Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 25 maja 2012 r., sygn. akt III SA/Łd 246/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. oddalił skargę J. R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w z dnia [...] grudnia 2011 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.
W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd I instancji przedstawił następujący stan faktyczny sprawy.
J. R. w dniu [...] lipca 2011 r. wystąpił o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (emerytalne i rentowe) oraz ubezpieczenie wypadkowe za okres od 01.01.2002 do 31.12.2004 r. Stwierdził, że zadłużenie wynikało z braku świadomości i właściwego rozeznania w przepisach prawa. Od [...] grudnia 2004 r. zaprzestał prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Obecnie otrzymuje emeryturę z KRUS w wysokości 775,95 zł. miesięcznie netto. Osiąga także dochód w kwocie 300 zł. z wynajmu lokalu. Jego żona otrzymuje emeryturę w wysokości 1.135,74 zł. netto. Koszty utrzymania domu wynoszą miesięcznie 1600 zł. (opłaty za gaz, prąd, wodę, wywóz nieczystości, telefon, opał, ciepłą wodę). We wniosku wskazał, że jest osobą bardzo chorą, wymagającą stałego leczenia. W związku z leczeniem ponosi koszty w wysokości ok. 300 zł. średniomiesięcznie (koszty zakupu leków, rehabilitacji, dojazdów do lekarzy i szpitali).
Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] października 2011 r. odmówił J. R. umorzenia należności w łącznej kwocie 32.494,52 zł., w tym składek na FUS ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek za okres 01.2002 r. – 12.2004 r. w kwocie 16.173,52 zł. oraz odsetek od nieopłaconych w terminie w/w składek na FUS ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek naliczonych na dzień 1 sierpnia 2011 r. w kwocie 16.321 zł.
Organ I instancji w oparciu o dowody zgromadzone w sprawie ustalił, że wnioskodawca wraz z żoną są współwłaścicielami nieruchomości położonej w B. R przy ul. J. P. [...]. J. R. jest także właścicielem samochodu marki VW Polo z 2005 r., więc w jego przypadku nie zachodzi stan całkowitej nieściągalności. Pobiera on emeryturę w wysokości 775,95 zł. i uzyskuje dochody z wynajmu. Posiada zatem źródła dochodów umożliwiające spłatę zadłużenia wobec Zakładu. Także od żony zobowiązanego, otrzymującej emeryturę, możliwe jest dochodzenie należności. Przeciwko zobowiązanemu nie prowadzono postępowania egzekucyjnego. Nie został zatem stwierdzony przez właściwy organ brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Brak jest tym samym podstaw do stwierdzenia, że w przypadku wdrożenia egzekucji nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Jan Rybak nie wykazał, że znajduje się w sytuacji majątkowej i rodzinnej, która uniemożliwia spłatę zadłużenia z powodu okoliczności wywołujących dla niego i jego rodziny zbyt ciężkie skutki.
Łączne dochody małżonków wynoszą ok. 2.000 zł. Przy czym dochody w wysokości 1700 zł. są dochodami stałymi z emerytury, które umożliwiają rozplanowanie ponoszonych wydatków. Obecnie Państwo Rybak nie korzystają z pomocy społecznej. Przy wykazanej wysokości dochodów, nawet przy uwzględnieniu kosztów leczenia ponoszonych w wysokości 450 zł. miesięcznie, przekroczone zostaje kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń z pomocy społecznej, które w 2011 r. wynosi dla osoby w rodzinie 351 zł. Wobec powyższego, zdaniem ZUS, dochód uzyskiwany przez zobowiązanego i jego żonę jest dochodem wystarczającym na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, a spłata należności z tytułu składek nie pozbawi zobowiązanego i jego rodziny możliwości zaspokojenia tych potrzeb. Spłata zadłużenia nie musi nastąpić jednorazowo. Może zostać rozłożona na raty z uwzględnieniem sytuacji finansowej i materialnej dłużnika.
J. R. poinformował, że choruje. Otrzymuje jednak emeryturę, tym samym nie wykazał również, że z powodu ciężkiej choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, jest pozbawiony możliwości uzyskiwania dochodu pozwalającego na spłatę zadłużenia.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] października 2011 r.
