Spis treści ustawy
Art. 84 ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Aktualne brzmienie
Art. 84.
1.Osoba, która pobrała nienależne świadczenie z ubezpieczeń społecznych, jest obowiązana do jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego, z uwzględnieniem ust. 11. Odsetki, z zastrzeżeniem ust. 1a, są naliczane od dnia następującego po dniu wypłaty świadczenia do dnia spłaty.
1a.W razie zwrotu należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń, w terminie wskazanym w decyzji zobowiązującej do zwrotu tych należności, nie nalicza się odsetek od spłaconych należności za okres od dnia przypadającego po dniu wydania decyzji do dnia spłaty.
2.Za kwoty nienależnie pobranych świadczeń uważa się:
1)świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenie była pouczona o braku prawa do ich pobierania;
2)świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie nieprawdziwych zeznań lub fałszywych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzania w błąd organu wypłacającego świadczenia przez osobę pobierającą świadczenia;
3)świadczenia z tytułu niezdolności do pracy spowodowanej chorobą z ubezpieczenia chorobowego lub wypadkowego, co do których stwierdzono, że w okresie ich pobierania świadczeniobiorca wykonywał w okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracę zarobkową lub wykorzystywał zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia.
3.Nie można żądać zwrotu kwot nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczeń społecznych za okres dłuższy niż ostatnie 12 miesięcy, jeżeli osoba pobierająca świadczenia zawiadomiła organ wypłacający świadczenia o zajściu okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty, a mimo to świadczenia były nadal wypłacane, a w pozostałych przypadkach – za okres dłuższy niż ostatnie 3 lata.
4.Kwoty nienależnie pobranych świadczeń ustalone prawomocną decyzją oraz kwoty odsetek i kosztów upomnienia, zwane dalej „należnościami z tytułu nienależnie pobranych świadczeń”, podlegają potrąceniu z wypłacanych świadczeń, a jeżeli prawo do świadczeń nie istnieje – ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej, z zastrzeżeniem ust. 8c.
4a.Nienależnie pobrane świadczenia mogą być zabezpieczane hipoteką przymusową i ustawowym prawem zastawu, z wyjątkiem przypadku, gdy podlegają potrąceniu z bieżąco wypłacanych świadczeń. Przepisy art. 26 i 27 stosuje się odpowiednio.
5.Przepisów ust. 2–4 i 8 nie stosuje się, jeżeli przepisy szczególne określające zasady przyznawania i wypłacania świadczeń stanowią inaczej.
6.Jeżeli wypłacenie nienależnych świadczeń zostało spowodowane przekazaniem przez płatnika składek lub inny podmiot nieprawdziwych danych mających wpływ na prawo do świadczeń lub na ich wysokość, obowiązek zwrotu tych świadczeń wraz z odsetkami, o których mowa w ust. 1, obciąża odpowiednio płatnika składek lub inny podmiot, za cały okres, za który nienależne świadczenia zostały wypłacone.
7.Należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia uprawomocnienia się decyzji ustalającej te należności. Przepisy art. 24 ust. 5–5c stosuje się odpowiednio. Do kosztów upomnienia przepisów zdania pierwszego i drugiego nie stosuje się.
7a.W przypadku osoby, która nienależnie pobrała świadczenie, decyzji, o której mowa w ust. 7, nie wydaje się później niż w terminie 5 lat od ostatniego dnia okresu, za który pobrano nienależne świadczenie.
8.Zakład może odstąpić od żądania zwrotu należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin ich płatności albo rozłożyć je na raty, jeżeli:
1)zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności lub
2)kwota nienależnie pobranych świadczeń nie przewyższa kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
8a.Od kwot nienależnie pobranych świadczeń, które rozłożono na raty albo których termin płatności odroczono, nie nalicza się odsetek, począwszy od dnia wpływu wniosku o udzielenie tych ulg.
8b.Rozłożenie na raty kwot należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń albo odroczenie terminu ich płatności następuje w formie umowy.
8c.Jeżeli dłużnik nie spłaci w terminie ustalonych przez Zakład rat, pozostała kwota staje się natychmiast wymagalna wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego.
8d.Należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń, których termin płatności odroczono lub które rozłożono na raty, nie podlegają potrąceniu z wypłacanych świadczeń.
8e.Jeżeli wpłata na poczet należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń nie pokrywa w całości tych należności, dokonaną wpłatę zalicza się w pierwszej kolejności na pokrycie w całości kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych, a pozostałą część zalicza się proporcjonalnie na poczet kwoty nienależnie pobranych świadczeń oraz kwoty odsetek w stosunku, w jakim w dniu wpłaty pozostaje kwota nienależnie pobranych świadczeń do kwoty odsetek.
