Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z 16 kwietnia 2015r., sygn. akt II SA/Sz 1068/14, oddalił skargę J. Spółki z o.o. z siedzibą w P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Szczecinie z dnia [...] sierpnia 2014 r. w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej.
Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Decyzją Naczelnika Urzędu Celnego w Szczecinie z dnia [...] września 2013 r., na J. Spółkę z o.o. z siedzibą w P., została nałożona kara pieniężna w wysokości 8.000 zł, z tytułu wykonywania transportu drogowego bez wymaganej licencji. Zdaniem organu, ponieważ kierowca pojazdu należącego do skarżącej nie okazał w trakcie kontroli drogowej przeprowadzonej w dniu [...] października 2012 r. dokumentu potwierdzającego prawo własności przewożonego ładunku i dokumentu takiego nie nadesłała również strona, należało uznać, że Spółka wykonywała w tym dniu transport drogowy polegający na pośrednictwie przy przewozie rzeczy. Spółka posiadała wówczas jedynie zaświadczenie na wykonywanie międzynarodowych przewozów drogowych na potrzeby własne, natomiast nie miała udzielonej licencji na wykonywanie międzynarodowego zarobkowego przewozu drogowego rzeczy.
Decyzją z dnia [...] listopada 2013 r. Dyrektor Izby Celnej w Szczecinie uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Zdaniem organu odwoławczego, organ I instancji uchylił się od poszukiwania dowodów w celu wyjaśnienia stanu fatycznego. Wniosek organu, że skoro strona nie wykazała prawa do dysponowania przewożonym w dniu kontroli stoiskiem targowym zatem wykonywała transport polegający na pośrednictwie przy przewozie tego stoiska, należało uznać za przedwczesny i oparty na domniemaniach a nie na faktach.
Decyzją Naczelnika Urzędu Celnego w Szczecinie z dnia [...] maja 2014 r., ponownie na Spółkę została nałożona kara pieniężna w wysokości 8.000 zł, z tytułu wykonywania transportu drogowego bez wymaganej licencji. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że podmiotem wykonującym przewóz drogowy w dniu kontroli, tj. [...] października 2012 r. była skarżąca Spółka, jednak nie był to przewóz zarobkowy na potrzeby własne, gdyż nie został spełniony warunek określony w art. 4 pkt 4 a ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2013 r., poz. 1414, dalej: u.t.d., ustawa o transporcie drogowym) tj. pojazd samochodowy używany do przewozu nie był prowadzony przez przedsiębiorcę ani przez jego pracownika. Wprawdzie kierowca G. M. podczas kontroli, do protokołu przesłuchania podał, że jest zatrudniony w J. Spółce z o.o., jednak pełnomocnik strony nadesłał kserokopię umowy, z której wynikało, że w dniu [...] września 2012 r. została zawarta umowa o pracę na czas nieokreślony pomiędzy G. M. i Spółką z ograniczoną odpowiedzialnością E. Z powyższego wynika, że G. M. nie był pracownikiem Spółki z o.o.
J. na dzień kontroli. Przywołana przez pełnomocnika strony informacja, że właścicielem obu tych Spółek jest pan J. S. nie miała znaczenia dla faktu ustalenia pracodawcy kierowcy. Organ uznał, że Spółka przewożąc w dniu [...] października 2012 r. stoisko targowe z Polski do Danii wykonywała międzynarodowy transport drogowy, nie posiadając wymaganej licencji. Zdaniem organu, w niniejszej sprawie nie stwierdzono zaistnienia okoliczności uzasadniających zastosowanie zwolnienia przedsiębiorstwa od odpowiedzialności. Przedsiębiorstwo nie wykazało, że naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym nastąpiło wskutek zdarzeń lub okoliczności, których nie mogło przewidzieć.
Po rozpoznaniu odwołania Spółki, decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267), art. 5 ust. 1, 4 pkt 3 lit. a, art. 87 ust. 1, 92a ust. 1, ust. 2 i ust. 6, art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d. Dyrektor Izby Celnej w Szczecinie utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że przepisy ustawy o transporcie drogowym nie zawierają definicji legalnej pracownika, dlatego należy w tym zakresie stosować definicję, wynikającą z art. 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy. Zgodnie z tym przepisem pracownikiem jest osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę. Skoro w sprawie kierowca wykonywał swoje zadanie prowadzenia zestawu pojazdów należącego do skarżącej Spółki bez oparcia o umowę o pracę, powołanie, wybór, mianowanie lub spółdzielczą umowę o pracę, zatem warunek prowadzenia samochodu przez pracownika przedsiębiorcy nie został spełniony.
