Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 28 października 2015 r., sygn. akt II GSK 2500/15

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. postanowieniem z dnia 18 czerwca 2015 r., sygn. akt III SA/Wr 180/15, odrzucił skargę Rejonowego Związku Spółek Wodnych w Z. na postanowienie Marszałka Województwa D. z dnia [...] lutego 2015 r. w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.

I

W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że Rejonowy Związek Spółek Wodnych w Z. wniósł skargę na powyżej wskazane postanowienie Marszałka Województwa D. Zarządzeniem z dnia [...] kwietnia 2015 r. wezwano stronę skarżącą do usunięcia braku formalnego skargi przez złożenie dokumentu określającego umocowanie do reprezentowania strony – oryginału lub potwierdzonej za zgodność z oryginałem, zgodnie z obowiązującymi przepisami, kserokopii statutu, w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący Związek nadał w urzędzie pocztowym pełnomocnictwo udzielone przez Zarząd Rejonowego Związku Spółek Wodnych w Z. Dyrektorowi Związku, upoważniające do występowania w imieniu strony skarżącej w niniejszej sprawie. Sąd I instancji wskazał, że do dnia wydania postanowienia odrzucającego wniesioną skargę nie złożono natomiast statutu.

W zaskarżonym postanowieniu Sąd I instancji wskazał na treść art. 28 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwanej dalej: p.p.s.a.), zgodnie z którym osoby prawne oraz jednostki organizacyjne mające zdolność sądową dokonują czynności w postępowaniu przez organy albo osoby uprawnione do działania w ich imieniu. W myśl natomiast art. 29 p.p.s.a., przedstawiciel ustawowy lub organ albo osoby, o których mowa w art. 28, mają obowiązek wykazać swoje umocowanie dokumentem przy pierwszej czynności w postępowaniu.

Sąd stwierdził, że w odniesieniu do spółek wodnych informacja o tym, kto jest upoważniony do działania w ich imieniu wynika z dokumentu, jakim jest oryginał statutu lub jego uwierzytelniony odpis. Zgodnie bowiem z art. 166 ust.1 pkt 8 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne (Dz. U. z 2015 r., poz. 469) statut spółki wodnej określa w szczególności organy spółki, ich skład, zasady powoływania i odwoływania oraz zakres działania. Stosownie zaś do treści art. 176 ust. 1 Prawa wodnego, zarząd spółki wodnej wykonuje uchwały walnego zgromadzenia, kieruje działalnością spółki, zarządza jej majątkiem, prowadzi gospodarkę finansową i reprezentuje ją na zewnątrz.

Sąd I instancji podniósł, iż w rozpoznawanej sprawie strona skarżąca nie wykonała w wyznaczonym terminie doręczonego jej wezwania do uzupełnienia braku formalnego skargi, dołączając jedynie pełnomocnictwo udzielone przez zarząd dyrektorowi. Wobec powyższego WSA skargę odrzucił na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a.

II

Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia wniósł Rejonowy Związek Spółek Wodnych w Z. Orzeczenie zaskarżył w całości oraz wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

