Uzasadnienie
I
Wojewódzki Sąd Administracyjny w B., wyrokiem objętym skargą kasacyjną, po rozpoznaniu skargi G. D. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] listopada 2012 r. w przedmiocie kosztów egzekucyjnych oddalił skargę oraz zasądził od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. na rzecz pełnomocnika zwrot kosztów tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:
Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w T. prowadził postępowanie egzekucyjne z majątku skarżącego na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny w Warszawie, który obejmował opłatę za niespełnienie obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia OC za 2008 r. Postępowanie egzekucyjne zostało umorzone na wniosek wierzyciela postanowieniem z dnia [...] lipca 2012 r., po czym skarżący wystąpił do organu o zwrot kosztów postępowania egzekucyjnego.
Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w T. postanowieniem z dnia [...] września 2012 r. ustalił koszty egzekucyjne w wysokości 111,00 zł.
Dyrektor Izby Skarbowej w B. postanowieniem z dnia [...] listopada 2012 r. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie i w uzasadnieniu podał, że koszty postępowania egzekucyjnego naliczone zostały zgodnie z przepisami ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm.; dalej: ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub u.p.e.a). Podkreślił nadto, że ustawodawca w art. 64c § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w sposób wyraźny uzależnił zwrot kosztów egzekucyjnych od zaistnienia przesłanki związanej z niezgodnym z prawem wszczęciem i prowadzeniem egzekucji, która w tej sprawie nie wystąpiła.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. oddalając skargę wskazał, że zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 64c § 1 u.p.e.a. koszty egzekucyjne obciążają zobowiązanego. Zasada ta doznaje ograniczeń, stosownie do treści art. 64c § 3 u.p.e.a.
Analizując treść tego przepisu Sąd I instancji podzielił prezentowane w orzecznictwie stanowisko, że przez określenie "okaże się", użyte przez ustawodawcę w art. 64c § 3 u.p.e.a. należy rozumieć takie przypadki, w których niezgodność z prawem stwierdzona zostanie orzeczeniem przesądzającym, że tytuł wykonawczy nie powinien być wydany lub został niewłaściwie wprowadzony do obrotu prawnego. Oznacza to, że w ramach postępowania w sprawie zwrotu kosztów egzekucyjnych organ egzekucyjny bada, czy wydane zostało orzeczenie, z którego wynika, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, co z kolei wyłącza odpowiedzialność zobowiązanego za koszty egzekucyjne.
WSA wskazał, że skarżący w toku postępowania egzekucyjnego skorzystał z przysługujących mu uprawnień do obrony przed kierowaną wobec jego majątku egzekucją administracyjną. Przede wszystkim złożył zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, podnosząc nieistnienie obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Rozstrzygnięcie w przedmiocie zarzutów poddane zostało kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B., który prawomocnym wyrokiem z dnia 19 lipca 2011 r., sygn. akt I SA/Bd 969/10 oddalił skargę zobowiązanego na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] października 2010 r. uznając wniesione zarzuty za niezasadne.
Ponadto zobowiązany złożył również skargę na czynność egzekucyjną polegającą na zajęciu prawa majątkowego oraz wniósł zażalenie na postanowienie organu egzekucyjnego umarzające postępowanie w sprawie zwolnienia z egzekucji świadczeń z ubezpieczeń społecznych, a także zażalenie na postanowienie organu egzekucyjnego o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Zaskarżone postanowienia również zostały utrzymane w mocy w toku kontroli instancyjnej.
W tej sytuacji w rozpoznawanej sprawie nie ziścił się warunek zawarty w art. 64c § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a zasadność prowadzonej egzekucji została stwierdzona prawomocnym wyrokiem Sądu. Natomiast kwestia wystąpienia przez wierzyciela z wnioskiem o umorzenie prowadzonej egzekucji z majątku zobowiązanego w żadnym razie nie przesądza, ani nie obliguje organu egzekucyjnego do zastosowania w sprawie art. 64c § 3 u.p.e.a. i zwrotu zobowiązanemu kosztów egzekucyjnych, czy też obciążenia nimi wierzyciela.
W podstawie prawnej Sąd I instancji powołał art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012, poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). O kosztach orzeczono na podstawie § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) w zw. z § 15 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 490)
II
G. D. zaskarżył wyrok Sądu I instancji w całości zarzucając mu naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie art. 64c § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, polegające na przyjęciu, że skarżący jako zobowiązany winien ponieść koszty postępowania egzekucyjnego.
