Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 7 października 2009 r., sygn. akt V SA/Wa 613/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę E. S. na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2008 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, z następującym uzasadnieniem.
Decyzją z dnia [...] stycznia 2007 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) umorzył należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami na ubezpieczenie zdrowotne oraz odmówił umorzenia należności z tytułu składek za ubezpieczonych na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Decyzja została przesłana na wskazany we wniosku o umorzenie należności adres oraz uznana za doręczoną w trybie zastępczym, tj. poprzez podwójne awizo pozostawione w dniach 19 i 26 stycznia 2007 r.
Pismem z dnia 14 czerwca 2007 r. wnioskodawczyni zwróciła się do ZUS o przesłanie jej wszelkiej korespondencji w sprawie wyjaśniając, iż z uwagi na długotrwały pobyt w szpitalu nie była w stanie jej odbierać.
W odpowiedzi, pismem z dnia 20 czerwca 2007 r., ZUS przesłał stronie prawomocną decyzję z dnia [...] stycznia 2007 r. oraz pisma w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego.
Wnioskiem z dnia 26 czerwca 2007 r. E. S. wystąpiła o przywrócenie terminu oraz jednocześnie o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia zaległych składek. Wyjaśniła, że od dnia 13 lutego do 20 kwietnia 2007 r. przebywała w szpitalu, gdzie z uwagi na stan zdrowia nie poruszała się. Nie była w stanie odbierać korespondencji ani udzielać odpowiedzi.
Decyzją z dnia [...] lipca 2007 r. stwierdzono uchybienie terminu do wniesienia odwołania.
Wyrokiem z dnia 11 grudnia 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 2296/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. uchylił ww. decyzję - stwierdzając, iż organ miał obowiązek w pierwszej kolejności rozpoznać wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Postanowieniem z dnia 5 maja 2008 r. ZUS odmówił przywrócenia skarżącej terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu wskazał, iż zgodnie z pouczeniem zawartym w decyzji z dnia [...] stycznia 2007 r. przysługiwało stronie prawo do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w terminie 14 dni od dnia doręczenia ww. decyzji. Mimo podwójnego awizowania w dniach 19 stycznia 2007 r. i 26 stycznia 2007 r. decyzja nie została odebrana i zwrócona przez pocztę do ZUS dnia 7 lutego 2009 r. W oparciu o wyjaśnienia E. S. ustalono, że do szpitala została ona przyjęta 13 lutego 2007 r. na podstawie skierowania z dnia 7 lutego 2007 r., zatem dopiero od tego dnia przebywała poza miejscem zamieszkania. Wniosek o przywrócenie terminu, z jednoczesnym wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie zadłużenia, wpłynął 27 czerwca 2007 r. ZUS po ponownym przeanalizowaniu sprawy nie znalazł przesłanek do przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie.
Oddalając skargę na ww. rozstrzygnięcie Sąd I instancji stwierdził, że ocena legalności odmowy przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy opiera się przede wszystkim na zbadaniu czy prawidłowo organ administracyjny uznał, iż w sprawie nie wystąpiły przesłanki przywrócenia terminu, określone w art. 58 § 1 k.p.a., a także czy strona dochowała terminu na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Sąd stwierdził, że strona złożyła wniosek o przywrócenie terminu, w terminie przewidzianym przez prawo, jak również dopełniła czynności, dla której ustanowiony był przywracany termin, natomiast nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu. WSA wskazał, że decyzję organu I instancji w przedmiocie umorzenia należności doręczono skarżącej w trybie art. 44 k.p.a. w dniu 2 lutego 2007 r., co oznacza, że 14-dniowy termin do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy upływał 16 lutego 2009 r. Z kolei wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu został złożony 27 czerwca 2007 r.
Sąd podzielił stanowisko organu orzekającego odnośnie braku podstaw do przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, zakończonej decyzją z dnia [...] stycznia 2007 r. Prawidłowo bowiem – według Sądu – ZUS uznał, iż strona nie uprawdopodobniła, iż uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nastąpiło bez jej winy. Z treści wniosku nie wynika, że dopełnienie obowiązku terminowego wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w przypadku Skarżącej było niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia.
