Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 8 lipca 2011 r. o sygn. akt VI SA/Wa 661/11 oddalił skargę I. M. z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odwołania ze stanowiska komornika sądowego.
Sąd I instancji orzekł w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Decyzją z [...] lutego 2009 r. Minister Sprawiedliwości na podstawie art. 15a ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 24 maja 2007 o zmianie ustawy o komornikach sądowych i egzekucji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 112, poz. 769) dalej u.k.s.e., odwołał komornika sądowego I. M. z zajmowanego stanowiska. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że Minister Sprawiedliwości z urzędu odwołuje komornika, który został prawomocnie skazany za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe. Prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w P. z dnia [...] października 2008r. w sprawie o sygn. [...] I. M. została skazana za przestępstwo umyślne z art. 178a § 1 k.k., polegające na tym, że w dniu 2 kwietnia 2008 r. w G. na ulicy W. P., znajdując się w stanie nietrzeźwości (1,40 mg/ dm3 i 1,46 mg/ dm3 alkoholu w wydychanym powietrzu), prowadziła w ruchu lądowym samochód marki Mercedes - Benz C 200 Kompresor o numerze rejestracyjnym [...]. Za ten czyn wymierzono skarżącej karę ośmiu miesięcy pozbawienia wolności, którą warunkowo zawieszono na dwuletni okres próby.
Pismem z dnia 17 marca 2008 r. I. M. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym zaskarżyła decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2009 r. w całości.
Minister Sprawiedliwości decyzją z [...] kwietnia 2009 r., utrzymał w mocy rozstrzygnięcie wydane w I instancji. Minister Sprawiedliwości nie podzielił stanowiska skarżącej, że odwołanie komornika z zajmowanego stanowiska powinno być związane z wykonywanymi przez niego obowiązkami. Organ podkreślił, że przepis art. 15a ust: 1 pkt 4 u.k.s.e wyraźnie mówi o skazaniu za jakiekolwiek przestępstwo umyślne. Organ uznał za pozbawiony podstaw zarzut nieudostępnienia pełnomocnikowi skarżącej pełnych akt postępowania. W dniu 6 marca 2009 r. adwokatowi B. P. umożliwiono zapoznanie się z całością akt postępowań w przedmiocie zawieszenia i odwołania I. M. Minister wyjaśnił, że zwrotne poświadczenie odbioru decyzji z [...] lutego 2009 r. zostało dopiero 3 marca 2009 r. przesłane przez Urząd Pocztowy w G. do Ministerstwa Sprawiedliwości. Organ dokonał również ustalenia, że jeszcze 25 lutego 2009 r. skarżąca w Sądzie Rejonowym w P. odebrała osobiście odpis prawomocnego wyroku skazującego ją w sprawie [...].
Zdaniem organu bez znaczenia jest fakt, że pismem nadanym 10 lutego 2009 r. (datowanym 6 lutego 2009 r.), zastępca komornika zwróciła się do Ministerstwa Sprawiedliwości doręczenie jej zawiadomienia o wszczęciu postępowania na adres domowy skarżącej.
Minister Sprawiedliwości uznał również, iż zarzuty strony dotyczące pozbawienia jej prawa do udziału w postępowaniu administracyjnym są bezzasadne gdyż zawiadomienie o wszczęciu postępowania w przedmiocie odwołania komornika doręczono skarżącej na adres jej kancelarii komorniczej tj. adres związany z jej stosunkiem służbowym. Nadto Minister Sprawiedliwości zwrócił uwagę, iż postępowanie administracyjne dotyczyło osoby funkcjonariusza publicznego działającego przy Sądzie Rejonowym. Natomiast adres do doręczeń strona wskazała już po zakończeniu postępowania - w dniu 2 marca 2009 r. Tymczasem zawieszenie komornika w czynnościach trwa tylko do chwili prawomocnego zakończenia prowadzonego przeciwko niemu postępowania karnego, które w rozpoznawanej sprawie zakończyło się 9 stycznia 2009 r., z chwilą utrzymania przez Sąd Okręgowy w P. w sprawie [...], wyroku Sądu Rejonowego w P. z dnia 30 października 2008 r. Zatem zgodnie z art. 15 ust. 3 pkt 1 u.k.s.e. z dniem 9 stycznia 2009 r. ustało zawieszenie I. M. w czynnościach.