9.Przepisy ust. 1–8e i 11 stosuje się także do pieniężnych świadczeń innych niż świadczenia z ubezpieczeń społecznych, wypłacanych przez Zakład na mocy odrębnych przepisów.
11.Jeżeli osoba pobierająca świadczenia zawiadomiła organ wypłacający te świadczenia o zajściu okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty, a mimo to świadczenia były nadal wypłacane, kwoty nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczeń społecznych podlegają zwrotowi bez odsetek.
Tekst ujednolicony ISAP, stan prawny na 16.10.2026, tekst z 28.07.2026. Wiążący jest tekst ogłoszony w Dzienniku Ustaw: oficjalny PDF ↗, otwórz w wyszukiwarce, zgłoś błąd.
Ważne pojęcia
Ten przepis definiuje: należnościami z tytułu nienależnie pobranych świadczeń
Powiązane przepisy
- art. 1 pkt 3 definicjaubezpieczenie w razie choroby i macierzyństwa, zwane dalej „ubezpieczeniem chorobowym”;
- art. 2 ust. 1 pkt 6 definicjaorganizację, zasady działania i finansowania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zwanego dalej „Zakładem”;
- art. 4 pkt 3 definicjaskładki – składki na ubezpieczenia społeczne osób wymienionych w pkt 1;
- art. 26 stosowanieZakład ma prawo do występowania z wnioskiem o założenie księgi wieczystej dla nieruchomości dłużnika zalegającego z opłatą należności z tytułu składek także wtedy, gdy dłużnikiem jest państwowa jednostka organizacyjna ni…
- art. 27 stosowanieNależności z tytułu składek są zabezpieczone ustawowym prawem zastawu na wszystkich będących własnością dłużnika oraz stanowiących współwłasność łączną dłużnika i jego małżonka rzeczach ruchomych oraz zbywalnych prawach …
- art. 24 ust. 5 stosowanieNie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości…
- art. 24 ust. 5a stosowanieBieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust. 1a, do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty.
- art. 24 ust. 5b stosowanieBieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub podjęcie pierwszej czynności zmierzaj…
- art. 24 ust. 5c stosowanieBieg terminu przedawnienia przerywa ogłoszenie upadłości. Po przerwaniu bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się na nowo od dnia następującego po dniu uprawomocnienia się postanowienia o ukończeniu postępowania upadłośc…
Orzeczenia i interpretacje 1956
Powołują ten przepis: 1921 orzeczeń sądów powszechnych, SN i TK (SAOS), 30 orzeczeń sądów administracyjnych (NSA i WSA) i 5 orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego od 2016 r.; najnowsze. Sąd Najwyższy tylko do 2016 r.; orzeczenia sądów administracyjnych dochodzą stopniowo, od najnowszych.
- Zarządzenie SR Szczecin-Centrum w Szczecinie z 7 października 2026 r., IX U 1174/25
- Uzasadnienie SO w Łodzi z 30 września 2026 r., VIII Ua 42/26
- Uzasadnienie SO w Łodzi z 8 września 2026 r., VIII U 3700/25
- Wyrok SR w Świdnicy z 27 sierpnia 2026 r., IV U 500/25
- Uzasadnienie SO w Łodzi z 18 sierpnia 2026 r., VIII U 3267/25
- Wyrok SO w Piotrkowie Trybunalskim z 11 sierpnia 2026 r., V Ua 13/26
- Wyrok SA w Poznaniu z 18 czerwca 2026 r., III AUa 1460/25
- Wyrok SR dla Warszawy Pragi-Południe w Warszawie z 2 czerwca 2026 r., VI U 69/26
- Zarządzenie SR Szczecin-Centrum w Szczecinie z 20 maja 2026 r., IX U 170/25
- Wyrok SO w Bydgoszczy z 4 maja 2026 r., VI Ua 21/26
Wszystkie (1956) z filtrami według źródła, roku i sądu, szukaj w ich treści
Historia zmian
10 brzmień, obecne od 16.12.2022
… nienależnie pobranych świadczeń do kwoty odsetek.
9. Przepisy ust. 1-8–8e i 11 stosuje się także do pieniężnych świadczeń innych niż świadczenia z ubezpieczeń społecznych, wypłacanych przez Zakład na mocy …
… określonych przepisami prawa cywilnego, z uwzględnieniem ust. 11. Odsetki, z zastrzeżeniem ust. 1a, są naliczane od dnia następującego po dniu wypłaty świadczenia do dnia spłaty.
1a. W razie zwrotu należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń, w terminie wskazanym w decyzji zobowiązującej do zwrotu tych należności, nie nalicza się odsetek od spłaconych należności za okres od dnia przypadającego po dniu wydania decyzji do dnia spłaty.
2. Za kwoty nienależnie pobranych świadczeń uważa się:
1) świadczenia … wypłacającego świadczenia przez osobę pobierającą świadczenia;3) świadczenia z tytułu niezdolności do pracy spowodowanej chorobą z ubezpieczenia chorobowego lub wypadkowego, co do k …
… te należności. Przepisy art. 24 ust. 5–5c stosuje się odpowiednio. Do kosztów upomnienia przepisów zdania pierwszego i drugiego nie stosuje się.
7a. W przypadku osoby, która nienależnie pobrała świadczenie, …
… te należności. Przepisy art. 24 ust. 5–5c stosuje się odpowiednio.
7a. W przypadku osoby, która nienależnie pobrała świadczenie, decyzji, o której mowa w ust. 7, nie wydaje się później niż w terminie 5 lat od ostatniego dnia okresu, za który pobrano nienależne świadczenie.
8. Zakład może odstąpić od żądania zwrotu należności z tytułu …
Art. 84.
1. Osoba, która pobrała nienależne świadczenie z ubezpieczeń społecznych, jest obowiązana do jego zwrotu, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego, z … organu wypłacającego świadczenia przez osobę pobierającą świadczenia.;3. Nie można żądać zwrotu kwot nienależnie pobranych świadczeń z … to świadczenia były nadal wypłacane, a w pozostałych przypadkach-–za okres dłuższy niż ostatnie 3 lata.
4. Kwoty nienależnie pobranych … Przepisy art. 26 i 27 stosuje się odpowiednio.
5. Przepisów ust. 2-–4 i 8 nie stosuje się, jeżeli przepisy szczególne określające zasady … się decyzji ustalającej te należności. Przepisy art. 24 ust …
… dłuższy niż ostatnie 3 lata.
4. Kwoty nienależnie pobranych świadczeń, ustalone prawomocną decyzją oraz kwoty odsetek i kosztów upomnienia, zwane dalej „należnościami z tytułu nienależnie pobranych świadczeń”, podlegają potrąceniu z wypłacanych świadczeń, a jeżeli prawo do … istnieje - ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, z zastrzeżeniem ust. 8c.
4a. Nienależnie pobrane świadczenia mogą być zabezpieczane hipoteką … w ust. 1, obciąża odpowiednio płatnika składek lub inny podmiot.7. Należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczeń społecznych ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia uprawomocnienia się decyzji ustalającej …
… - ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym.
4a. Nienależnie pobrane świadczenia mogą być zabezpieczane hipoteką przymusową i ustawowym prawem zastawu, z wyjątkiem przypadku, gdy podlegają potrąceniu z bieżąco wypłacanych świadczeń. Przepisy art. 26 i 27 stosuje się odpowiednio.
5. Przepisów ust. 2-4 i 8 nie stosuje się, jeżeli przepisy szczególne … zwrotu kwot nienależnie pobranych świadczeń w całości lub części,odroczyć termin ich płatności lub rozłożyć je na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności.
9. Przepisy …
… nienależnych świadczeń zostało spowodowane przekazaniem przez pracodawcępłatnika składek lub inny podmiot nieprawdziwych danych mających wpływ na prawo do świadczeń lub na ich wysokość, obowiązek zwrotu tych świadczeń wraz z odsetkami, o których mowa w ust. 1, obciąża pracodawcęodpowiednio płatnika składek lub inny podmiot.
7. Należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z …
… w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego, z uwzględnieniem ust. 11.
2. Za kwoty nienależnie pobranych świadczeń uważa się:
1) … pobierająca świadczenie była pouczona o braku prawa do ich pobierania,;2) świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie nieprawdziwych … odpowiednio do świadczeń wypłaconych bezpośrednio przez pracodawcę.
11. Jeżeli osoba pobierająca świadczenia zawiadomiła organ wypłacający te świadczenia o zajściu okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty, a mimo to świadczenia były nadal wypłacane, kwoty nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczeń społecznych podlegają zwrotowi bez odsetek za zwłokę.