W sprawie nie miała również znaczenia kwestia ewentualnie zawartej dorozumianej umowy zlecenia, bądź działania w drodze wyjątku. Umowa ta nie jest wymieniona w katalogu zawartym w art. 2 Kodeksu pracy, a więc nie może być traktowana jako potwierdzenie pracowniczego statusu G. M. w Spółce z o.o. J..
Odnosząc się do zarzutów strony odnośnie do wysokości nałożonej kary Dyrektor Izby Celnej stwierdził, że organ kontrolujący nie miał możliwości kształtowania wysokości nakładanej kary. Ustawodawca określił kary m.in. w załączniku nr 3 u.t.d. i w przypadku stwierdzenia uchybienia, kontrolujący jest zobowiązany nałożyć karę w wysokości tam wskazanej. Odnosząc się natomiast do dokonanej przez organ I instancji zmiany kwalifikacji przewozu, tj. nałożenia na stronę kary pieniężnej za naruszenie niewymienione w protokole kontroli, organ wskazał, że zapisy dokonane w tym protokole, wyjaśnienia kierowcy złożone w dniu kontroli oraz okazany przez tego kierowcę wypis z zaświadczenia na przewozy drogowe na potrzeby własne, wydane co prawda na inną firmę, stanowiły dla kontrolujących funkcjonariuszy podstawę do przyjęcia, że wykonywany przez kierowcę przewóz drogowy był niezarobkowym przewozem drogowym – przewozem na potrzeby własne Spółki.
Dopiero przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego i zebranie dodatkowego materiału dowodowego, a zwłaszcza uzyskanie umowy o pracę zawartej pomiędzy G. Mi. a Spółką z o.o. E., pozwoliły organowi I instancji na jednoznaczne stwierdzenie, że w dniu kontroli strona naruszyła wskazany w ustawie o transporcie drogowym obowiązek posiadania licencji przy wykonywaniu transportu drogowego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalając skargę Spółki wskazał, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie naruszały przepisów prawa procesowego i materialnego. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Celnej w Szczecinie stanowiły przepisy ustawy o transporcie drogowym wprowadzającej m.in. sankcje za naruszenie warunków wykonywania transportu drogowego. W myśl art. 92a ust. 1 powołanej ustawy, podmiot wykonujący przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem z naruszeniem obowiązków lub warunków przewozu drogowego, podlega karze pieniężnej w wysokości od 50 złotych do 10.000 złotych za każde naruszenie. Wykaz naruszeń obowiązków lub warunków, o których mowa w ust. 1, oraz wysokości kar pieniężnych za poszczególne naruszenia określa załącznik nr 3 do ustawy (art. 92a ust. 6). Zaskarżoną decyzją nałożono na stronę skarżącą karę pieniężną za wykonywanie transportu drogowego bez wymaganej licencji. Kara ta, zgodnie z art. 92a ust. 1 i 6 powołanej ustawy w związku z Lp. 1.1. załącznika nr 3 do tej ustawy wyniosła 8.000 zł.
Sąd I instancji wskazał, że w sprawie bezspornym było, że w dniu kontroli tj. [...] października 2012 r. pojazdem należącym do skarżącej Spółki przewożony był z Polski do Danii ładunek w postaci stoiska targowego. Kwestią sporną pozostawało natomiast czy przewóz ten spełniał wymogi określone w art. 4 pkt 4 u.t.d., co pozwoliłoby na uznanie go za niezarobkowy przewóz drogowy – przewóz na potrzeby własne (na który wystarczające jest uzyskanie stosownego zaświadczenia). Jednym z warunków niezbędnych do uznania przewozu za przewóz na potrzeby własne jest prowadzenie pojazdu samochodowego używanego do przewozu przez przedsiębiorcę lub jego pracowników. Zdaniem organu przedmiotowy przewóz nie spełniał powyższego wymogu ponieważ kierowca pojazdu – G. M. w dacie kontroli nie był pracownikiem skarżącej lecz był zatrudniony w E. Spółce z o.o. w P. Odnosząc się do wątpliwości wyrażonej w skardze, odnośnie kompetencji organu do ustalania i rozstrzygania w przedmiocie istnienia i charakteru stosunku prawnego łączącego właściciela Spółki z kierowcą pojazdu należało stwierdzić, że wątpliwość ta byłaby uzasadniona, gdyby organ takiego rozstrzygnięcia dokonał.
