Uzasadnienie
I
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę U. Z. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] czerwca 2010 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej w przedmiocie objęcia ubezpieczeniami społecznymi i wymiaru składek.
Stan sprawy przyjęty przez Sąd I instancji, przedstawiał się następująco:
decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r. Zakłada Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. G. odmówił stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji z dnia [...] października 2006 r. w przedmiocie objęcia ubezpieczeniami społecznymi W. A.. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2010 r. W jej uzasadnieniu organ stwierdził, że podniesione w sprzeciwie Prokuratura Okręgowego w Z. G. zarzuty obejmujące decyzję wydaną w postępowaniu zwykłym (z dnia 10 października 2006 r.) odnosiły się do naruszenia prawa procesowego. W ocenie organu nie każde naruszenie prawa procesowego może być kwalifikowane jako rażące. Natomiast w odniesieniu do przepisów prawa materialnego organ stwierdził, że brak było podstaw do ustalenia, że naruszenie przepisów dotyczących stosunku pracy miało charakter rażący.
Skarga wniesiona na tę decyzję została odrzucona postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. W. z dnia 2 września 2010 r., sygn. akt I SA/Go 873/10. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 7 grudnia 2010 r., sygn. akt II GSK 1385/10 uchylił to postanowienie, przesądzając, że sprawa należy do właściwości sądów administracyjnych. Następnie, na skutek zmiany przepisów, skarga została przekazana według właściwości Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W..
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. objętym skargą kasacyjną wyrokiem oddalił skargę, stwierdził w jego uzasadnieniu, że decyzja ZUS z 10 października 2006 r. nie była obarczona wadami kwalifikowanymi, w tym wadą rażącego naruszenia prawa. Podkreślił, że podstawę materialnoprawną decyzji stanowiły m.in. przepisy ustawy z dnia 13 stycznia 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585, dalej: ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych). Sąd wskazując treść art. 36 ust. 1, 2 i 4 tej ustawy podkreślił, że za pracownika uważa się osobę zatrudnioną na podstawie umowy o pracę w rozumieniu przepisów Kodeksu pracy. W decyzji z dnia [...] października 2006 r. organ przyjął, że prowadzenie przez W. A. zajęć dydaktycznych na studiach dziennych i zaocznych nosiło cechy stosunku pracy, określonego w art. 221 § 1 Kodeksu pracy. Prawidłowość oceny zawartej umowy, według Sądu I instancji, w świetle zasad postępowania nieważnościowego nie wypełnia przesłanki rażącego naruszenia prawa.
Konkludując Sąd stwierdził, że objęcie ubezpieczeniami społecznymi osoby, która zawarła umowę o dzieło, a która to umowa w ocenie organu zawierała cechy umowy o pracę, nie jest sprzeczne z przepisami prawa w sposób bezsporny.
W podstawie prawnej wyroku Sąd I instancji powołał art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.).
II
Skargą kasacyjną Prokurator Okręgowy w Z. G. zaskarżył wyrok Sąd I instancji w całości zarzucając mu naruszenie:
- I. art. 151 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm., dalej: p.u.s.a.) oraz art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3, art. 138 § 1 pkt 1, art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. polegające na przedstawieniu stanu sprawy niezgodnie ze stanem rzeczywistym poprzez przyjęcie stanu faktycznego ustalonego przez organ administracji niezgodnie z obowiązującą ten organ procedurą i niezasadnym oddaleniem skargi;
- II. art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. polegające na tym, że przeprowadzona przez Sąd kontrola w zakresie ustalonych okoliczności faktycznych, wnioskowania, oceny dowodów i zastosowania przez organ administracji przepisów prawa materialnego nie odpowiadała wymogom określonym w tym przepisie;
- III. art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. polegające na niezasadnym oddaleniu skargi pomimo rażącego naruszenia przez organ administracji przepisów procedury administracyjnej wskazanych w pkt 1 a w konsekwencji niewłaściwego zastosowania przez ten organ przepisów prawa materialnego, stanowiących podstawę prawną kwestionowanej decyzji ostatecznej noszącego cechy rażącego naruszenia przepisów prawa materialnego.
Podnosząc te zarzuty prokurator wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
III
Pismem procesowym z dnia 13 grudnia 2013 r. Prokurator Okręgowy w Z. G. wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i odrzucenie skargi.
