Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w S., objętym skargą kasacyjną wyrokiem z dnia 2 lipca 2014 r. oddalił skargę M. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia [...] września 2013 r. w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Do wyroku złożono zdanie odrębne.
I
Sąd pierwszej instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia.
Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w S. (w skrócie: Dyrektor ZUS) prowadził, jako wierzyciel i organ egzekucyjny, na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...] i [...], postępowanie egzekucyjne wszczęte na podstawie decyzji z dnia [...] czerwca 2007 r. zobowiązującej M. P. (dalej: skarżący) do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku chorobowego z funduszu chorobowego przez K. R. za okres od [...] grudnia 2004 r. do [...] stycznia 2005 r. w kwocie 5.874,96 zł oraz należnych odsetek od tego zasiłku w kwocie 1 735,93 zł.
Pismami z dnia [...] października 2012 r. zobowiązany, na podstawie art. 33 pkt 1 - pkt 3 i pkt 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 1015; dalej: u.p.e.a.) wniósł zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym, podnosząc m.in. brak wymagalności należności, przedawnienie obowiązku oraz błędne wskazanie podstawy prawnej dochodzonej należności.
Dyrektor ZUS postanowieniem z dnia [...] lipca 2013 r. odmówił uznania zarzutów za uzasadnione i wskazał, że zarzut braku wymagalności obowiązku objętego tytułami egzekucyjnymi z powodu wadliwego doręczenia decyzji, stanowiącej podstawę wystawienia tytułów wykonawczych, nie może być uznany za uzasadniony, gdyż taki zarzut nie podlega rozpoznaniu w postępowaniu egzekucyjnym.
Za nieuzasadniony organ uznał zarzut przedawnienia odsetek liczonych od dnia [...] czerwca 2007 r. do [...] czerwca 2010 r. (tytuł wykonawczy nr [...]) i wskazał, że odsetki te – na podstawie art. 84 ust. 7 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585; dalej: u.s.u.s.) – przedawniają się po upływie 10 lat, licząc od dnia uprawomocnienia się decyzji ustalającej te należności. Zdaniem organu, na mocy art. 84 ust. 1 u.s.u.s., przepisy Kodeksu cywilnego znajdują zastosowanie w sprawie jedynie w zakresie wysokości i zasad naliczania odsetek.
Co do zarzutu wadliwego wskazania jako podstawy dochodzonej należności orzeczenia z dnia [...] września 2012 r. (tytuł wykonawczy nr [...]), organ egzekucyjny przyznał, że w tytule wykonawczym błędnie wskazano jako podstawę egzekwowanej należności orzeczenie z dnia [...] września 2012 r., podczas gdy prawidłową podstawą jest decyzja z dnia [...] czerwca 2007 r., jednak pozostałe elementy należności, jak: okres, rodzaj należności i kwota należności jednoznacznie identyfikują należność, i wyjaśnił, że wykazana w tytule kwota 1 735,90 zł to odsetki od należności głównej w kwocie 5 874,96 zł za okres od dnia [...] grudnia 2004 r. do [...] stycznia 2005 r., na dzień [...] czerwca 2007 r. (data wydania decyzji).
W wyniku rozpoznania zażalenia, Dyrektor Izby Skarbowej w S. (w skrócie: Dyrektor IS) zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] września 2013 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że zarzut niedoręczenia decyzji może być weryfikowany jedynie w trybie nadzwyczajnym, w ramach jednej z przesłanek wznowieniowych. Ponadto, w ocenie organu nieprawidłowe oznaczenie przez wierzyciela decyzji w tytule wykonawczym [...], poprzez podanie błędnej daty orzeczenia, nie przesądza o wadliwości tytułu wykonawczego, gdyż pozostałe elementy ujęte w tytule wykonawczym, takie jak: okres, rodzaj należności i kwota zobowiązania pozwalają na jednoznaczną identyfikację należności.
Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, M. P. wniósł skargę i podtrzymując uzasadnienie zarzutów zgłoszonych w pismach z dnia [...] października 2012 r. oraz w zażaleniu, domagał się uchylenia postanowień wydanych w obu instancjach.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor IS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w S., działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), oddalił skargę.