1. 1. art. 49 § 1 w zw. z art. 57 § 1 w zw. z art. 46 § 1 pkt 1 i 4 oraz § 3, art. 28 § 1 i art. 29 p.p.s.a. poprzez:
2. - nieprawidłowe (nieprecyzyjne, mylące) i niepełne wskazanie w zarządzeniu Przewodniczącego z dnia [...] kwietnia 2015 r. oraz w wezwaniu z dnia [...] kwietnia 2015 r. braku formalnego, jakim dotknięta była odrzucona skarga;
3. - niedokładne i niejednoznaczne określenie w zarządzeniu Przewodniczącego z dnia [...] kwietnia 2015 r. oraz w wezwaniu z dnia [...] kwietnia 2015 r. sposobu usunięcia przez skarżącego braku formalnego skargi;
4. - wskazanie w zarządzeniu Przewodniczącego z dnia [...] kwietnia 2015 r. oraz w wezwaniu z dnia [...] kwietnia 2015 r. takiego sposobu usunięcia braku formalnego skargi, który w istocie nie mógł spowodować usunięcia braków tej skargi;
5. - zaniechanie wezwania samej strony (skarżącego) do podpisania skargi w sytuacji niewykazania przez pełnomocnika umocowania do działania w imieniu skarżącego;
6. 2. art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. – poprzez odrzucenie skargi pomimo wadliwego (nieprecyzyjnego i mylącego) wezwania skarżącego do usunięcia jej braków formalnych oraz pomimo niewezwania samej strony (skarżącego) do podpisania skargi w sytuacji niewykazania przez pełnomocnika umocowania do działania w imieniu skarżącego, a więc pomimo nierozpoczęcia biegu terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, co wykluczało jej odrzucenie na podstawie wskazanego przepisu;
7. 3. art. 49 § 1 w zw. z art. 6 p.p.s.a. w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP – poprzez niepełne, niejednoznaczne i wprowadzające stronę w błąd zredagowanie zarządzenia Przewodniczącego z dnia [...] kwietnia 2015 r. oraz wezwania z dnia [...] kwietnia 2015 r. do uzupełnienia braków formalnych skargi i w konsekwencji zamykające drogę do merytorycznego rozpoznania sprawy uniemożliwienie (lub co najmniej utrudnienie) skarżącemu – działającemu bez fachowego pełnomocnika – usunięcia braków formalnych tej skargi;
8. 4. art. 48 § 3 w zw. z art. 6 p.p.s.a. – poprzez nieprawidłowe (nieprecyzyjne, zbyt ogólne) pouczenie strony niereprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika o sposobie uzyskania prawnie skutecznego uwierzytelnienia odpisu dokumentu składanego przez stronę w postępowaniu sądowoadministracyjnym (tj. o konieczności uzyskania poświadczenia notarialnego lub ewentualnie pochodzącego od adwokata lub radcy prawnego przystępującego do sprawy).

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że wezwanie z dnia [...] kwietnia 2015 r. nie jest precyzyjne i jednoznaczne. Nie wynika z niego bowiem w sposób niebudzący wątpliwości, jaki dokument musi zostać przedłożony w celu skutecznego uzupełnienia skargi. Nie wiadomo, czy skarżący powinien był przedłożyć jedynie "oryginał lub potwierdzoną za zgodność z oryginałem zgodnie z obowiązującymi przepisami kserokopię statutu", czy także pełnomocnictwo udzielone osobie, która podpisała skargę w imieniu skarżącego. Przedkładając na wezwanie Sądu oryginał pełnomocnictwa udzielonego dyrektorowi Związku, który podpisał skargę, nie można stwierdzić, że skarżący zlekceważył powyższe wezwanie. Wprawdzie zachowanie strony było błędne, jednakże błąd ten wynikał z wadliwości wezwania do usunięcia braków skargi, które było zredagowane niejednoznacznie, nieprecyzyjnie i stwarzało istotne wątpliwości. Z wezwania tego nie wynikało również o jaki konkretnie statut chodzi.

Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia WSA, jak i z wezwania z dnia [...] kwietnia 2015 r. nie wynika bowiem, że w celu skutecznego usunięcia braków formalnych skargi skarżący powinien przedstawić Sądowi statut Rejonowego Związku Spółek Wodnych w Z., a nie statut gminnej spółki wodnej.

W ocenie kasatora, uchybienie Sądu I instancji polega również na zaniechaniu wezwania samej strony do podpisania skargi w sytuacji niewykazania przez pełnomocnika umocowania do działania w imieniu skarżącego. Wobec stwierdzenia w rozpoznawanej sprawie, że osoba podpisana pod skargą, powołująca się na przedłożone pełnomocnictwo, nie wykazała w pełni i w sposób prawidłowy swego umocowania do reprezentowania skarżącego, odrzucenie skargi bez wcześniejszego wezwania strony do jej podpisania było wadliwe.

Związek wnoszący skargę kasacyjną stwierdził również, że w wezwaniu z dnia [...] kwietnia 2015 r. oraz w stanowiącym jego podstawę zarządzeniu Przewodniczącego Wydziału [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r. wskazano skarżącemu sposób usunięcia braków formalnych skargi, który w istocie nie mógł spowodować wyeliminowania tych braków. Dla wykazania umocowania pełnomocnika podpisanego pod skargą do działania w imieniu skarżącego Związku nie było wystarczające złożenie dokumentu określającego umocowanie do reprezentowania strony skarżącej – oryginału lub potwierdzonej za zgodność z oryginałem, zgodnie z obowiązującymi przepisami, kserokopii statutu, ponieważ statut skarżącego, mimo iż określa organy Związku, ich skład, zasady powoływania i odwoływania oraz zakres działania (zgodnie z art. 164 ust. 9 w zw. z art. 166 ust. 1 pkt 8 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne, Dz. U. z 2015 r. poz. 469), to jednak nie wskazuje on danych personalnych osób wchodzących w skład zarządu skarżącego.

Informacje takie wynikają zaś z wypisu z katastru wodnego prowadzonego dla skarżącego, który określa imiona i nazwiska członków zarządu oraz sposób reprezentowania związku spółek wodnych (art. 164 ust. 9 w zw. z art. 167 ust. 2 pkt 2 Prawa wodnego) oraz z uchwały Walnego Zgromadzenia Rejonowego Związku Spółek Wodnych w Z. w sprawie wyboru członków Zarządu Związku podjętej na podstawie postanowień statutu – nie są jednak zawarte w samym statucie. W świetle powyższego kasator stwierdził, ze nawet zachowanie zgodne z wezwaniem Sądu do uzupełnienia braków formalnych skargi, nie wyeliminowałoby braków tej skargi, bowiem na podstawie przedstawionych dokumentów Sąd nie byłby w stanie zweryfikować i ocenić, czy pełnomocnictwo dla osoby podpisanej pod skargą zostało udzielone przez osoby tworzące zarząd Rejonowego Związku Spółek Wodnych w Z. i w liczbie odpowiadającej sposobowi reprezentacji skarżącego przyjętemu w statucie.

Zdaniem strony wnoszącej skargę kasacyjną, prawidłowe wezwanie skarżącego powinno zawierać zobowiązanie pełnomocnika skarżącego nie tylko do przedłożenia pełnomocnictwa i statutu, ale także do przesłania wypisu z katastru wodnego prowadzonego dla skarżącego zgodnie z przepisami Prawa wodnego lub ewentualnie uchwały walnego zgromadzenia Związku o powołaniu zarządu, ponieważ dopiero te dokumenty określają imiona i nazwiska członków zarządu władnych do udzielenia pełnomocnictwa w imieniu skarżącego. W świetle powyższego Sąd I instancji powinien był ponownie wezwać pełnomocnika skarżącego do przedstawienia oryginału/uwierzytelnionej kopii statutu oraz wypisu z katastru wodnego prowadzonego dla skarżącego lub odpowiedniej uchwały walnego zgromadzenia o powołaniu zarządu. Skoro zatem Sąd I instancji nie wezwał skarżącego do złożenia do akt sprawy przynajmniej jednego z powyżej wskazanych dodatkowych dokumentów, niedopuszczalne (bądź co najmniej przedwczesne) było odrzucenie skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a.

III

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Za zasadny należało uznać zarzut naruszenia art. 49 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z treścią tego przepisu, jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę do jego uzupełnienia lub poprawienia w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. W przypadku stwierdzenia braków formalnych skargi ustawa stanowi inaczej, ponieważ z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. wynika, że gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi, wojewódzki sąd administracyjny skargę tę odrzuca. Zatem z treści art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w sposób jednoznaczny wynika, że sąd odrzuca skargę dopiero, gdy strona nie uzupełni w wyznaczonym przez sąd terminie braków formalnych skargi.

Art. 46 § 1 p.p.s.a. precyzuje wymogi pisma procesowego. Jednym z tych wymogów jest podpisanie pisma (art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a.) W myśl art. 57 § 1 p.p.s.a. skarga musi spełniać wymagania przewidziane dla każdego pisma procesowego w postępowaniu sądowym. Zatem skarga musi zawierać podpis strony lub jej pełnomocnika.