Odsyłają tu 15
- ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych art. 26 ust. 6 pkt 2
- ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych art. 91b pkt 2
- ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej art. 81 ust. 2x
- ustawa o rencie socjalnej art. 15 pkt 2 do art. 84 ust. 1, art. 84 ust. 11, art. 84 ust. 1a, art. 84 ust. 4, art. 84 ust. 4a, art. 84 ust. 6, art. 84 ust. 7, art. 84 ust. 7a, art. 84 ust. 8, art. 84 ust. 8a, art. 84 ust. 8b, art. 84 ust. 8c, art. 84 ust. 8d, art. 84 ust. 8e
- ustawa o świadczeniach przedemerytalnych art. 11 pkt 2 do art. 84 ust. 1, art. 84 ust. 11, art. 84 ust. 4a, art. 84 ust. 6, art. 84 ust. 7, art. 84 ust. 7a, art. 84 ust. 8, art. 84 ust. 8a, art. 84 ust. 8b, art. 84 ust. 8c, art. 84 ust. 8d, art. 84 ust. 8e
- ustawa o emeryturach kapitałowych art. 6 pkt 1 do art. 84 ust. 1, art. 84 ust. 11, art. 84 ust. 4, art. 84 ust. 4a, art. 84 ust. 5, art. 84 ust. 6, art. 84 ust. 7, art. 84 ust. 7a, art. 84 ust. 8, art. 84 ust. 8a, art. 84 ust. 8b, art. 84 ust. 8c, art. 84 ust. 8d, art. 84 ust. 8e
- ustawa o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi art. 22e ust. 7 do art. 84 ust. 4, art. 84 ust. 4a, art. 84 ust. 5, art. 84 ust. 7, art. 84 ust. 7a, art. 84 ust. 8, art. 84 ust. 8a, art. 84 ust. 8b, art. 84 ust. 8c, art. 84 ust. 8d, art. 84 ust. 8e
- ustawa o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych art. 10f
- ustawa o dodatku solidarnościowym przyznawanym w celu przeciwdziałania negatywnym skutkom COVID-19 art. 12 ust. 1 pkt 1
- ustawa o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych art. 15zx ust. 8 do art. 84 ust. 1a, art. 84 ust. 8, art. 84 ust. 8a, art. 84 ust. 8b, art. 84 ust. 8c, art. 84 ust. 8d, art. 84 ust. 8e
- ustawa o szczególnym wsparciu podmiotów poszkodowanych w związku z sytuacją ekologiczną na rzece Odrze art. 10 ust. 13 do art. 84 ust. 1a, art. 84 ust. 8, art. 84 ust. 8a, art. 84 ust. 8b, art. 84 ust. 8c, art. 84 ust. 8d, art. 84 ust. 8e
- ustawa o świadczeniu pieniężnym z tytułu pełnienia funkcji sołtysa art. 10 pkt 2
- ustawa o świadczeniu wspierającym art. 29 ust. 10 do art. 84 ust. 8a, art. 84 ust. 8b, art. 84 ust. 8c, art. 84 ust. 8d, art. 84 ust. 8e
- ustawa o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dziecka - "Aktywny rodzic" art. 52 ust. 10 do art. 84 ust. 8a, art. 84 ust. 8b, art. 84 ust. 8c, art. 84 ust. 8d, art. 84 ust. 8e
- ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (800+) art. 25 ust. 10 do art. 84 ust. 8a, art. 84 ust. 8b, art. 84 ust. 8c, art. 84 ust. 8d, art. 84 ust. 8e
Odsyła do 23
- ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych art. 84 ust. 11 odesłanie
- ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych art. 84 ust. 1a zastrzeżenie
- ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych art. 84 ust. 8c zastrzeżenie
- ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych art. 26 stosowanie
- ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych art. 27 stosowanie
- ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych art. 84 ust. 2 wyłączenie
- ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych art. 84 ust. 8 wyłączenie
- ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych art. 84 ust. 1 odesłanie
- ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych art. 24 ust. 5 stosowanie
- ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych art. 84 ust. 7 odesłanie
- ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych art. 84 ust. 3 wyłączenie
- ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych art. 84 ust. 4 wyłączenie
- ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych art. 24 ust. 5a stosowanie
- ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych art. 24 ust. 5b stosowanie
- ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych art. 24 ust. 5c stosowanie
- ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych art. 84 ust. 4a stosowanie
- ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych art. 84 ust. 5 stosowanie
- ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych art. 84 ust. 6 stosowanie
- ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych art. 84 ust. 7a stosowanie
- ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych art. 84 ust. 8a stosowanie
- ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych art. 84 ust. 8b stosowanie
- ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych art. 84 ust. 8d stosowanie
- ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych art. 84 ust. 8e stosowanie