W sprawie powyższe nie miało jednak miejsca bowiem organ poprzestał na przyjęciu - w oparciu o treść jednoznacznie brzmiącej umowy o pracę z dnia 3 września 2012 r. (której treść nie wymagała ze strony organu żadnej interpretacji), że strony łączyła umowa o pracę.
Reasumując Sąd podał, wbrew stanowisku skarżącej, że organ nie miał możliwości samodzielnego ustalania wysokości kary z pominięciem załącznika nr 3 do ustawy o transporcie drogowym. Kara za wykonywanie transportu drogowego bez licencji została określona w Lp. 1.1. tego załącznika na kwotę 8.000 zł i taką też karę organ zobowiązany był w tym wypadku zastosować wobec skarżącej.
J. Spółka z o.o. z siedzibą w P. złożyła skargę kasacyjną, w której zaskarżyła wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Skargę kasacyjną oparto na podstawie naruszenia przepisów prawa materialnego tj. art. 4 pkt 4 w zw. z art. 92 a ust. 1,6,7 u.t.d. polegającym na jego błędnej wykładni, poprzez nieuzasadnione wymierzenie przedsiębiorstwu skarżącego kary pieniężnej w wysokości 8.000 zł w związku z przyjęciem wykonywania przez odwołującego transportu drogowego bez wymaganej licencji, w sytuacji gdy transport podczas przeprowadzonej kontroli był transportem wykonywanym jednorazowo, a zatem winien być traktowany jako transport na własne potrzeby skarżącego.
Dyrektor Izby Celnej w Szczecinie w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
- 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Na wstępie należy przypomnieć, że stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę przyczyny nieważności postępowania sądowoadministracyjnego, której w sprawie nie stwierdzono.
Ze wskazanych przepisów wynika, że wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega bowiem na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Skarga kasacyjna została oparta na jednej podstawie kasacyjnej z art. 174 p.p.s.a. tzn. naruszeniu prawa materialnego.
Autor skargi kasacyjnej zarzucił naruszenie art. 4 pkt 4 w zw. z art. 92 a ust. 1, 6, 7 ustawy o transporcie drogowym polegające na jego błędnej wykładni, w związku z przyjęciem wykonywania przez odwołującego transportu drogowego bez wymaganej licencji, w sytuacji gdy transport podczas przeprowadzonej kontroli był wykonywany jednorazowo, a zatem winien być traktowany jako transport na własne potrzeby skarżącego. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, że ustalając okoliczność, czy wykonywany przewóz był realizowany na potrzeby osób trzecich i w celach zarobkowych, czy na potrzeby własne organ oparł się jedynie na twierdzeniach kierowcy, który nie był w sprawie zorientowany jaki przewóz, w czyim imieniu i z jakiego powodu wykonuje. Z tego powodu zaskarżona decyzja nie mogła się ostać i wymagała uchylenia w celu wyjaśnienia tego faktu. Dlatego też w pierwszej kolejności niezbędne było uchylenie wydanego przez Sąd I instancji wyroku z dnia 16 kwietnia.
Skarżący kasacyjnie nie może się bowiem zgodzić, że postępowanie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, wypełniając zasadę prawdy materialnej. Wszechstronna analiza materiału dowodowego oraz uzasadnienie swojego stanowiska przez organ i Sąd wydają się być niewystarczające w świetle tego, że de facto jedynym dowodem, na którym argumentację oparł Sąd i organ są zeznania kierowcy.
Tak postawiony zarzut skargi kasacyjnej nie mógł zostać uwzględniony.
Stawiając zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię, należy wykazać, że sąd mylnie zrozumiał stosowany przepis prawa, natomiast uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego, wykazać, że sąd stosując przepis popełnił błąd w subsumcji, czyli że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie odpowiada stanowi faktycznemu z hipotezy normy prawnej zawartej w przepisie prawa. W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi ponadto w uzasadnieniu, jak w jego ocenie powinien być rozumiany stosowany przepis prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia bądź jak powinien być stosowany konkretny przepis prawa ze względu na stan faktyczny sprawy, a w przypadku zarzutu niezastosowania przepisu – dlaczego powinien być zastosowany (wyrok NSA z dnia 12 października 2010 r., II OSK 1554/09, LEX nr 746636)."
