Uzasadnienie
Wyrokiem z 23 lutego 2021 r. sygn. akt II SA/Ol 7/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę M.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z [...] października 2020 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Starosty O. z [...] marca 2020 r. nr [...] w przedmiocie skierowania na badania psychologiczne.
W skardze kasacyjnej od tego wyroku M.K. zawarł wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu, wskazując na niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania - w jego ocenie - niemożliwego do odwrócenia skutku. Skarżący podniósł, że niewykonanie obowiązku stawienia się na badania psychologiczne wynikającego zaskarżonej decyzji może skutkować cofnięciem mu uprawnień do prowadzenia pojazdów. Jeśli skarżący uda się na badania niniejsze postępowanie stanie się bezprzedmiotowe, jeśli natomiast odmówi wykonania zaskarżonej decyzji zostaną mu cofnięte uprawnienia do kierowania pojazdami silnikowymi, a tym samym nie będzie w stanie wykonywać pracy zarobkowej do czasu zakończenia niniejszego postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W rozpoznawanej sprawie wniosek o wstrzymanie wykonania dotyczy decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z [...] października 2020 r. utrzymującej w mocy decyzję Starosty O. z [...] marca 2020 r., o skierowaniu skarżącego na badanie psychologiczne przeprowadzane w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań psychologicznych do kierowania pojazdem, wobec przekroczenia 24 punktów otrzymanych za naruszenia przepisów ruchu drogowego.
Należy też przypomnieć, że postanowieniem z 16 lutego 2021 r. sygn. akt II SA/Ol 7/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie po rozpoznaniu wniosku skarżącego odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji wskazując, że skarżący nie powołał żadnej okoliczności, która wskazywałaby na istnienie przesłanek uzasadniających wstrzymanie wykonania tej decyzji. Powyższe postanowienie nie zostało zaskarżone. W skardze kasacyjnej od wyroku z 23 lutego 2021 r. skarżący ponownie wniósł o wstrzymanie wykonania ww. decyzji.
Złożony w skardze kasacyjnej wniosek jest dopuszczalny, przyjmuje się bowiem, że po oddaleniu skargi skarżący, który wniósł skargę kasacyjną, może wystąpić z wnioskiem o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji do Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 kwietnia 2007 r. sygn. akt I GPS 1/07, ONSAiWSA z 2007 r., nr 4, poz. 77).
Dokonując oceny zasadności tego wniosku należy na wstępie wskazać, że istotą instytucji wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu jest możliwość skorzystania przez adresata decyzji z tymczasowej ochrony przed negatywnymi i nieodwracalnymi skutkami, jakie mogłoby dla niego wywołać wykonanie takiej decyzji, zanim zostanie ona zbadana przez sąd administracyjny pod kątem jej legalności (np. postanowienie NSA z 14 czerwca 2019 r. sygn. akt II OSK 1651/19; to i kolejne cytowane orzeczenia dostępne na stronie internetowej w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu jest jednak wyjątkiem od zasady wykonywania decyzji ostatecznych. Z tego powodu przesłanki uprawniające do jego zastosowania muszą być interpretowane ściśle.
Zgodnie z art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) przesłankami wstrzymania zaskarżonego aktu są niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. W tym przepisie chodzi o taką szkodę, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot wyegzekwowanego świadczenia albo przez przywrócenie pierwotnego stanu rzeczy. Natomiast trudne do odwrócenia skutki mogą być zarówno prawne, jak i faktyczne. Rodzaj i zakres wystąpienia tych skutków musi być oceniony na podstawie obowiązującego prawa oraz sytuacji faktycznej, w jakiej znalazła się strona obciążona obowiązkami określonymi w objętej wnioskiem decyzji (por. postanowienie NSA z 17 lipca 2008 r. sygn. akt II GZ 139/08).
Warunkiem wstrzymania wykonania aktu jest wykazanie przez stronę we wniosku okoliczności uzasadniających możliwość wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Z ugruntowanej w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wykładni art. 61 § 3 p.p.s.a. wynika bowiem, że obowiązek uprawdopodobnienia wystąpienia niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, spoczywa na wnoszącym o zastosowanie tymczasowej ochrony, uregulowanej w tym przepisie p.p.s.a. (np. postanowienia NSA: z 3 października 2011 r. sygn. akt I FSK 1427/11; z 28 kwietnia 2020 r. sygn. akt I FZ 90/20).
Uzasadnienie wniosku o wstrzymanie wykonania aktu (decyzji) w całości lub w części na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a. musi odnosić się zatem do konkretnych okoliczności świadczących o tym, że w stosunku do strony wstrzymanie zaskarżonej decyzji jest zasadne, a wywody zawarte we wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji powinny zostać połączone z niezbędnym odwołaniem się do dokumentów źródłowych potwierdzających prezentowaną przez stronę w tym zakresie argumentację (por. np. postanowienie NSA z 1 marca 2019 r. sygn. akt I OZ 174/19; z 18 grudnia 2019 r. sygn. akt II FZ 856/19). Strona skarżąca powinna przekonać sąd o zasadności zastosowania ochrony tymczasowej wynikającej z zastosowania art. 61 § 3 p.p.s.a. Nie jest wystarczające złożenie samego wniosku, z przytoczeniem w jego uzasadnieniu lakonicznych okoliczności, które teoretycznie mogą pojawić się na etapie wykonywania orzeczenia (np. postanowienie NSA z 17 kwietnia 2020 r. sygn. akt II FZ 102/20).