W tej sytuacji nie miało znaczenia dodatkowe przesłanie zawiadomienia o wszczęciu postępowania na adres skarżącej, wskazany przez zastępcę komornika. Organ przypomniał, że zgodnie z art. 41 § 1 k.p.a. obowiązek zawiadomienia organu administracji publicznej o każdej zmianie adresu obciąża strony, ich pełnomocników i przedstawicieli. Wskazanie nowego adresu jedynie przez te osoby jest prawnie skuteczne. Zastępca komornika A. S. - asesor komorniczy skarżącej nie jest ani przedstawicielem, ani pełnomocnikiem skarżącej.
Organ wywiódł, że w dniu 2 marca 2009 r. kiedy wpłynęło do biura podawczego Ministerstwa Sprawiedliwości niedatowane pismo podpisane przez skarżącą, zawierające wskazanie adresu do doręczeń skarżącej na terenie N. postępowanie administracyjne w przedmiocie odwołania komornika było już zakończone decyzją o odwołaniu skarżącej. Zdaniem organu skarżąca, wbrew swoim twierdzeniom, doskonale orientowała się w przebiegu postępowania administracyjnego, a w dniu 6 marca 2009 r. z aktami postępowania zapoznał się jej pełnomocnik.
W związku z powyższym jako nie mający znaczenia dla sprawy organ ocenił fakt, iż zastępca komornika – A. S. zwróciła otwartą przesyłkę przeznaczoną dla skarżącej, stwierdzając, że skarżąca najprawdopodobniej przebywa poza granicami kraju. W tym kontekście organ uznał za niezasadny zarzut naruszenia art. 34 k.p.a.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Sąd I instancji analizując czynności organu oraz sposób i tryb doręczenia stronie decyzji z [...] lutego 12009 r. doszedł do przekonania, że doręczenie skarżącej tej decyzji przez awizo było prawnie skuteczne. Należy podzielić stanowisko Ministra Sprawiedliwości, że bez wpływu na skuteczność dokonywanego doręczenia pozostawał fakt zwrotu korespondencji (kierowanej przez Ministra do skarżącej) przez zastępcę komornika. Organ słusznie zauważył, że od dnia prawomocnego skazania za przestępstwo z art. 178a § 1 k.k. (tj. od dnia 9 stycznia 2009 r.) skarżąca, znając przepisy ustawy o komornikach sądowych i egzekucji winna była liczyć się z możliwością wszczęcia postępowania zmierzającego do obligatoryjnego odwołania jej ze stanowiska komornika sądowego, skoro była zawieszona w czynnościach od 7 lipca 2008 r. na podstawie ostatecznej decyzji Ministra Sprawiedliwości z 21 lipca 2008 r.
Z akt administracyjnych rozpoznawanej sprawy wynika, że organ w dniu 19 stycznia 2009 r. skierował do skarżącej pisemne zawiadomienie z wyraźnym i jednoznacznym powołaniem się na treść art. 61 § 1 i § 4 k.p.a. oraz wydany prawomocny wyrok karny. Zawiadomienie to zostało wysłane na adres kancelarii komornika i pokwitowane w dniu 26 stycznia 2009 r. przez pracownika kancelarii G. W. Treść znajdujących się w aktach administracyjnych zwrotnych poświadczeń odbioru wskazuje, iż osoba ta podpisywała się jako pełnomocnik adresata. Co prawda organ usiłował doręczyć odpis decyzji na adres domowy skarżącej lecz korespondencja ta została w dniu 5 marca 2009 r. zwrócona przez męża skarżącej z informacją, iż skarżąca nie przebywa w miejscu zamieszkania.
Sąd I instancji stwierdził, że wbrew twierdzeniom strony nie poniosła ona negatywnych skutków prawnych, które mogłyby wynikać z nieprawidłowego doręczenia decyzji z dnia [...] lutego 2010 r. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy został wniesiony w terminie, zarzuty dotyczące zaskarżonej decyzji zostały precyzyjnie sformułowane z odniesieniem ich do konkretnych przepisów prawa, a także obszernie uzasadnione.
W skardze kasacyjnej od wyroku Sądu I instancji I. M. zarzuciła na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj.
- 1) art. 151 p.p.s.a., art. 58 § 1 pkt 4, 6 i § 3 p.p.s.a., art. 53 § 1 p.p.s.a.oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 40 § 1 i 2 k.p.a. poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy winna była zostać ona odrzucona z uwagi na okoliczność, że nie została skarżącej skutecznie doręczona decyzja administracyjna Ministra Sprawiedliwości, od które skarga była złożona;
- 2) art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. polegające na niewymienieniu wszystkich zarzutów skarżącej podnoszonych w skardze, braku odniesienia się Sądu w uzasadnieniu do żądania Ministerstwa o odrzucenie skargi, braku wskazań jakichkolwiek okoliczności faktycznych i prawnych świadczących o skutecznym doręczeniu skarżącej decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2009 r. co w konsekwencji doprowadziło do niewyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego sprawy, a także doprowadziło do sytuacji, w której Sąd nie dokonał kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem do czego był zobowiązany.
- 3) art. 18 § 1pkt 6a p.p.s.a. polegające na tym, iż w sprawie niniejszej, w ramach której rozpoznawana jest skarga na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 kwietnia 2009 r. orzekała sędzia Pamela Kuras - Dębecka podlegająca wyłączeniu z mocy ustawy, jako że brała udział w wydaniu przez WSA w W. postanowienia z dnia 26 lutego 2010 r. sygn. akt [...], mocą którego została odrzucona skarga złożona od tej samej decyzji Ministra Sprawiedliwości.
- 4) art. 170 p.p.s.a. i art. 171 p.p.s.a. polegające na oddaleniu skargi administracyjnej w sytuacji, gdy niniejsze postępowanie zostało wszczęte w czasie, kiedy pomiędzy tymi samymi stronami toczyło się postępowanie wcześniej wszczęte w tej samej sprawie oraz prawomocnie osądzone;
- 5) art. 109 p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie wniosku pełnomocnika o odroczenie rozprawy w dniu 8 lipca 2011 r. wskutek czego doszło do pozbawienia możliwości obrony praw skarżącej
- 6) art. 141 § 4, art. 151, art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, 80 i 40 § 1 i 2 k.p.a. poprzez oddalenie skargi zamiast jej odrzucenia w następstwie błędnego ustalenia, iż decyzja z dnia 3 kwietnia 2009 została skutecznie doręczona Skarżącej w dniu 20 kwietnia 2010 r. w sytuacji gdy pełnomocnictwo udzielone przez I. M. obejmowało jedynie prawo do z łożenia skargi administracyjnej od ww. decyzji a nie reprezentację w postępowaniu przed Ministrem Sprawiedliwości w sprawie o odwołanie ze stanowiska komornika sądowego.
Z wymienionych powodów Skarżąca wniosła o uwzględnienie z urzędu przez Naczelny Sąd Administracyjny nieważności postępowania przed Sądem I instancji z uwagi, że w sprawie toczyło się już postępowanie i sprawa została prawomocnie rozstrzygnięta. Ponadto Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i odrzucenie skargi względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W szczególności należy podkreślić, że zgodnie z treścią art.174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz.270 ze zmianami, powoływanej dalej jako p.p.s.a.) skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art.183 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania.