W uzasadnieniu WSA stwierdził, że istota sporu dotyczyła oceny zasadności zarzutów wniesionych przez skarżącego w postępowaniu egzekucyjnym wszczętym na podstawie 2 tytułów wykonawczych z dnia [...] września 2012 r. wystawionych przez Dyrektora ZUS, będącego w sprawie zarówno wierzycielem jak i organem egzekucyjnym.
Sąd pierwszej instancji na wstępie podkreślił, że skarżący wadliwie zaklasyfikował zarzut niedoręczenia decyzji (konstytutywnej), łącząc go z brakiem wymagalności obowiązku (art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a.), zamiast z nieistnieniem obowiązku (art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a.), jednak ta wada uzasadnienia zarzutów nie mogła skutkować nieodniesieniem się do tego zarzutu. Dalej WSA wskazał, że zarzut wadliwego doręczenia decyzji stanowiącej podstawę wystawienia tytułów wykonawczych nie jest dopuszczalny, także w przypadku gdy organ egzekucyjny jest jednocześnie wierzycielem. Dopuszczenie poglądu przeciwnego spowodowałoby możliwość podważania ostatecznych decyzji poza trybami nadzwyczajnymi, a w konsekwencji badanie czy decyzja weszła skutecznie do obrotu prawnego.
WSA w pełni podzielił ocenę dokonaną przez organy, uznając, że błędne wskazanie daty [...] września 2012 r., jako daty wydania orzeczenia (zamiast [...] czerwca 2007 r.) nie jest uchybieniem, które uniemożliwia zidentyfikowanie podstawy należności. Takie dane jak: okres, rodzaj należności i kwota zobowiązania pozwalają na jednoznaczną identyfikację należności. Nadto, sam skarżący wnosząc zarzuty przyznał, że z porównania kwoty wskazanej w tytule wykonawczym i w upomnieniu z dnia [...] kwietnia 2012 r. można wnosić, iż jest to kwota należności odsetkowych, które powstały na dzień [...] czerwca 2007 r.
Odnosząc się natomiast do zarzutu przedawnienia obowiązku (art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a.) w części obejmującej odsetki liczone od dnia [...] czerwca 2007 r. do [...] czerwca 2010 r. (w skardze skarżący zmodyfikował ten końcowy termin wskazując datę [...] września 2009 r.), Sąd wskazał, że – wbrew stanowisku skarżącego – świadczenia z ubezpieczeń społecznych nie są świadczeniami cywilnoprawnymi, a zatem nie mają do nich zastosowania przepisy Kodeksu cywilnego, więc nie przedawniają się z upływem lat 3. W konsekwencji, Sąd podzielił ocenę, że odsetki od należności głównej nie przedawniły się na dzień wystawienia tytułów wykonawczych ([...] września 2012 r.), bowiem decyzja ustalająca należności uprawomocniła się [...] lipca 2007 r., zatem w dniu ich wystawienia 10-letni termin przedawnienia jeszcze nie upłynął.
II
Skargę kasacyjną wniósł M. P., zarzucając na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. naruszenie:
- 1) art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. poprzez nieuznanie przedawnienia należności odsetkowych, niebędących świadczeniem pobranym, o którym mowa w art. 84 u.s.u.s.;
- 2) art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a. poprzez nieuznanie braku wymagalności obowiązku z powodu niedoręczenia zobowiązanemu decyzji stanowiącej podstawę wystawienia tytułów wykonawczych;
- 3) art. 33 § 1 pkt 3 u.p.e.a. poprzez uznanie za mało istotną wadę dotyczącą niespełnienia przez tytuł wykonawczy nr [...] wymogu prawidłowego określenia egzekwowanego obowiązku;
- 4) art. 33 § 1 pkt 6 u.p.e.a. poprzez uznanie w stosunku do tytułu nr [...], iż nastąpiło prawidłowe doręczenie upomnienia, przed wszczęciem egzekucji;
- 5) naruszenie przepisów postępowania przez zbyt swobodną ocenę dowodów w postaci tytułów wykonawczych mających spełniać wymogi określone w art. 27 u.p.e.a.
Podnosząc te zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm prawem przepisanych.
Dyrektor Izby Skarbowej w S. w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.
III
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu.
Zarzuty kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzają się do tego, iż Sąd pierwszej instancji, a wcześniej organy wadliwie przyjęły, iż obowiązek objęty tytułem wykonawczym jest wymagalny i tu kasator wskazuje na naruszenie przepisów art. 33 § 1 pkt 1, pkt 2 i pkt 6 u.p.e.a., akcentując, iż nie doręczono mu decyzji stanowiącej podstawę wydania tytułów wykonawczych.