Podnosząc ten zarzut skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w B. oraz o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu, które nie zostały zapłacone w całości lub w części.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że zgodnie z ustawą z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz. U. z 2004 r., Nr 26, poz. 225 ze zm.) Fundusz jest zobowiązany do dochodzenia na drodze postępowania egzekucyjnego w administracji opłaty za brak obowiązkowego ubezpieczenia OC. W ocenie autora skargi kasacyjnej, dopuszczalne jest zatem wyłącznie dochodzenie na drodze postępowania egzekucyjnego w administracji opłaty za niedopełnienie obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia, natomiast nie z tytułu niewykazania faktu zawarcia takiej umowy. Obowiązek opłaty za niedopełnienie obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia nie istniał, ani w dacie składania wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego w administracji, ani też w czasie jego prowadzenia.
III
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego z uwzględnieniem kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.
IV
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionej podstawie.
Kontroli instancyjnej sprawowanej w jej granicach poddany został wyrok Sądu I instancji oddalający skargę na postanowienie w przedmiocie kosztów egzekucyjnych. Postanowienie to wydano w oparciu o art. 64c § 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji stanowiący, w zakresie istotnym dla rozpoznawanej sprawy, że organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych na żądanie zobowiązanego. Z kolei art. 64c § 1 tej ustawy statuuje zasadę, że koszty egzekucyjne obciążają zobowiązanego. Wyjątek od tej zasady określa m.in. art. 64c § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w myśl którego, jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela.
W rozpoznawanej sprawie nie jest sporne, że należności z tytułu kosztów egzekucyjnych zostały wyegzekwowane od skarżącego w całości, a zatem należało rozważyć czy zachodzi przesłanka do ich zwrotu, określona w art. 64c § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W ocenie Sądu I instancji przez określenie "okaże się" użyte w tym przepisie należy rozumieć takie przypadki, w których niezgodność z prawem stwierdzona została orzeczeniem właściwego organu, a nadto omawiany przepis ma zastosowanie tylko wówczas, gdy należności z tytułu kosztów egzekucyjnych zostały już pobrane.
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że dokonana przez Sąd I instancji wyżej przedstawiona wykładnia art. 64c § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji jest prawidłowa. Zauważa także, że zarzucając Sądowi I instancji naruszenie tego przepisu autor skargi kasacyjnej, nie wskazuje, na czym polegał błąd w odczytaniu treści normy prawnej i jak powinien być, omawiany przepis, wyłożony.
Z uzasadnienia skargi kasacyjnej zdaje się wynikać, że skarżący, mimo że zarzuca naruszenie prawa materialnego w obu formach, o których mowa w art. 174 pkt 1 p.p.s.a., w istocie kwestionuje tylko zastosowanie tego przepisu, skoro odwołuje się do argumentu nieistnienia obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Tymczasem zarzut nieistnienia obowiązku objętego tytułem wykonawczym był już przedmiotem postępowania zainicjowanego przez skarżącego w trybie art. 33 § 1 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. prawomocnym wyrokiem z dnia 19 lipca 2011 r., sygn. akt I SA/Bd 969/11 oddalił skargę na postanowienie w przedmiocie uznania zarzutu za bezzasadny. W tej sytuacji kwestię istnienia obowiązku objętego tytułem wykonawczym należało uznać za przesądzoną.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono także argument obejmujący umorzenie postępowania egzekucyjnego, którego skutkiem, w ocenie skarżącego, powinno być to, że "koszty egzekucyjne nie mogły być ściągnięte od zobowiązanego". Zauważyć zatem należy, że umorzenie postępowania egzekucyjnego nie przesądza o tym, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem. Pokreślenia wymaga, że organ egzekucyjny jest związany żądaniem wierzyciela co do umorzenia egzekucji i nie jest uprawniony do zbadania, czy i która z przesłanek określonych w art. 59 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zachodzi.
Ponadto, kwestia podstaw, dla których wierzyciel wystąpił z wnioskiem o umorzenie nie ma takiego znaczenia dla zwrotu zobowiązanemu pobranych kosztów egzekucyjnych, jakie nadaje jej skarżący, a wniosek w tej sprawie wszak tego dotyczył. Ewentualne następcze, w sytuacji określonej w art. 64c § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, obciążenie wierzyciela kosztami egzekucyjnymi nie jest warunkiem zwrotu kosztów egzekucyjnych zobowiązanemu. Z jasnej treści art. 64c § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wynika, że jedyną przesłanką zwrotu zobowiązanemu pobranych kosztów egzekucyjnych jest ustalenie, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem. Natomiast to, czy to niezgodne działanie spowodował wierzyciel ma znaczenie dla obciążenia wierzyciela kosztami, a nie dla obowiązku ich zwrotu zobowiązanemu.
Wobec braku usprawiedliwionej podstawy kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie 1 sentencji. Odstąpienie od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego w całości – pkt 2 sentencji – nastąpiło w oparciu o art. 207 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w sprawie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w tym przepisie, biorąc pod uwagę sytuację materialną skarżącego, z uwagi na którą Sąd I instancji przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym.