Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 3 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 177/13

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. wyrokiem z dnia 13 listopada 2012 r., sygn. akt III SA/Wr 399/12 oddalił skargę W. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...] odmawiającą umorzenia składek ubezpieczeniowych.

I

Z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd I instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia.

W dniu [...] marca 2011 r. W. S. zwróciła się z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Decyzją z dnia [...] maja 2011 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako: ZUS) odmówił W. S. umorzenia należności.

Decyzją z dnia [...] lipca 2011 r., po ponownym rozpatrzeniu sprawy, organ utrzymał w mocy decyzję wydaną w I instancji.

Wyrokiem z dnia 7 lutego 2012 r. o sygn. akt III SA/Wr 520/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. uchylił decyzję ZUS z dnia [...] lipca 2012 r. w przedmiocie umorzenia W. S. należności z tytułu składek ubezpieczeniowych. Sąd nakazał organowi rozważenie relacji art. 28 ust. 3a do art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.; powoływanej dalej jako: u.s.u.s.). WSA stwierdził, że jest to niezbędne dla prawidłowego wyznaczenia granic oceny stanu faktycznego sprawy, zwłaszcza w sytuacji, gdy od kompletnego i szczegółowego, a w konsekwencji – przekonującego wykazania, czy stan całkowitej nieściągalności zaległych składek zachodzący w sprawie uzasadnia umorzenie zaległości strony, czy też należy dokonywać dalszych ocen na podstawie pozostałych przepisów prawa regulujących tę materię.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r., po ponownym rozpatrzeniu sprawy, ZUS utrzymał w mocy decyzję wydaną w I instancji w dniu [...] maja 2011 r., odmawiającą W. S. umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczeniowych na: 1) osobiste ubezpieczenie w kwocie należności głównej 29.110,43 zł;

1. 2) należności za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek w kwocie należności głównej 53.789,39 zł;
2. 3) odsetek naliczonych na dzień złożenia wniosku, tj. na [...] marca 2011 r. w kwocie ogółem 69.107,00 zł;
3. 4) opłaty dodatkowej w kwocie 4.980,00 zł oraz 5) kosztów upomnienia w wysokości 369,60 zł.

W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że wszechstronnie rozważył przesłanki całkowitej nieściągalności zawarte w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W sprawie nie zaszły przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 3, 4 i 4a u.s.u.s.

ZUS za spełnione uznał zaś przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. bowiem, decyzjami z dnia [...] maja 2011 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. umorzył należności skarżącej z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych oraz podatku od towarów i usług, m.in. z uwagi na niedysponowanie przez skarżącą żadnym majątkiem dla zaspokojenia zaległości. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w S. postanowieniami z dnia 1 czerwca 2010 r., 23 czerwca 2010 r., 24 czerwca 2010 r., 30 czerwca 2010 r. umorzył wobec skarżącej prowadzone postępowanie egzekucyjne, gdyż uznał, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się sumy wyższej od kosztów egzekucyjnych, z powodu braku jakichkolwiek składników majątkowych podlegających egzekucji. Mając powyższe na uwadze organ przyjął, że w sprawie zaistniała całkowita nieściągalność, dająca podstawę do rozważenie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek ubezpieczeniowych.

Organ wydając zaskarżoną decyzję wziął również pod uwagę przesłanki umorzenia należności określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 131, poz. 1265; powoływanego dalej jako: rozporządzenie MGPiPS z 31 lipca 2003 r.). Rozpatrując przesłankę z § 3 ust. 1 pkt 1 tego rozporządzenia ZUS wskazał, że skarżąca prowadziła działalność gospodarczą na podstawie uprawnienia nr 3632 wydanego przez Burmistrza Miasta i Gminy S. w dniu [...] lipca 2002 r. Przedsiębiorstwo pod nazwą "V." PHU S. W. utworzono poprzez przejęcie od Skarbu Państwa zakładu spółki D. sp. z o.o. Działalność wykreślono z Ewidencji Działalności Gospodarczej w dniu [...] grudnia 2009 r. Ponadto ustalono, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z rodzicami, którego koszty utrzymania wynoszą od ok. 900 zł do ok. 1100 zł miesięcznie, zależnie od wysokości opłat w konkretnym miesiącu (w tym opłaty za mieszkanie, energię elektryczną, gaz, telefon i telewizję).

Matka skarżącej uzyskuje dochód z umowy o pracę w kwocie 1.048,92 zł miesięcznie, zaś ojciec bezrobotny bez prawa do zasiłku. W. S. do końca 2011 r. także była zarejestrowana jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. W 2011 r. skarżąca nie uzyskała dochodu. Od kwietnia 2011 r. do września 2011 r. przyznano jej dodatek mieszkaniowy w kwocie 237,75 zł, którego aktualnie nie otrzymuje. Do akt sprawy skarżąca dołączyła oświadczenie, zgodnie z którym nie posiada oszczędności, czynnych rachunków bankowych oraz majątku ruchomego i nieruchomego, mogącego stanowić przedmiot postępowania egzekucyjnego. Od początku 2012 r. skarżąca nie jest ubezpieczona. Z materiału zgromadzonego w sprawie wynika również, że na skarżącej ciążą zobowiązania cywilnoprawne, bowiem jej zadłużenie w bankach wynosi około 160.000 zł, a zadłużenie wobec byłych kontrahentów około 15.000 zł. Należności te są dochodzone przymusowo, a większość postępowań egzekucyjnych komornik sądowy umorzył ze względu na brak majątku do zaspokojenia wierzytelności.

ZUS stwierdził, że przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia została spełniona, gdyż strona wnioskująca o umorzenie nie posiada majątku nieruchomego i ruchomego ani innych składników majątkowych, które mogłyby pokryć zadłużenie.

Organ ustalił, że skarżąca nie wykazała istnienia nadzwyczajnych okoliczności, mogących mieć wpływ na decyzję o zaprzestaniu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. W sprawie brak jest zatem spełnienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia MGPiPS z 31 lipca 2003 r.

Zdaniem organu, przedłożona przez skarżącą dokumentacja potwierdza jej problemy zdrowotne, jednakże wskazane schorzenia nie uniemożliwiają podjęcia zatrudnienia w przyszłości. Oznacza to, że przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 3 powołanego rozporządzenia nie została spełniona.

Wydając zaskarżoną decyzję ZUS podkreślił, że nawet gdy występują przesłanki umorzenia należności, czyli przesłanki całkowitej nieściągalności określone w art. 28 ust. 2 i ust. 3a u.s.u.s. oraz ważnego interesu osoby zobowiązanej, określonej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., organ nie ma obowiązku udzielenia ulgi. Ustawowym obowiązkiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest natomiast wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Organ wydając decyzje o umorzeniu składek mimo, że są one podejmowane w warunkach uznania administracyjnego, zobowiązany jest do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym, przy czym interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany. W ocenie organu, aktualna sytuacja finansowa skarżącej nie jest wystarczającym argumentem do umorzenia składek. Istnieje bowiem szansa na uzyskanie stałych dochodów przez wnioskodawczynię.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. W. S., wnosząc o uchylenie powyższej decyzji podkreśliła, że o umorzenie zadłużenia z zwróciła się z uwagi na trudną sytuację materialną uniemożliwiającą spłatę. W toku postępowania obszernie wykazała przyczyny powstania zaległości i braku możliwości ich uregulowania. Zdaniem skarżącej, skoro ZUS potwierdza jej problemy zdrowotne, to nie może bez podstaw przyjąć, że nie mają one charakteru przewlekłego, co z kolei pozbawia możliwości uzyskiwania dochodu na opłacanie należności. Ustalenie przewlekłości choroby w przypadku oparcia decyzji odmownej o § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia MGPiPS z 31 lipca 2003 r., jest jednym z koniecznych elementów prawidłowego ustalenia stanu faktycznego, a pominięcie tej kwestii stanowi o błędnym uzasadnieniu decyzji.

Ponadto skarżąca podniosła, że pominięcie ustalenia okoliczności "konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny" świadczy o wybiórczym i dowolnym traktowaniu przez organ stanu faktycznego i przepisów. W ocenie wnioskującej, ZUS wydając zaskarżoną decyzję nie wykazał, że nieumorzenie nie pociągnie dla skarżącej i jej rodziny zbyt ciężkich skutków. Ograniczył się do wytknięcia przyczyny zaległości wobec ZUS i stwierdzenia, że istnieje szansa na uzyskiwanie stałych dochodów w przyszłości. Organ powinien uwzględnić, że samodzielna egzystencja rodziny skarżącej jest możliwa jedynie przy wsparciu jednostek pomocy społecznej. Nie zastosował również norm z art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. oraz w rozporządzeniu w sprawie umarzania należności.

W. S. podkreśliła, że ani ona, ani członkowie jej rodziny nie są w stanie ponieść spłaty należności wobec ZUS bez naruszenia podstawowych potrzeb życiowych. Organ nie uwzględnił stanu zdrowia i wieku matki skarżącej w związku jej możliwościami zarobkowymi oraz zupełnie pominął możliwości zarobkowe jej ojca. ZUS miał obowiązek szczególnie wnikliwego wyjaśnienia sytuacji majątkowej rodziny skarżącej i ustalenia, czy zapłata składek rzeczywiście może zagrozić egzystencji tej rodziny. Miał również obowiązek zbadać, w relacji do § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia MGPiPS z 31 lipca 2003 r. i ustalonego stanu faktycznego, czy zachodzi okoliczność przewlekłej choroby zobowiązanej lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązaną możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Skarżąca zarzuciła, że dokonując uzasadnienia prawnego decyzji, organ oparł się na okolicznościach, które nie mają podstaw w zgromadzonym materiale dowodowym.

Pełnomocnik skarżącej w piśmie z dnia [...] października 2012 r. podtrzymał zarzuty skargi, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] maja 2011 r.

Wyrokiem z dnia 13 listopada 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę.

Sąd wskazał, że zgodnie z treścią art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o s.u.s. należności z tytułu składek (art. 24 ust.

1. 2) mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach enumeratywnie wymienionych w ust.
2. 3. Wyliczenie zawarte w powołanym przepisie ma charakter wyczerpujący.

W ocenie Sądu I instancji, organ prawidłowo stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie nie zostały spełnione przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 1 – 4a u.s.u.s. Zasadnie zaś przyjął za spełnione przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 powołanej ustawy, uznając, że zaistniał stan całkowitej nieściągalności, dający organowi możliwość umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek ubezpieczeniowych. Przyjął ponadto, że sytuacja skarżącej wyczerpuje dyspozycję art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i rozważył przesłanki umorzenia zaległych należności według rozporządzenia MGPiPS z 31 lipca 2003 r.

Według WSA za bezzasadne należało uznać zarzuty niewzięcia pod uwagę przez ZUS sytuacji dochodowej ojca skarżącej, gdyż organ stwierdził, że nie uzyskuje on dochodu, jako osoba bezrobotna. Wbrew zarzutom skargi nie był natomiast zobowiązany do zbadania sytuacji przyszłej ojca skarżącej.

Zdaniem Sądu I instancji, organ trafnie podniósł, że spełniona została przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia, zwłaszcza jeśli się weźmie pod uwagę miesięczne dochody i wydatki gospodarstwa domowego skarżącej, nieposiadanie przez nią oszczędności, rachunków bankowych, majątku ruchomego i nieruchomego, mogącego stanowić przedmiot skutecznego postępowania egzekucyjnego, a także jej zobowiązania cywilnoprawne i bezskuteczność egzekucji sądowej. W. S. nie wykazała natomiast istnienia nadzwyczajnych okoliczności, mogących mieć wpływ na decyzję o zaprzestaniu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, wobec czego ZUS zasadnie stwierdził, że w sprawie brak jest przesłanki określonej § 3 ust. 1 pkt 2 powołanego rozporządzenia.

Sąd I instancji wskazał, że w postępowaniu administracyjnym przyjęto, iż przedłożona dokumentacja potwierdza problemy zdrowotne skarżącej, a także przewlekłą chorobę jej matki. Organ trafnie jednak ocenił, że choroba nie uniemożliwia skarżącej podjęcia zatrudnienia w przyszłości, wskutek czego istnieje szansa na uzyskanie stałych dochodów w przyszłości. Sąd podkreślił, że z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika, iż wobec W. S. nie została urzędowo orzeczona trwała niezdolność do pracy. Wywody skargi o aktualnej stopie bezrobocia w miejscu zamieszkania skarżącej i w okolicy nie mogą zaś stanowić dowodu na okoliczność niemożliwości uzyskania zatrudnienia, bowiem skarżąca, jako osoba młoda, zaledwie 33 letnia, powinna być mobilna w poszukiwaniu pracy, tym bardziej, że wiek emerytalny osiągnie po ukończeniu co najmniej 67 lat.

Z materiału sprawy wynika, że przewlekle chora matka skarżącej uzyskuje dochody z umowy o pracę. W ocenie Sądu, okoliczność ta stoi w sprzeczności z podnoszoną przez W. S. koniecznością sprawowania opieki nad matką, tym bardziej, że w sytuacji zaistnienia potrzeby niezbędnej opieki, może ją sprawować bezrobotny ojciec skarżącej. W świetle tych okoliczności, WSA podzielił trafność stanowiska organu o niespełnieniu przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia MGPiPS z 31 lipca 2003 r.