Kolejnym zarzutem ocenionym jako wadliwy, tak przez organy, jak i WSA jest podnoszony przez autora skargi kasacyjnej, zarzut przedawnienia.
Odnosząc się do zarzutu braku wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym należy podzielić przyjęte przez organ, a następnie zaakceptowane przez Sąd pierwszej instancji stanowisko, że organ egzekucyjny nie może badać skuteczności doręczenia decyzji, bo wszedłby w uprawnienia organu prowadzącego postępowanie jurysdykcyjnego.
Przyjęty jest w orzecznictwie pogląd, że co do braku wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym mogą być podnoszone okoliczności pojawiające się po wydaniu tytułu wykonawczego (patrz wyrok NSA z dnia 27 stycznia 2012 r., sygn. akt II FSK 1221/11; wyrok NSA z dnia 20 marca 2008 r., sygn. akt II FSK 172/07; wyrok NSA z dnia 21 lutego 2911 r., sygn. akt II FSK 315/12; publ. CBOSA).
Niezasadny jest również zarzut braku wymagalności i niedopuszczalności egzekucji oparty na przepisie art. 33 pkt 6 u.p.e.a.
Przyczyną niedopuszczalności egzekucji, wskazaną przez skarżącego w oparciu o przepis art. 33 pkt 6 u.p.e.a., jest niedoręczenie decyzji określającej zobowiązanie.
Prawidłowo organy i Sąd pierwszej instancji uznały go za niezasadny, albowiem niedopuszczalność egzekucji w rozumieniu ww. przepisu to niedopuszczalność ze względów formalnych, a nie merytorycznych, np. egzekucja nie może być prowadzona wobec osoby korzystającej z immunitetu, albo niedopuszczalna jest egzekucja administracyjna, bo w danej sprawie winna być prowadzona egzekucja sądowa.
Również za niezasadny należy uznać zarzut przedawnienia oparty o przepis art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. Odnosząc się do oceny tego zarzutu wskazać należy, iż zastosowanie w sprawie mają przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z dnia 13 października 1998 r., tj. art. 84 ust. 4 i ust.
7. Z treści ust. 4 art. 84 wynika, iż kwoty nienależnie pobranych świadczeń ustalone prawomocną decyzją oraz kwoty odsetek i kosztów upomnienia, zwane dalej "należnościami z tytułu nienależnie pobranych świadczeń", podlegają potrąceniu z wypłacanych świadczeń, a jeżeli prawo do świadczeń nie istnieje – ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
W ust. 7 art. 84 wskazano okres przedawnienia – wynosi on 10 lat, licząc od dnia uprawomocnienia się decyzji ustalającej kwestionowane należności.
Niezasadny jest więc zarzut, iż przy ustalaniu nienależnie pobranych świadczeń ma zastosowanie przepis art. 118 k.c., a nie art. 84 ust. 7 u.s.u.s.
Sąd pierwszej instancji prawidłowo wskazał, iż jak wynika z akt sprawy, odsetki liczone od dnia [...] czerwca 2007 r. do wskazanego przez skarżącego terminu [...] września 2009 r. (czy nawet wcześniej przez skarżącego wskazanego terminu [...] czerwca 2010 r.) nie uległy przedawnieniu.
Zarzut podniesiony w pkt. 5 skargi kasacyjnej nie poddaje się kontroli przez Naczelny Sąd Administracyjny.
W zarzucie tym strona nie wskazała żadnego przepisu, którego naruszenie zarzucono Sądowi pierwszej instancji.
Skarga kasacyjna jest środkiem zaskarżenia sformalizowanym i aby mogła odnieść skutek niezbędne jest jej sporządzenie w sposób zgodny z regułami ją normującymi, w szczególności podstawy kasacyjne muszą być tak skonstruowane, by była możliwość odniesienia się, poprzez ich skonkretyzowanie, do zaskarżono wyroku. Wadliwość wyżej wskazanego zarzutu uniemożliwia ich kontrolę przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Reasumując powyższe, skarga kasacyjna podlegała oddaleniu z powodu braku zasadności podniesionych w niej zarzutów. Na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.
O kosztach orzeczono zgodnie z art. 204 pkt 1 p.p.s.a.