W ocenie Sądu przeszkody takiej nie stanowi fakt, iż skarżąca jest przewlekle chora i ma orzeczony stopień niepełnosprawności. Z uwagi na treść przedstawionego przez stronę zaświadczenia lekarskiego, dokumentującego pobyt skarżącej w szpitalu w dniach od 13 lutego 2009 r. do 20 kwietnia 2007 r., zasadnie – zdaniem Sądu – organ orzekając w sprawie przyjął, iż skarżąca przebywała poza miejscem zamieszkania dopiero od dnia 13 lutego 2007 r., natomiast przesyłkę zawierającą decyzję organu I instancji awizowano dnia 19 i 26 stycznia 2009 r. i zwrócono do ZUS z adnotacją "zwrot nie podjęto w terminie" w dniu 5 lutego 2007 r. Stwierdzono, że Skarżąca nie wykazała za pomocą tego dowodu, aby charakter jej choroby uniemożliwiał jej terminowe nadanie na poczcie pisma procesowego (wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy).
W ocenie Sądu organ słusznie podniósł, powołując się na orzecznictwo NSA, że wskazane zaświadczenie nie wyklucza dokonania konkretnej czynności procesowej osobiście lub przez domownika. Choroba strony mogłaby być uznana za okoliczność usprawiedliwiającą niezachowanie terminu tylko wówczas, gdyby rzeczywiście uniemożliwiała stronie podjęcie czynności procesowej, a przy tym strona nie miałaby możliwości skorzystania z pomocy domownika lub rodziny, czy też innych osób.
WSA wskazał też, że stosownie do treści art. 83b ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 11, poz. 74 ze zm.) ZUS winien wydać decyzję, a nie postanowienie. Uchybienie to nie miało jednak wpływu na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.).
E. S. wniosła skargę kasacyjną od powyższego wyroku, domagając się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego wg norm.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła – powołując art. 174 pkt 2 p.p.s.a. – naruszenie art. 58 § 1 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy.
Z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, że wnosząca skargę kasacyjną nie zgadza się ze stwierdzeniem Sądu I instancji, iż zaświadczeniem lekarskim, dokumentującym pobyt w szpitalu w dniach 13 lutego - 24 kwietnia 2007 r. nie wykazała, aby pobyt w szpitalu i charakter choroby uniemożliwił jej nadanie na poczcie pisma procesowego (wniosku o przywrócenie terminu) osobiście lub przez domownika. Jej zdaniem z przedłożonego zaświadczenia lekarskiego wynika, iż u skarżącej rozpoznano organiczne zaburzenia dysocjacyjne, skarżąca cierpi na padaczkę, ma zawroty głowy oraz jaskrę. Przy tak postawionej diagnozie lekarzy psychiatrów niezrozumiałym jest stanowisko, iż skarżąca nie dołożyła należytej staranności w terminowym wniesieniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy oraz że nie wykazała, iż niedochowanie terminu nie było następstwem przeszkody nie do przezwyciężenia, oraz że mogła osobiście wnieść przedmiotowy wniosek bądź posłużyć się innymi osobami we wniesieniu tego wniosku. Skarżąca podniosła nadto, że podwójne awizowanie decyzji ZUS także było spowodowane ww. dolegliwościami oraz dużymi problemami w poruszaniu się.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zawarty w skardze kasacyjnej wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku zasługiwał na uwzględnienie. Zarzut, że w okolicznościach tej sprawy wadliwie zastosowano art. 58 § 1 k.p.a. jest bowiem usprawiedliwiony.
Zgodnie z tym przepisem w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Z treści ww. przepisu Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wywiódł – co nie jest kwestionowane skargą kasacyjną – że kryterium braku winy wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej, a o braku winy można mówić, gdy dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, której strona nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego – w danych warunkach – wysiłku.