Sąd I instancji podniósł, że niesporne między stronami jest, iż w sprawie zachodzi całkowita nieściągalność, określona w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. oraz przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, co z kolei pozwalało organowi na rozważenie kwestii umorzenia zaległych składek skarżącej. Zaistnienie powyższych przesłanek daje organowi podstawę do umorzenia należności, nie nakładając jednak na niego prawnego obowiązku, stosownie do treści art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Organy orzekające ZUS mają zatem kompetencję do działania w trybie uznania administracyjnego. W takiej sytuacji sądowa kontrola decyzji obejmuje wyłącznie zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem.

Sąd jest zobligowany do oceny, czy postępowanie było prowadzone niewadliwie i czy organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym dokonał rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki i czy zawarta w motywach decyzji w sprawie umorzenia ocena dowodów nie jest dowolna. Zdaniem WSA, organ wydając zaskarżoną decyzję dokonał rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy. Z bezzasadne i nieudokumentowane uznał zarzuty skarżącej odnoszące się do naruszenia w postępowaniu art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 267; powoływanej dalej jako: k.p.a.).

Sąd podkreślił przy tym, że organy nie były obowiązane do badania przyczyn powstania zadłużenia, gdyż istotna jest ocena aktualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej zobowiązanego, a nie przyczyny wystąpienia zaległości.

Zdaniem Sądu, w toku postępowania organy obu instancji prawidłowo zgromadziły i poddały wszechstronnej ocenie materiał dowodowy sprawy. Zaskarżona decyzja zawiera uzasadnienie faktyczne oraz powołuje się na prawidłową podstawę prawną ze wskazaniem, jakimi przesłankami kierował się ZUS utrzymując w mocy decyzję odmawiającą skarżącej umorzenia należności z tytułu składek. Wydanie decyzji poprzedzone było postępowaniem zmierzającym do ustalenia aktualnej sytuacji życiowej i materialnej skarżącej, wobec czego ocenie dokonanej przez organy nie można przypisać znamion dowolności. Sąd I instancji podkreślił również, że w sprawach dotyczących umorzenia należności przez ZUS na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. nie ma potrzeby powoływania się na art. 7 k.p.a., gdyż przesłanki umorzenia są określone w sposób szczegółowy w rozporządzeniu MGPiPS z 31 lipca 2003 r.

II

Skargę kasacyjną złożyła W. S..

Wyrok zaskarżyła w części dotyczącej oddalenia skargi. Wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o przyznanie wynagrodzenia za reprezentowanie skarżącej z urzędu.

Wnosząca skargę kasacyjną, na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.), zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. 1. art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez nieuzasadnione zawężenie granic rozpoznania sprawy, w wyniku niesłusznego przyjęcia, iż konstrukcja uznania administracyjnego, na której oparto zaskarżone w sprawie rozstrzygnięcie organu administracji ogranicza sądową kontrolę decyzji administracyjnej wyłącznie do zbadania, czy jej wydanie poprzedzono prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem i tym samym uniemożliwia kontrolę zgodności rozstrzygnięcia z przepisami prawa materialnego, w tym w szczególności z dyrektywami kierunkowymi uznania administracyjnego wynikającymi z tych przepisów;
2. 2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi, pomimo naruszenia przez organ w toku postępowania administracyjnego przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, w szczególności art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.

Uzasadniając zarzuty wnosząca skargę kasacyjną stwierdziła, że Sąd I instancji, odnosząc się do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. poczynił ogólne uwagi, koncentrując się na charakterze rozstrzygnięcia zbudowanego w oparciu o uznanie administracyjne. Zdaniem kasatorki, kontrola sądowa decyzji opartej na tym uznaniu nie może sprowadzać się do kontroli zachowania przez organ reguł procesowych, lecz musi brać pod uwagę warunki, jakie stwarzają dla strony postępowania normy prawa materialnego, w oparciu o które następuje rozstrzygnięcie.

Sąd I instancji zaakceptował stanowisko organów wskazujące, że bieżące potrzeby skarżącej są zaspokajane z dochodów uzyskiwanych przez jej rodziców, z którymi prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe, pomimo ustalenia, że średniomiesięczny dochód przypadający na 1 członka rodziny wynosi 349 zł. Tym samym wnioski organu odnośnie możliwości finansowych spłaty zadłużenia nie znajdują uzasadnienia świetle doświadczenia życiowego. Dokonana przez organ ocena zebranego materiału dowodowego jest zatem oceną dowolną.

ZUS nie skorzystał z prawa do wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

III

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, zatem podlega oddaleniu.

W skardze kasacyjnej postawione zostały wyłącznie zarzuty naruszenia prawa procesowego.