Przenosząc rozważania powyższe na grunt sprawy niniejszej zauważyć należy, że bezsporne jest, iż skarga Związku Spółek, która wpłynęła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w ustawowym terminie została podpisana przez dyrektora Rejonowego Związku Spółek Wodnych w Z. – [...]. Wadę formalną złożonego środka zaskarżenia stanowił brak dokumentu, z którego wynikałoby umocowanie dla pełnomocnika do podpisania wnoszonej skargi w imieniu strony skarżącej. W sytuacji dostrzeżenia takiego braku formalnego, który uznawany jest za wadę usuwalną poprzez nadesłanie stosownego dokumentu, Sąd I instancji zobowiązany był wezwać stronę skarżącą do dokonania tej czynności. Zasadnie zaś podkreśla kasator, iż wezwanie takie powinno być jasne, precyzyjne i niebudzące wątpliwości oraz takie, które po jego wykonaniu przez skarżącego, pozwoliłby Sądowi I instancji ocenić, czy nadesłane dokumenty wykazują prawidłowe umocowanie pełnomocnika do podpisania się pod skargą Związku.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wezwanie skierowane przez WSA do strony we wskazanym powyżej zakresie było mylące i bardzo nieprecyzyjne. Sąd I instancji zwrócił się bowiem o usunięcie braków formalnych wniesionej skargi poprzez nadesłanie "dokumentu określającego umocowanie do reprezentowania strony skarżącej – oryginału lub potwierdzonej ze zgodność z oryginałem, zgodnie z obowiązującymi przepisami, kserokopii statutu". Tak sformułowane wezwanie Sądu było wadliwe z uwagi na fakt, iż ze wskazanego do nadesłania dokumentu nie mogłoby wynikać umocowanie do dokonania określonej czynności procesowej przez dyrektora Związku Spółek Wodnych, panią [...]. Z treści statutu, do którego przesłania wezwano stronę skarżącą, nie wynikają bowiem imiona i nazwiska osób, które mogą udzielić pełnomocnikowi umocowania w toku postępowania.

W przepisie art. 164 ust. 9 Prawa wodnego ustawodawca wskazał, że do związków spółek wodnych stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące spółek wodnych /.../. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko zaprezentowane w skardze kasacyjnej, iż w zaskarżonym postanowieniu Sąd I instancji wadliwie powołał się na treść art. 166 ust. 1 pkt 8 ustawy Prawo wodne. Przepis ten stanowi bowiem, że statut spółki wodnej określa w szczególności organy spółki, ich skład, zasady powoływania i odwoływania oraz zakres działania. Z dokumentu tego nie wynikają jednak personalia osób, które mogłyby dokonać określonej czynności procesowej w imieniu strony - Związku Spółek.

W związku z powyższym informacji o tym, kto jest upoważniony do działania w imieniu strony skarżącej, Sąd powinien był domagać się, mając na uwadze art. 167 ust. 2 pkt 2 Prawa wodnego. Zgodnie z treścią tego przepisu wpis spółki wodnej do katastru wodnego obejmuje imiona i nazwiska członków zarządu oraz sposób reprezentowania spółki.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, iż Sąd I instancji powinien dokonać prawidłowego (precyzyjnego) wezwania strony skarżącej do wykazania umocowania dla pełnomocnika Związku. Rzeczą Sądu było zatem wezwać do przedłożenia takich dokumentów, z których wynikałoby, że dyrektor związku spółek – [...] – była uprawniona do podpisania skargi w imieniu strony skarżącej. Koniecznym było przedstawienie następujących dokumentów: 1. statutu Związku spółek;

1. 2. wyciągu z katastru wodnego, do którego wpisano związek spółek wodnych;
2. 3. pełnomocnictwa do występowania w imieniu Rejonowego Związku Spółek Wodnych w postępowaniu sądowym w sprawie ze skargi tego Związku na postanowienie Marszałka Województwa D. Wezwania do uzupełniania braków formalnych skargi we wskazanym zakresie Sąd I instancji jednak nie dokonał.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wskutek tego, iż nie dano stronie skarżącej możliwości uzupełnienia dostrzeżonego braku formalnego, bowiem wezwanie WSA było nieprecyzyjne, Sąd I instancji naruszył dyspozycję przepisu art. 49 § 1 p.p.s.a. W tym stanie sprawy nie zachodziła zatem możliwość zastosowania przez Sąd I instancji przepisu art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. i odrzucenia skargi z powodu nieuzupełnienia w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi. Sąd I instancji odrzucając skargę w opisanych wyżej okolicznościach naruszył art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. poprzez jego zastosowanie oraz art. 49 § 1 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie. Takie rozstrzygnięcie WSA naruszało również prawo do sądu wynikające z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 182 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o kosztach postępowania kasacyjnego, mając na uwadze uchwałę 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lutego 2008 r., sygn. akt I OPS 4/07 (publ: ONSAiWSA z 2008 r. nr 2, poz. 23), w której przyjęto, iż przepisy art. 203 i 204 p.p.s.a. nie mają zastosowania, gdy przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie Sądu I instancji kończące postępowanie w sprawie.