Sąd musi bowiem dysponować wyczerpująco wykazanymi, wiarygodnymi faktami, pozwalającymi na zastosowanie przedmiotowej instytucji, która – co raz jeszcze należy podkreślić – stanowi wyjątek od zasady wykonalności zaskarżonych decyzji. Przyjęcie za wiarygodne ogólnikowych twierdzeń stron oznaczałoby w praktyce, że każda osoba fizyczna lub prawna mogłaby skutecznie starać się o wstrzymanie zaskarżonego aktu bez względu na faktyczne okoliczności sprawy (np. postanowienia NSA: z 23 marca 2020 r. sygn. akt II FZ 131/20; z 18 grudnia 2019 r. sygn. akt II FZ 882/19).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący nie wykazał, że zaistniały przesłanki uzasadniające zastosowanie wobec niego instytucji przewidzianej w art. 61 § 3 p.p.s.a.
W rozpoznawanej sprawie skarżący ponownie wnosząc o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu argumentuje, że jej wykonanie spowoduje niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, bowiem istnieje ryzyko wydania decyzji o odebraniu skarżącemu uprawnień do kierowania pojazdami w związku z brakiem zastosowania się do zaskarżonej decyzji. Skarżący wywodzi, że w efekcie wydania zaskarżonej decyzji ma obowiązek stawić się na badania psychologiczne przeprowadzane w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań psychologicznych do kierowania pojazdami. Jeśli zaś skarżący uda się na wskazane badania, niniejsze postępowanie stanie się bezprzedmiotowe i umorzone, tj. nastąpi niemożliwy do odwrócenia skutek. Jeśli natomiast odmówi wykonania zaskarżonej decyzji - zostaną mu cofnięte uprawnienia do kierowania pojazdami silnikowymi, a tym samym nie będzie w stanie wykonywać pracy zarobkowej do czasu zakończenia niniejszego postępowania.
Skarżący jest rolnikiem prowadzącym wielohektarowe gospodarstwo rolne. Wobec zatrzymania skarżącemu prawa jazdy i jednoczesnego pozbawienia go możliwości prowadzenia pojazdów mechanicznych, skarżący nie będzie mógł osobiście świadczyć pracy zarówno w przedsiębiorstwie przez siebie zarządzanym, a także w gospodarstwie rolnym. Ewentualna konieczność wynajęcia kierowców czy też pracowników do pracy w gospodarstwie rolnym posiadających uprawnienia i wiedzę co do użytkowania sprzętów rolniczych wywoła po stronie skarżącego ogromne koszty, gdyż gospodarstwo rolne skarżącego jest obszerne, a prowadzona na nim działalność wielorodzajowa. Ponownie zatem skarżący podnosi tę samą argumentację odnoszącą się w istocie do skutków ewentualnego cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami, nie zaś wynikającej z zaskarżonej decyzji konieczności poddania się badaniu lekarskiemu.
Podkreślić należy, że wprawdzie wykonanie zaskarżonej decyzji o skierowaniu skarżącego na badania psychologiczne przeprowadzone w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań psychologicznych do kierowania pojazdami może wiązać się z pewnymi dolegliwościami związanymi np. z koniecznością osobistego stawiennictwa na badanie, ewentualnym stresem z powodu badania, zaangażowaniem czasowym, jednak nie rodzi to powstania wobec skarżącego niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody czy trudnych do odwrócenia skutków – w rozumieniu art. 61 § 3 p.p.s.a. (por. np. postanowienie NSA z 17 września 2020 r. sygn. akt I OZ 553/20). W tej materii Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie zajmował jednolite stanowisko. Analiza zaś wniosku skarżącego złożonego w tej sprawie nie zawiera argumentacji przemawiającej za uznaniem występowania w sprawie nieodwracalności skutków zaskarżonej decyzji czy poniesienia znacznej szkody.
Kontrolowana decyzja utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji o skierowaniu skarżącego na badania psychologiczne sama w sobie nie oznacza pozbawienia go uprawnienia do kierowania pojazdami. Wykonanie tej decyzji, czyli sam fakt poddania się badaniom psychologicznym, nie rodzi niebezpieczeństwa wyrządzenia skarżącemu znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków. Badania takie mają bowiem na celu jedynie ustalenie istnienia lub braku przeciwwskazań psychologicznych do kierowania pojazdami.
W tej sytuacji, wobec niewykazania przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a., wniosek skarżącego o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu o skierowaniu na badania psychologiczne podlegał oddaleniu jako nieuzasadniony.
W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 61 § 3 w zw. z art. 165 oraz art. 193 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.