Zarzut wadliwej akceptacji przez Sąd naruszenia przez organ art. 7, 77, 80 i 107 k.p.a. jest całkowicie nieuzasadniony. W skardze kasacyjnej nie wskazano, co konkretnie nie zostało wyjaśnione należycie ani też, które ustalenia organu są błędne i już z tego powodu omawiany zarzut kasacyjny nie może być uznany za usprawiedliwiony.

Należy zauważyć, że organ zebrał pełny materiał dowodowy pozwalający ustalić rzeczywistą sytuację materialną wnioskodawczyni i nie pominął żadnych zaprezentowanych przez nią dowodów. Organ przyznał, że sytuacja ta jest trudna, gdyż w chwili obecnej wnioskodawczyni jest bezrobotna, nie ma żadnego majątku i jest na utrzymaniu matki, która zarabia 1100 zł. Wskazał jednak, że wobec młodego wieku wnioskodawczyni oraz braku przeszkód do podjęcia zatrudnienia, istnieje szansa na osiąganie przez nią stałych dochodów w przyszłości. Ustalenie to, w świetle dokumentacji sprawy, jest w pełni trafne i zasadnie Sąd I instancji je zaakceptował.

Nie jest także uzasadniony zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 134 p.p.s.a. poprzez nieuzasadnione zawężenie granic kontroli decyzji uznaniowej i zbadanie jedynie, czy nie doszło do naruszenia przez organ przepisów postępowania.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji poddał uznaniową decyzję administracyjną pełnej kontroli prowadzącej do prawidłowej konstatacji, że decyzja ta nie jest dowolna.

Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wyjaśniał, że także decyzja uznaniowa podlega kontroli sądowej pod względem zgodności z prawem, bowiem przepisy prawa z reguły określają ramy uznania administracyjnego i podejmując decyzję uznaniową organ musi wyjaśnić, dlaczego wybrał konkretne rozwiązanie, nie narażając się na zarzut dowolności.

Z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w sprawach dotyczących umorzenia zaległości składkowych wobec ZUS. Przepisy u.s.u.s. oraz przepisy rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. określają przesłanki pozwalające ZUS podjąć decyzję o umorzeniu zaległości, jednocześnie pozostawiając temu organowi prawo wyboru rozwiązania (umorzyć czy odmówić umorzenia). Przy takim uregulowaniu, jeżeli istnieją przesłanki pozwalające na umorzenie zaległości, ZUS powinien wyjaśnić, dlaczego odmawia umorzenia, gdyż inaczej naraża się na zarzut dowolności rozstrzygnięcia. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 stycznia 2013 r. (II GSK 2005/11, Lex 1298463) wyjaśnił, że okoliczność uzasadniająca umorzenie zaległości składkowych nie może mieć charakteru przemijającego. Zaś w wyroku z dnia 18 maja 2011 r. (II GSK 542/10, Lex 992410) wskazał, że młody wiek i dobry stan zdrowia wskazują na możliwość uzyskania dochodów i poprawę sytuacji materialnej. Zatem, przyczyny odmowy umorzenia zaległości składkowych, mimo istnienia przesłanek do umorzenia, mogą być związane z pozytywnymi prognozami co do przyszłej sytuacji majątkowej wnioskodawcy.

W sprawie niniejszej organ wyjaśnił wszystkie okoliczności faktyczne sprawy, wskazał, że istnieją ustawowe przesłanki pozwalające na umorzenie zaległości, ale jednocześnie wyjaśnił, dlaczego odmawia umorzenia. Przyczyną odmowy jest młody wiek wnioskodawczyni (33 lata), brak przeciwwskazań zdrowotnych do podjęcia pracy, a zatem perspektywa ponad 30 lat pracy w przyszłości, w czasie których możliwa będzie spłata zadłużenia.

Sąd I instancji nie naruszył prawa wyjaśniając, że umorzenie zaległości wobec ZUS jest rozwiązaniem wyjątkowym, a decyzja ZUS ma charakter uznaniowy, co powoduje, że rolą Sądu jest przede wszystkim zbadanie, czy została podjęta po prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu i zbadaniu wszelkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia oraz czy jest zgodna z dyrektywami wyboru sformułowanymi w ustawie.

Mając na uwadze wyżej przedstawione ustalenia i rozważania, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że podjęte w sprawie niniejszej rozstrzygnięcie o odmowie umorzenia zaległości zasadnie zostało ocenione przez Sąd I instancji jako zgodne z prawem.

Zważywszy powyższe Naczelny Sąd Administracyjny uznał oba zarzuty skargi kasacyjnej za nieuzasadnione i działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

O kosztach pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeknie Sąd, który rozstrzygnął o przyznaniu skarżącej prawa pomocy.