Tych warunków autor skargi kasacyjnej do końca nie dopełnił. Ponadto z petitum zarzutu wynika, co innego niż z jego uzasadnienia. W treści zarzutu kasator wskazał bowiem, że ponieważ transport, za który nałożono karę był wykonywany jednorazowo, to powinien być potraktowany jako transport na potrzeby własne.
Z taką interpretacją nie można się zgodzić. W myśl art. 4 pkt 4 ustawy o transporcie drogowym, niezarobkowy przewóz drogowy – przewóz na potrzeby własne – jest to każdy przejazd pojazdu po drogach publicznych z pasażerami lub bez, załadowanego lub bez ładunku, przeznaczonego do nieodpłatnego krajowego i międzynarodowego przewozu drogowego osób lub rzeczy, wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej, spełniający łącznie następujące warunki:
- a) pojazdy samochodowe używane do przewozu są prowadzone przez przedsiębiorcę lub jego pracowników,
- b) przedsiębiorca legitymuje się tytułem prawnym do dysponowania pojazdami samochodowymi,
- c) w przypadku przejazdu pojazdu załadowanego - rzeczy przewożone są własnością przedsiębiorcy lub zostały przez niego sprzedane, kupione, wynajęte, wydzierżawione, wyprodukowane, wydobyte, przetworzone lub naprawione albo celem przejazdu jest przewóz osób lub rzeczy z przedsiębiorstwa lub do przedsiębiorstwa na jego własne potrzeby, a także przewóz pracowników i ich rodzin,
- d) nie jest przewozem w ramach prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie usług turystycznych.
Wobec takiej treści przepisu bezzasadne jest twierdzenie skarżącego kasacyjnie, że wystarczy, żeby transport był wykonany jednorazowo, aby mógł zostać uznany za transport na potrzeby własne. Słusznie bowiem, co jest zgodne z literalnym brzmieniem art. 4 ust. 4 ustawy o transporcie drogowym, przyjęto w sprawie, że aby transport mógł zostać uznany za przewóz na potrzeby własne konieczne jest łączne spełnienie wymienionych w tym artykule warunków. Do warunków tych nie należy natomiast ten, aby transport był wykonywany jednorazowo.
Podkreślić również należy, że nie mogła odnieść skutku argumentacja na poparcie zarzutu skargi kasacyjnej – podana w jej uzasadnieniu, która jest niespójna z samym zarzutem. W istocie bowiem zmierza ona do podważenia stanu faktycznego przyjętego w sprawie, wskazując na błędne, zdaniem skarżącego, przyjęcie, że kierowca wykonujący przewóz nie był pracownikiem Spółki J.. Autor skargi kasacyjnej podkreśla, że niewystarczające było oparcie się w tym względzie jedynie na zeznaniach kierowcy, nie można zatem było uznać, że postępowanie zostało przeprowadzone prawidłowo, wypełniając zasadę prawdy materialnej.
Przyjmuje się zgodnie w orzecznictwie i doktrynie, że podnoszenie zarzutów w oparciu o podstawy wymienione w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. nie jest skuteczne w przypadkach, gdy strona chce zakwestionować wadliwe, jej zdaniem, ustalenia stanu faktycznego. Wykazywanie naruszenia prawa materialnego nie polega bowiem na kwestionowaniu przez stronę ustaleń w zakresie okoliczności sprawy. Próba zwalczenia ustaleń faktycznych, uznanych za prawidłowe w zaskarżonym skargą kasacyjną wyroku, nie może nastąpić przez zarzut naruszenia prawa materialnego. Może być ona skuteczna tylko w ramach drugiej podstawy kasacyjnej zawartej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. (zob. np. wyroki NSA z dnia: 13 lutego 2009 r., I OSK 414/08, CBOSA; 29 kwietnia 2014 r., II OSK 2887/12, LEX nr 1575609; 13 maja 2013 r., I GSK 482/12, LEX nr 1480810; 23 września 2014 r., II FSK 2327/12, LEX nr 1572494; 30 października 2014 r., I GSK 186/13, LEX 1587438; 4 listopada 2014 r., I GSK 824/13, LEX nr 1590921; 10 grudnia 2014 r., II OSK 981/13, LEX nr 1637150).
Z tych wszystkich względów skarga kasacyjna jako bezzasadna, na podstawie art. 184 p.p.s.a. podlegała oddaleniu.