IV
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do regulacji zawartych w art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania. Stąd też w pierwszej kolejności rozważenia wymaga kwestia zaistnienia przesłanek nieważnościowych wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. Zgodnie z brzmieniem art. 183 § 2 p.p.s.a., nieważność postępowania zachodzi:
- 1) jeżeli droga sądowa była niedopuszczalna;
- 2) jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej, organu powołanego do jej reprezentowania lub przedstawiciela ustawowego, albo gdy pełnomocnik strony nie był należycie umocowany;
- 3) jeżeli w tej samej sprawie toczy się postępowanie wcześniej wszczęte przed sądem administracyjnym albo jeżeli sprawa taka została już prawomocnie osądzona;
- 4) jeżeli skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa albo jeżeli w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy;
- 5) jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw;
- 6) jeżeli wojewódzki sąd administracyjny orzekł w sprawie, w której jest właściwy Naczelny Sąd Administracyjny.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie wystąpiła przesłanka nieważnościowa określona w art. 183 § 2 pkt 1 p.p.s.a, bowiem sądy administracyjne nie są właściwe do rozpoznania skarg na decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydane na podstawie art. 83a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
Pogląd taki został wyrażony w uchwale siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego dniu 11 czerwca 2013 r. sygn. akt I OPS 1/13. Zgodnie z treścią tej uchwały od decyzji ostatecznej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydanej na podstawie art. 83a ust 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2009 Nr 205, poz. 1585 ze zm.) w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji, w tym odmawiającej wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji nie przysługuje skarga do sądu administracyjnego. W uzasadnieniu tej uchwały Naczelny Sąd Administracyjny zaznaczył, że zastosowanie wykładni systemowej i funkcjonalnej pozwala wnioskować, że każda decyzja organu rentowego wydana w postępowaniu określonym w art. 83a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych tj. uchylenia, zmiany, unieważnienia - podlega zaskarżeniu w drodze odwołania, jako środek przeniesienia sprawy na drogę postępowania przed sądami powszechnymi.
Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w tej sprawie w pełni podziela pogląd prawny wyrażony w tej uchwale, a podjęcie tej uchwały oznacza, że jest zobowiązany do odstąpienia od wykładni prawa wyrażonej w tej sprawie w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 grudnia 2010 r., sygn. akt II GSK 1385/10 wydanego na skutek rozpoznania skargi kasacyjnej od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. W. z dnia 2 września 2010 r., sygn. akt I SA/Go 873/10 odrzucającego skargą na przedmiotową decyzję, jako niepodlegającą właściwości sądów administracyjnych. Uchylając postanowienie Sądu I instancji o odrzuceniu skargi Naczelny Sąd Administracyjny wskazał na właściwość sądów administracyjnych w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych zakończonych decyzją organu rentowego wydanego na podstawie art. 83a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, która poprzedzona była decyzją, od której nie zostało wniesione odwołanie do sądu powszechnego.
Pogląd powyższy wyrażony przez NSA w tej sprawie wiązał Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. z mocy art. 190 p.p.s.a., zgodnie z którym wykładnia prawa dokonana w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny wiązała Sąd któremu sprawa została przekazana.
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów rozstrzygając zagadnienie prawne czy na podstawie art. 269 § 1 p.p.s.a. przy ponownym rozpatrywaniu skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny może odstąpić od art. 190 tej ustawy z uwagi na podjęcie uchwały przez Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów, zawierającej stanowisko dotyczące wykładni prawa odmiennej od wyrażonego w poprzednim wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, do którego to zastosował się Wojewódzki Sąd Administracyjny, podjął w dniu 30 czerwca 2008 r. o sygn. akt I FPS 1/08 uchwałę. Zgodnie z tą uchwałą Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpatrywaniu ponownej skargi kasacyjnej obowiązany jest – w związku z art. 269 § 1 p.p.s.a. - odstąpić od zastosowania art. 190 tej ustawy z uwagi na podjęcie uchwały przez Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów NSA, zawierającej stanowisko dotyczące wykładni prawa odmienne do wyrażonego w poprzednim wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, do którego to stanowiska zastosował się wojewódzki sąd administracyjny.
Uchwała ta obliguje skład orzekający w tej sprawie do odstąpienia od wykładni prawa zaprezentowanej w poprzednim orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego zapadłym w tej sprawie.
W myśl art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. skarga podlega odrzuceniu jeżeli sprawa nie należała do właściwości sądów administracyjnych. Zgodnie natomiast z treścią art. 189 p.p.s.a. jeżeli skarga ulegała odrzuceniu albo istniały podstawy do umorzenia postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem uchyla wydane w sprawie orzeczenie oraz odrzuca skargę lub umarza postępowanie.
Z przedstawionych powodów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 183 i art. 189 w zw. z art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a orzekł jak w sentencji.