J. R. zaskarżył powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł., który zaskarżonym wyrokiem skargę oddalił uznając, że w toku postępowania administracyjnego organ prawidłowo przyjął, iż w sprawie brak jest całkowitej nieściągalności. Wskazał, że ustalenia organu są prawidłowe, ponieważ skarżący dysponuje znacznym majątkiem w postaci udziału we własności nieruchomości, wymienionym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji samochodem marki Volkswagen o wartości kilkunastu tysięcy złotych, a ponadto skarżący i jego żona otrzymują emerytury. Jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, należą do niego ponadto 2 inne pojazdy, to jest samochód ciężarowy marki Robur i ciągnik rolniczy Ursus. Na udziale we współwłasności nieruchomości możliwe jest dokonanie zabezpieczenia hipotecznego należności z tytułu składek.
Z kolei wierzytelności z tytułu emerytury i w/w ruchomości stanowić mogą przedmiot zajęcia w postępowaniu egzekucyjnym. Ponadto naczelnik urzędu skarbowego ani komornik sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Wobec powyższego nie może być uznany za słuszny zarzut skargi, iż majątek skarżącego nie jest majątkiem, z którego można egzekwować należności. Wbrew zarzutom skargi obowiązkiem organu nie było ustalenie dokładnej wartości należącego do strony samochodu marki Volkswagen. Na potrzeby sprawy wystarczające było wykazanie, iż pojazd ten może być przedmiotem ewentualnej egzekucji. Poza tym wyceny dokonano w sposób prawidłowy, w oparciu o dane zawarte w powszechnie akceptowanym w transakcjach handlowych katalogu internetowym Auto Centrum pl.
ZUS przed wydaniem decyzji dokonał wnikliwej analizy sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego. Uwzględnił podaną przez niego kwotę przeznaczoną na leczenie. Z dokładnych wyliczeń wynikało, że suma bieżących dochodów skarżącego i jego żony przekracza zarówno kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń z pomocy społecznej, jak i kwotę minimum socjalnego określoną w corocznej informacji Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych. Zobowiązany nie korzysta z pomocy społecznej. Otrzymuje dochody z emerytury i czynszu najmu lokalu. Ponadto dysponuje majątkiem w postaci dwóch samochodów, ciągnika Ursus i udziału we współwłasności nieruchomości. Jak sam przyznaje spłaca miesięczne raty w wysokości 200 zł. na poczet zaciągniętych prywatnych pożyczek.
W świetle powyższych okoliczności skarżący nie może być uznany za osobę ubogą, która powinna zostać potraktowana w sposób szczególny i zwolniona z obowiązku uregulowania zaległych składek. ZUS trafnie przyjął, że opłacenie należności z tytułu zaległych składek, nie jednorazowo lecz ratalnie, nie pozbawiłoby skarżącego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych i możliwości leczenia na dotychczasowym poziomie. Zatem właściwie organ przyjął, że skarżący nie spełniał przesłanek do umorzenia należności przewidzianych w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. nr 205, poz. 1585 z 2009 r. z późn. zm.), art. 28 ust. 3 a tej ustawy oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł J. R., który wyrok zaskarżył w całości zarzucając mu, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.) naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez:
- 1. błędną wykładnię art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, niewłaściwe przeprowadzenie oceny stanu faktycznego i nieprzeprowadzenie wyczerpującego postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia czy majątek skarżącego jest majątkiem, z którego można egzekwować należności, co jest naruszeniem art. 77 § 1 oraz art. 80 kodeksu postępowania administracyjnego oraz skutkuje naruszeniem art. 107 § 1 i 3 k.p.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie prowadzące do uchybień w uzasadnieniu decyzji,
- 2. błędną wykładnię art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. w związku z art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez niepełne zebranie materiału dowodowego i dokonanie błędnej oceny zebranego materiału dowodowego skutkujące uznaniem, iż nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności określona w art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy oraz przesłanka z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne,
- 3. błędną wykładnię art. 28 ust. 3a ustawy skutkującą przekroczeniem granic uznania administracyjnego oraz związane z tym naruszenie przepisów regulujących postępowanie administracyjne, a mianowicie art. 7, art. 11, art. 77, art. 80 i art. 107 c. k.p.a.
W związku z powyższym wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Ł., uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych. s
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący powtórzył argumentację zawartą w skardze podkreślając, że trudna sytuacja finansowa i życiowa powstała z powodu chorób nowotworowych, które ujawniły się u niego w ostatnich latach.
Naczelny Sąd Administracyjny, zważył co następuje
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, która zachodzi w przypadku wystąpienia jednej z przesłanek wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a.
Skarga kasacyjna powinna odpowiadać warunkom formalnym i materialnym określonym w art. 176 p.p.s.a. Do szczególnych wymagań skargi kasacyjnej należy zaliczyć między innymi przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Braki w tym zakresie nie podlegają konwalidacji, czyniąc skargę kasacyjną nieskuteczną oraz uniemożliwiając dokonanie merytorycznej oceny tego środka zaskarżenia.
Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga powołania w niej konkretnych przepisów prawa, którym, zdaniem strony skarżącej, uchybił sąd, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia a w wypadku podniesienia zarzutów procesowych, wskazania dodatkowo, że to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przytoczenie właściwych podstaw kasacyjnych, wskazanie zarzutów oraz ich uzasadnienie jest ważnym elementem skargi kasacyjnej również dlatego, że Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do samodzielnego konkretyzowania zarzutów ani stawiania hipotez w zakresie przepisu stanowiącego podstawę skargi kasacyjnej, co wynika ze wspomnianego związania sądu granicami skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Mimo że przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie określają warunków formalnych, jakim powinno odpowiadać uzasadnienie skargi kasacyjnej, to należy przyjąć, że ma ono za zadanie wykazanie trafności (słuszności) zarzutów postawionych w ramach podniesionej podstawy, co oznacza, że musi zawierać argumenty mające na celu "usprawiedliwienie" przytoczonych podstaw kasacyjnych.
W związku z tym w uzasadnieniu należy odnieść się do poglądu przyjętego przez sąd, ale również sprecyzować własne stanowisko wobec zaskarżonego wyroku, czyli wskazać właściwe znaczenie interpretowanego przepisu (por. wyroki NSA z: 5 sierpnia 2004 r. sygn. akt FSK 299/04 z glosą A. Skoczylasa OSP 2005, nr 3, poz. 36; z 12 października 2005 r. sygn. akt I FSK 155/05, Lex nr 173263).
Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skarżący zarzucił Sądowi I instancji naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 13 października 1988 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.). Zarzut ten został uzasadniony niewłaściwym przeprowadzeniem postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia, czy majątek skarżącego jest majątkiem, z którego można egzekwować należności. Ponadto skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w związku z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. poprzez niepełne zebranie materiału dowodowego i dokonanie błędnej oceny zebranego materiału dowodowego skutkującego uznaniem, że nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności określona w art. 28 3 pkt 6 u.s.u.s. i w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.
Natomiast uzasadnienie skargi kasacyjnej sprowadza się w zasadzie tylko do stwierdzenia, że zarówno organy, jak i Sąd I instancji dokonali błędnej i nielogicznej oceny sytuacji materialnej skarżącego i wbrew zasadom logiki i doświadczenia przyjęto, że w obecnej sytuacji życiowej skarżący jednak ma możliwość opłacenia zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.
Taki zarzut naruszenia prawa materialnego jest nieskuteczny, gdyż jego uzasadnieniem są wskazania dotyczące okoliczności faktycznych, czyli usprawiedliwiających ewentualny zarzut naruszenia przepisów postępowania, nie zaś przepisów prawa materialnego. Uzasadnienie skargi kasacyjnej wskazuje oparcie jej na podstawie z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. – naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyby tę podstawę kasacyjną kasator przytoczył i należycie uzasadnił. Przy naruszeniu prawa procesowego w skardze kasacyjnej należy wskazać przepisy tego prawa naruszone przez Sąd I instancji oraz podać, na czym polegało uchybienie tym przepisom i dlaczego uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, uprawdopodobnić jaki byłby inny wynik sprawy gdyby uchybienia nie popełniono. Skuteczną podstawą zarzutów kasacyjnych może być naruszenie wyłącznie takich przepisów, które stosował albo miał zastosować sąd.
Należy podkreślić, że Sąd I instancji nie mógł więc naruszyć wskazanych w petitum skargi kasacyjnej przepisów kodeksu podstępowania, gdyż ich nie stosuje. Podstawą jego działania są przepisy regulujące postępowanie sądowoadministracyjne, a więc przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Nie można zaś w skardze kasacyjnej skutecznie stawiać zarzutu naruszenia prawa materialnego, co do jego nietrafnego zastosowania, gdyż z jej uzasadnienia wynika, że wadliwie zostały ustalone okoliczności faktyczne, bez wskazania przy tym jakie normy postępowania naruszył Sąd I instancji w procesie kontroli legalności zaskarżonej decyzji (por. wyrok NSA z dnia 14 października 2004 r., sygn. akt FSK 568/04, opubl. ONSAiWSA 2005/4/67).
W tym stanie rzeczy podstawy skargi kasacyjnej pozbawione są usprawiedliwionych podstaw. Wobec powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.