Wobec takich regulacji poza sporem winna pozostawać okoliczność, iż wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, a uzasadnione jest odniesienie się do poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Najdalej idącym zarzutem skargi kasacyjnej jest zgłoszony w ramach podstawy kasacyjnej określonej w art.174 pkt 2 p.p.s.a., zarzut nieważności postępowania, który został oparty na naruszeniu przez Sąd I instancji przepisu art.18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. Oznacza to, że w pierwszej kolejności koniecznym jest dokonanie kontroli zaskarżonego wyroku Sądu I instancji pod kątem przesłanek nieważności postępowania określonych w art.183 § 2 p.p.s.a., bowiem są to tego rodzaju naruszenia, które uzasadniają uchylenie wyroku niezależnie od podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie postępowanie zostało dotknięte wadą nieważności wskazaną w art.183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Stosownie do treści tego przepisu, nieważność postępowania zachodzi wówczas, gdy skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa albo jeżeli w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy.
Poza sporem winna pozostawać okoliczność, że w składzie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W., przed którym w dniu 8 lipca 2011 r. zapadł zaskarżony niniejszą skargą kasacyjną wyrok, jak również w składzie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W., który postanowieniem z dnia 26 lutego 2010 r. wydanym w sprawie VI SA/Wa 1170/09 odrzucił skargę na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2009 r. numer [...] orzekała Pani sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka.
W związku powyższym opisana wyżej sytuacja wyczerpuje dyspozycje art.18 § 1 pkt 6a p.p.s.a., zgodnie z którym sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach dotyczących skargi na decyzje albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. Powołany przepis art.18 § 1 pkt 6a został dodany na mocy art.1 pkt 1 ustawy z 23 października 2009 r. o zmianie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i z dniem wejścia w życie 8 stycznia 2010 r. rozszerzył określony w art.18 p.p.s.a. katalog wyłączeń sędziego z mocy prawa. Tak więc w dacie podjęcia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowienia z dnia 26 lutego 2010 r. jak i w dacie wydania zaskarżonego wyroku przepis ten obowiązywał i winien być stosowany.
Podkreślić należy, że dla ustalenia zakresu wyłączenia zasadnicze znaczenie posiada ustalenie zakresu pojęcia "sprawa", o której mowa w powołanym wyżej przepisie prawa. Niewątpliwie w przepisie tym ustawodawca odsyła do sprawy w znaczeniu materialnoprawnym i jej tożsamość wyznaczają elementy wyznaczające tożsamość skonkretyzowanego w decyzji administracyjnej stosunku prawnego, a więc identyczność podmiotów, identyczność przedmiotu tego stosunku oraz identyczność obu jego podstaw: prawnej i faktycznej.
W rozpatrywanej sprawie nie powinna budzić wątpliwości tożsamość spraw pomiędzy postępowaniem prowadzonym przed Sądem I instancji, objętym niniejszą skargą kasacyjną i postępowaniem prowadzonym pod sygnaturą akt VI SA/Wa 1170/09. Poza sporem pozostaje okoliczność, że oba orzeczenia dotyczą oceny legalności decyzji Ministra Sprawiedliwości z [...] kwietnia 2009 r. numer [...] dotyczącej odwołania ze stanowiska komornika sądowego I.M. Ponadto oba wyżej wymienione postępowania toczyły się z udziałem tych samych stron postępowania, a więc I. M. i Ministra Sprawiedliwości. Na marginesie należy także podkreślić, że w obu wskazanych wyżej postępowaniach Pani sędzia WSA Pamela Kuraś - Dębecka była sędzią sprawozdawcą.
W tym stanie rzeczy uznać należało, że Pani sędzia WSA Pamela Kuraś -Dębecka podlegała wyłączeniu z mocy prawa na podstawie art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a., a nieuwzględnienie tej okoliczności prowadzi do konieczności stwierdzenia, że wystąpiła określona w art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. przesłanka nieważności postępowania sądowego w sprawie VI SA/Wa 661/11. W tym stanie rzeczy brak jest podstaw do odniesienia się przez Naczelny Sąd Administracyjny do pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. Uwzględniając fakt, że przyczyną uchylenia zaskarżonego wyroku jest wskazana wyżej nieważność postępowania sądowego, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. odstąpił od zasądzania zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.