodzi treść przepisu § 7 ust. 2 rozporządzenia w sprawie opłat elektronicznych i użyty w tym przepisie zwrot "(...) wpływ środków na rachunek bankowy (...)" - wyłącznie z wpłatą tych środków na przypisany dla konkretnego przedsiębiorcy rachunek bankowy, natomiast operator system poboru opłat elektronicznych jedynie księguje środki z indywidualnego rachunku bankowego przedsiębiorcy na jego koncie - koncie użytkownika w systemie opłat elektronicznych i z tego konta "kasuje" opłaty posługując się "współpracą" między bramownicami, a urządzeniem viaBox zainstalowanym w pojeździe (tak też wyrok NSA z dnia 23 marca 2016r., II GSK 1925/14, Lex 2081238).

Termin "wpływ" w ujęciu potocznym w kontekście finansowym jest rozumiany m.in. jako wpłata, wpływ do kasy. Podzielić zatem należy prezentowany w orzecznictwie sądowym pogląd, że "bezwzględną przesłanką wymierzenia kary za przejazd po drogach, za który pobiera się opłatę bez jej uiszczenia jest (...) fakt nieuiszczenia opłaty elektronicznej nie zaś brak środków na koncie użytkownika. Rozróżnienie to jest o tyle istotne, że w przypadku opóźnienia w zaksięgowaniu w systemie operatora dokonanej przez podmiot dokonujący przejazdu po drodze płatnej może dojść do niezasadnego wykazania, w chwili przekroczenia punktu kontrolnego systemu rejestracji i poboru opłat (np. bramownica), że przejazd użytkownika dokonany został bez uiszczenia stosownej opłaty, co w konsekwencji skutkować będzie zastosowaniem art. 13k ust. 1 ustawy o drogach publicznych. Mając zaś na uwadze wynikający z powołanych przepisów obowiązek użytkownika drogi do wniesienia opłaty przed rozpoczęciem korzystania z sieci dróg objętych opłatą elektroniczną, w sposób opisany w ust. 2 § 7 rozporządzenia, a więc sprowadzających się wyłącznie do wpływu środków na rachunek bankowy, na który wnoszona jest opłata elektroniczna, jakiekolwiek dalsze operacje w ramach systemu pobierania opłat, (...) nie mogą powodować w stosunku do niego negatywnych skutków, szczególnie skutkujących faktycznym nieuwidocznieniem środków na urządzeniu pokładowym umożliwiającym poniesienie opłaty w związku z poruszaniem się po drodze płatnej" (tak wyrok NSA z dnia 25 października 2016r., sygn. akt II GSK 879/15, Lex nr 2168890, zob. też wyrok NSA z dnia 15 maja 2014r., sygn. akt II GSK 431/13, Lex nr 1586361).

Użytkownik dróg nie ma wpływu na działanie operatora systemu poboru opłat elektronicznych, a jedynie otrzymuje - zgodnie z umową - informacje, czy i jakie środki znajdują się na jego koncie (por. wyrok NSA z dnia 23 marca 2016r., sygn. akt II GSK 1925/14, Lex nr 2081238). Dalszą konsekwencją zaprezentowanej regulacji prawnej jest obowiązek organów inspekcji transportu drogowego zweryfikowanie w toku postępowania w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd po płatnej drodze bez uiszczenia opłaty elektronicznej okoliczności momentu (tj. daty i godziny) faktycznego wniesienia opłaty elektronicznej przez przedsiębiorcę, zwłaszcza w okolicznościach wątpliwych, tak jak to miało miejsce w tej sprawie. Skoro bowiem wiadomym jest organom tej inspekcji, że operator systemu elektronicznego poboru opłat z opóźnieniem, nawet sięgającym trzech dni, księguje uiszczenie przez użytkowników opłaty, co z kolei może skutkować w określonych stanach faktycznym błędną informacją o wykonaniu przejazdu bez uprzedniego uiszczenia opłaty elektronicznej, to oczywista jest konieczność zweryfikowania tej informacji poprzez porównanie momentu faktycznego wpływu środków na rachunek bankowy użytkownika, a momentu rozksięgowania wpłaconej kwoty przez operatora systemu poboru opłat elektronicznych na konto tego użytkownika w tym systemie elektronicznego poboru opłat.

Potwierdzenie wpłaty tych środków na przypisany przedsiębiorcy rachunek bankowy przed dokonaniem przejazdu po płatnej drodze niezależnie od momentu jej rozksięgowania przez operatora systemu winno zaś skutkować umorzeniem tego postępowania.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niespornych i niekwestionowanych skargą kasacyjną okoliczności faktycznych tej sprawy, za zasadne uznać należy stanowisko Sądu I instancji, według którego w sprawie zaistniały podstawy do uchylenia decyzji obu instancji i umorzenia postępowania. Nie budzi bowiem w świetle zgromadzonego w tej sprawie materiału dowodowego, zwłaszcza pisma GDDKiA z dnia 23 listopada 2015r, pisma [...] z dnia 30 października 2015r. oraz potwierdzenia wykonania operacji bankowej przez Bank Spółdzielczy w Czersku z dnia 11 września 2015r., wątpliwości, że w momencie dokonywania spornego w sprawie przejazdu, tj. w dniu 14 września 2015r. o godz. 8:01:29, skarżący przedsiębiorca dysponował wystarczającymi środkami na pokrycie opłaty elektronicznej za ten przejazd. Środki te przedsiębiorca wpłacił na rachunek bankowy przypisany do zawartej przez niego umowy nr [...] już w dniu 11 września 2015r.

Na tym rachunku zostały one zaksięgowane w tym dniu o godz. 14:22:08, jednakże rozliczone przez operatora systemu zostały dopiero w dniu 14 września 2015r. o godz. 9:02 (przypisane do konta przedpłatowego użytkownika). Zestawienie tych dat nie pozwala na odmienny wniosek, a wyciągnięty przez organy inspekcji transportu drogowego i będący wynikiem dokonania wadliwej wykładni prawa materialnego, w szczególności § 7 ust. 2 rozporządzenia w sprawie opłat elektronicznych. Na gruncie zaprezentowanej wyżej wykładni przepisów rozporządzenia w sprawie opłat elektronicznych nie mają natomiast żadnego znaczenia prawnego dla rozstrzygnięcia tej sprawy podnoszone przez skarżący kasacyjnie organ okoliczności dotyczące rozksięgowania wpłaconych przez przedsiębiorcę kwot na rachunek bankowy przez operatora systemu opłat elektronicznych, a w istocie opóźnień w księgowaniu środków w systemie na koncie przedpłatowym użytkowania.

Kwestie trudności technicznych czy organizacyjnych w rozliczaniu wpłaconych kwot czy opóźnień w dokonywaniu operacji bankowych nie stanowią na gruncie przepisów rozporządzenia w sprawie opłat elektronicznych istotnych prawnie okoliczności.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza zatem, że w tej sprawie prawidłowo Sąd I instancji zinterpretował objęte zarzutem kasacyjnym przepisy rozporządzenia w sprawie opłaty elektronicznej, a następnie prawidłowo ocenił okoliczności faktyczne tej sprawy, uznając, że w okolicznościach prawnych i faktycznych tej sprawy nie było podstaw do nałożenia na skarżącego przedsiębiorcę kary pieniężnej z tytułu przejazdu po płatnej drodze pojazdem bez uprzedniego uiszczenia opłaty elektronicznej. Uprawniało to Sąd I instancji do uchylenia decyzji obu instancji i umorzenia postępowania administracyjnego w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu przejazdu bez opłaty elektronicznej.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.