W świetle powyższego oraz mając na uwadze podstawy, na których skargę kasacyjną oparto, istota sporu wymaga zatem oceny, czy niesporny stan faktyczny sprawy – przyjęty przez Sąd I instancji przy wyrokowaniu – odpowiada hipotezie normy prawnej, zawartej w art. 58 § 1 k.p.a. – rozumianym zgodnie z przedstawioną wyżej interpretacją.
Elementem niespornego stanu faktycznego jest, że merytoryczną decyzję w sprawie (o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie której domagała się Skarżąca) doręczono jej w sposób "zastępczy", określony art. 44 k.p.a. Stosownie do treści § 4 ww. przepisu doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1.
Art. 44 w § 1 pkt 1 stanowi przy tym, że poczta przechowuje pismo przez okres czternastu dni w swojej placówce pocztowej. W myśl art. 44 § 3 k.p.a. powtórne awizo zawiadamia o możliwości odbioru przesyłki w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od daty pierwszego zawiadomienia.
W świetle powyższego w rozpoznawanej sprawie "zastępcze" doręczenie decyzji nastąpiło z dniem 2 lutego 2007 r. Przesyłkę zawierającą decyzję awizowano bowiem w dniach 19 i 26 stycznia 2007 r. W tym stanie rzeczy – wbrew stanowisku Sądu I instancji, przedstawionemu w motywach zaskarżonego wyroku – fakt, że skarżąca przebywała poza miejscem zamieszkania (w szpitalu) "dopiero" od 13 lutego 2007 r. nie wyklucza możliwości uwzględnienia żądania przywrócenie terminu. Termin do zgłoszenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy upływał bowiem 16 lutego 2007 r. i strona nie miała obowiązku dokonywania czynności procesowych z wyprzedzeniem.
Tym samym nie można skarżącej postawić zarzutu niedołożenia staranności przy dokonywaniu czynności procesowej z tego powodu, że z wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy nie wystąpiła przed hospitalizacją. Przyczynę uchybieniu terminu należy oceniać stosownie do dnia upływu terminu do dokonania czynności procesowej.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego choroba Skarżącej i fakt jej pobytu w szpitalu w dniach 13 lutego – 20 kwietnia 2007 r. podważa stanowisko Sądu I instancji, że organ trafnie uznał, iż Skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w dokonaniu osobiście czynności procesowej w tym czasie.
Wprawdzie skład orzekający podziela prezentowany w orzecznictwie i piśmiennictwie pogląd, że strona uzasadniając brak winy w dochowaniu terminu chorobą powinna uprawdopodobnić, że charakter choroby pozbawił ją możliwości podjęcia czynności osobiście, jak i że nie miała możliwości wyręczenia się inną osobą. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie bez znaczenia jest jednak, że doręczenie decyzji miało charakter – jak wyżej wskazano – "zastępczy". Doręczenie takie oznacza fikcję prawną doręczenia. Prawnie jest skuteczne, wyznacza termin początkowy biegu terminów. Nie zmienia to jednak faktu, że w rzeczywistości skarżącej nie był znany fakt wydania decyzji ani jej treść.
Zbieg tych dwóch okoliczności – pobyt Skarżącej w szpitalu i fikcja doręczenia jej decyzji – w ocenie składu orzekającego Naczelnego Sądu Administracyjnego nie pozwalały przyjąć, że w tych warunkach strona mogła, czy to osobiście czy przy pomocy innych osób, dokonać w terminie czynności wystąpienia z wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek.
W tym stanie rzeczy oparcie skargi kasacyjnej na podstawie naruszenia art. 58 § 1 k.p.a., przez jego niewłaściwe zastosowanie, jest usprawiedliwione. Wojewódzki Sąd Administracyjny wadliwie nie dostrzegł bowiem, iż w świetle przedstawionych okoliczności faktycznych, ustalonych w sprawie, odmowa przywrócenia terminu nie znajduje uzasadnienia.
Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 185 § 1 oraz art. 203 pkt 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.